CƠ SỞ PHÂN TÍCH CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG

                                        ĐẾN BIẾN ĐỘNG GIÁ XĂNG DẦU Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
 

Để đánh giá tác động của cú sốc giá xăng dầu đến các ngành kinh tế của Việt Nam bài viết đã căn cứ vào lý thuyết cơ bản về kinh tế học vi mô như sau:

Kinh tế học vi mô tập trung nghiên cứu một số nội dung quan trọng như: Cung - cầu, cạnh tranh, độc quyền, cung - cầu về lao động, sản xuất, chi phí, lợi nhuận, quyết định cung cấp, hạn chế của thị trường và sự can thiệp của chính phủ…Khi nghiên cứu về tình hình xăng dầu dưới góc độ cầu trên các yếu tố: Thu nhập; thị hiếu; giá cả của các hàng hoá liên quan (hàng hoá bổ sung và hàng hoá thay thế); số lượng người tiêu dùng; các kỳ vọng. Nghiên cứu về tình hình xăng dầu dưới góc độ cung trên các yếu tố: Công nghệ; giá các yếu tố đầu vào; chính sách thuế; số lượng nhà sản xuất; các kỳ vọng. Chúng ta có thể xác định:

Trong tổng cầu về xăng dầu của Việt Nam thời gian qua, tiêu dùng trung gian của các ngành kinh tế chiếm đến 93,7%, trong khi tiêu dùng cuối cùng của các hộ gia đình chiếm 5,8%, còn xuất khẩu chỉ chiếm 0,3%. Do đó, giá xăng dầu biến động (tăng, giảm) sẽ tác động trực tiếp đến các ngành kinh tế, đặc biệt là các ngành sử dụng nhiều xăng dầu làm đầu vào trong quá trình sản xuất.

Những ngành sử dụng nhiều xăng dầu bao gồm: Vận tải (sử dụng 22% tổng giá trị xăng dầu), sản xuất sản phẩm dầu mỏ (18,7%), thủy sản (12% ), xây dựng (8%), khách sạn nhà hàng (7%), khai thác than (5%).%). Những ngành này sẽ nhận được tác động trực tiếp, tiêu cực từ việc tăng giá xăng dầu. Còn đối với những ngành sử dụng ít xăng dầu như dệt may, giày da, luyện kim, máy móc thiết bị, sản xuất các sản phẩm hoá chất khác,... thì sẽ không chịu tác động trực tiếp của cú sốc tăng giá xăng dầu.

Trong các ngành sử dụng nhiều xăng dầu như đã liệt kê ở trên, bao gồm: Vận tải, sản xuất sản phẩm dầu mỏ, thủy sản, xây dựng, khách sạn nhà hàng, khai thác than, thì không phải tất cả các ngành trên đều có chi phí cho xăng dầu lớn. Những ngành vừa có chi phí sử dụng xăng dầu nhiều trong cơ cấu gía trị sản xuất vừa dùng nhiều xăng dầu sẽ chịu ảnh hưởng lớn nhất.

Ta thấy ngoại trừ ngành sản xuất các sản phẩm dầu mỏ ra thì tất cả các ngành sử dụng nhiều xăng dầu đã liệt kê ở trên đều nhận được tác động tiêu cực từ cú sốc tăng giá xăng dầu. Ngoài ra, đối với ngành sản xuất các sản phẩm dầu mỏ, tuy được kỳ vọng sẽ nhận được ảnh hưởng tích cực nhưng kết quả chạy theo mô hình lại cho thấy điều ngược lại. Đó là do nước ta nhập khẩu lượng xăng dầu thành phẩm từ nước ngoài (53,8%) lớn hơn xăng dầu sản xuất nội địa (46,2%). Đồng thời, việc tăng giá xăng dầu cũng làm cho nhập khẩu xăng dầu tăng lên một cách bất thường, điều này gây sức ép lên thị trường xăng dầu trong nước, dẫn tới thu hẹp quy mô sản xuất và sản lượng đầu ra giảm.

Khi giá xăng dầu tăng, các ngành thuỷ sản, khai thác than, xây dựng và vận tải giá trị nhập khẩu của các ngành trồng trọt, may, giày sản xuất các sản phẩm từ dầu và máy móc thiết lại tăng giá trị nhập khẩu. Bên cạnh đó, các ngành thuỷ sản, khai thác than, dầu thô và vận tải đều tăng giá trị xuất khẩu.

Khi giá xăng dầu tăng lên sẽ tác động trực tiếp và tiêu cực đến các nhóm hộ gia đình (nhóm có thu nhập cao nhất) là nhóm sử dụng xăng dầu nhiều nhất (chiếm 32.95% trong cơ cấu xăng dầu dành cho tiêu dùng cuối cùng của toàn nền kinh tế).