NHỮNG YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN GIÁ XĂNG DẦU VIỆT NAM TỪ THÁNG 01 NĂM 2021 ĐẾN NAY

Thời gian vừa qua, những biến động của thị trường thế giới, nhất là các động thái hoạt động quân sự của Nga và các nước Châu Âu, Mỹ… đã ảnh hưởng trực tiếp tới thị trường xăng dầu trong nước, dẫn tới giá cả xăng dầu trên thị trường Việt Nam có nhiều biến động không ngừng. Cụ thể: giá xăng đã giảm 4 lần, giữ ổn định 3 lần, tăng 20 lần. Dưới góc độ của kinh tế học vi mô, chúng ta có thể nhìn nhận giá xăng dầu tăng trong thời gian qua do một số yếu tố sau đâu:

 Một là, biến động của giá dầu thô thế giới, xăng dầu một trong những phẩm được chế biến dầu qua quá trình lọc dầu. Do đó, khi giá dầu thô biến động, lập tức ảnh hưởng tới thị trường xăng dầu toàn thế giới, và thị trường xăng Việt Nam cũng không phải ngoại lệ. Có thể nói, biến động của thế giới là nguyên nhân quan trọng nhất gây nên sự bất ổn giá cả trên thị trường xăng dầu. Từ tháng 01 năm 2021 cho tới nay, giá dầu thô thế giới chứa đựng nhiều bất ổn và thay đổi liên tục, nhưng xu hướng chung của giai đoạn vẫn tăng liên tục. Giá xăng dầu thành phẩm thế giới tăng giảm đan xen nhưng xu hướng chung là tăng khá cao nhất là đối với các mặt hàng xăng. Giá bình quân các sản phẩm xăng dầu thế giới trong 15 ngày trước kỳ điều hành giá xăng dầu ngày 12/7/2021 cụ thể như sau: 83,146 USD/thùng xăng RON92 dùng để pha chế xăng E5RON92 (tăng 3,341 USD/thùng, tương đương tăng 4,19% so với kỳ trước); 85,223 USD/thùng xăng RON95 (tăng 3,956 USD/thùng, tương đương tăng 4,87% so với kỳ trước); 78,326 USD/thùng dầu diesel 0.05S (tăng 0,692 USD/thùng, tương đương tăng 0,89% so với kỳ trước); 77,355 USD/thùng dầu hỏa (tăng 0,597 USD/thùng, tương đương tăng 0,78% so với kỳ trước); 422,216 USD/tấn dầu mazut 180CST 3.5S (tăng 7,184 USD/tấn, tương đương tăng 1,73% so với kỳ trước). Tính tới đầu năm 2022, giá dầu thô giao động quanh mức 90- 120 USD/ thùng, tăng đến khoảng 40% so với giá dầu thô đầu năm 2019. Sau ngày 24/2 giá 139 USD/ 01 thùng đến 15 tháng 3 là 90 USD.

Hai là, tác động từ thuế, phí và quỹ bình ổn

Về chính sách thuế phí, hiện nay cách tính thuế phí trong mặt hàng xăng dầu còn rất nhiều bất cập, 1 lít xăng dầu của Việt Nam phải cõng quá nhiều thuế phí. Điều này thực sự không đảm bảo lợi ích giữa nhà nước, doanh nghiệp và người tiêu dùng. Từ công thức tính được quy định trong Nghị định 83/2014/NĐ-CP, ta có thể thấy hiện một lít xăng đang phải áp các loại thuế phí sau: thuế nhập khẩu (thuế bình quân gia quyền), thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế VAT, thuế bảo vệ môi trường, chi phí định mức, lợi nhuận định mức, chi quỹ bình ổn. Theo tính toán, thuế nhập khẩu áp trên mỗi lít xăng là 1.275 đồng, thuế bảo vệ môi trường (3.000 đồng), chi phí định mức (1.050 đồng), lợi nhuận định mức (300 đồng), quỹ bình ổn giá (300 đồng), thuế tiêu thụ đặc biệt (1.380 đồng), thuế VAT (1.520 đồng). Như vậy, tổng các loại thuế phí một lít xăng phải gánh đạt 8.825 đồng. Trong khi đó, giá xăng RON 92 bán lẻ ngày 5/10 được Petrolimex niêm yết ở mức 16.400 đồng. Như vậy, thuế phí chiếm tới 53,8% giá xăng.

Về quỹ bình ổn giá xăng dầu, quỹ này được hình thành theo quy định tại Nghị định 84/2009/NĐ-CP là 300 đồng/lít (kg) của lượng xăng dầu thực tế tiêu thụ. Mức trích này cũng sẽ được Bộ Tài chính điều chỉnh phù hợp với những biến động của thị trường. Quỹ bình ổn giá được hạch toán vào tài khoản riêng và được sử dụng vào mục đích bình ổn giá, từ đó kiểm soát lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô, duy trì ổn định tăng trưởng và an sinh xã hội. nghiêm cấm sử dụng vào mục đích khác. Định kỳ hàng quý và theo yêu cầu quản lý đột xuất các doanh nghiệp phải báo cáo kết quả trích và sử dụng quỹ bình ổn giá đối với Bộ Tài chính.

Ba là, lượng cung - cầu về xăng dầu trên thị trường chi phối: Khi các ngành tiêu thụ nhiều xăng dầu gia tăng hoạt động như: vận tải, quốc phòng, quân sự, chiến tranh xả ra mang tính chất khu vực và toàn cầu sẽ tác động rất lớn đến sự tăng giá.