Trật tự thế giới sẽ có nhiều chuyển biến

Theo bài viết trên tờ The Straits Times của GS Chan Han Chee thuộc ĐH Quốc gia Singapore, có một số lý do giải thích tại sao Nga muốn tìm lại phạm vi ảnh hưởng ở Đông Âu nhưng căn bản nhất vẫn là vấn đề địa vị.

Nga muốn được thừa nhận là một cường quốc. Và một cường quốc luôn có xu hướng thực hiện hành vi gây ảnh hưởng và loại trừ các cường quốc khác khỏi khu vực lân cận của mình. Việc khôi phục vị thế của Nga với tư cách một nước lớn có ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với Tổng thống Putin cũng như đối với đại đa số người Nga.

Điều này cho thấy rõ lý do tại sao Nga không chỉ quyết tâm ngăn chặn Ukraine gia nhập Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) mà còn yêu cầu Washington hứa hẹn với Moscow rằng Mỹ sẽ không ký một hiệp ước có hiệu lực tương tự.

Trên một góc nhìn khác, có vẻ như đây không phải vì Nga thực sự cảm thấy bị đe dọa bởi các lực lượng NATO ở khu vực biên giới của mình, mà còn bởi nếu Washington cam kết rằng Ukraine sẽ không bao giờ trở thành thành viên NATO thì rõ ràng họ đã thừa nhận quyền của Nga, với tư cách là cường quốc, trong việc từ chối sự hiện diện chiến lược của Mỹ bên trong phạm vi ảnh hưởng của Moscow.

Dù vậy, khả năng dễ thấy nhất ở hiện tại, sự việc ở Ukraine về lâu dài sẽ tái định hình căn bản chính sách quốc phòng của Mỹ và châu Âu theo hướng coi Nga là đe dọa hàng đầu. Các lực lượng NATO sẽ được tái cơ cấu và tăng cường ở phía đông, còn Phần Lan và Thụy Điển là những nước lâu nay trung lập sẽ gia nhập liên minh.

Cái khó của châu Âu trong việc đáp trả Nga lúc này là nhiều quốc gia ở đây phụ thuộc vào nguồn năng lượng của Nga. Đức, nền kinh tế lớn nhất châu Âu, mua tới 50% lượng khí đốt mà nước này tiêu thụ từ Nga. Các chuyên gia cho rằng sẽ có những động lực liên tục đòi hỏi châu Âu độc lập về năng lượng hơn với Nga. Một trong các lựa chọn là sử dụng khí tự nhiên hóa lỏng nhập khẩu từ Mỹ, dù rằng chi phí đội lên sẽ không hề dễ chịu.

Tuy nhiên, những hạn chế trong khả năng đáp trả Nga đã khiến chính phương Tây hiểu rõ mức độ dễ bị tổn thương của mình hơn bao giờ hết và khả năng kiểm soát Nga của họ không lớn như lâu nay luôn tính toán.

“Đây sẽ là cuộc xung đột trường kỳ, không chỉ bắt đầu và kết thúc với Ukraine. Đây nên là lời cảnh tỉnh cho phương Tây nghĩ lại về cách tương tác với thế giới, phải làm thế nào để bảo vệ các đồng minh, chuẩn bị cho một tương lai khó khăn mà đa phần người dân còn chưa hình dung tới. Nếu Nga giành chiến thắng ở Ukraine, trật tự thế giới hiện tại có thể sẽ xuất hiện nhiều diễn biến khó lường” - bà Chan nhận định.