SO SÁNH

Có một số người hình như quên phép so sánh. Lão xin phép nhắc lại là, một khi muốn so sánh thì phải đưa hai vật về cùng một “điều kiện”. Lão nói vậy thôi, mọi người đều biết cả rồi.

Chả là trên facebook nhiều người cứ so sánh nước ta với Nhật, Hàn quốc, Mỹ vân vân rồi chê nước mình. Đó là một sự so sánh rất khiên cưỡng. Mỗi nước có một hoàn cảnh và điều kiện cũng như xuất phát điểm khác nhau. Tỷ như, nền kinh tế của nước đó hiện thời là một nền kinh tế dựa trên công nghiệp phát triển hay vẫn là một nước chỉ với nền nông nghiệp lạc hậu; hoặc như nước đó đã có bao nhiêu năm được sống trong hòa bình để phát triển kinh tế và xã hội hay là một nước bị chiến tranh tàn phá liên miên? 

Lão xin lỗi những người có hiểu sâu biết rộng, đối với những người như thế, thì những câu nói trên của lão khác nào “đánh trống qua cửa nhà sấm”. Xin tha lỗi, nhưng lão thấy có những người thích so sánh như vậy nên lão phải nói.

Không nói chuyện thế giới nữa. Lão xin quay về chuyện trong nước. Đất nước ta đã trải qua các thời kỳ khác nhau, thời kỳ sau tiến bộ hơn thời kỳ trước thì đương nhiên thế hệ người Việt sau đương nhiên là có trình độ về văn hóa, về khoa học, về hiểu biết cao hơn thế hệ trước.

Lão lấy ví dụ ngay đây. Trừ một số vị đã từng thuộc giới trí thức như cụ Hồ, cụ Phạm Văn Đồng, cụ Trường Chinh, cụ Võ Nguyên Giáp, cụ Phan Kế Toại, cụ Phạm Khắc Hòe, cụ Trần Đại Nghĩa vân vân, thì xin hỏi trong hàng ngũ những cách mạng giai đoạn khởi sự ấy được bao nhiêu là xuất thân từ giới trí thức? Không nhiều đâu các bạn ạ.

Đến năm 1954, dân tộc ta chuyển sang một giai đoạn lịch sử mới – đánh thắng thực dân Pháp, nửa nước được độc lập. Giai đoạn này đất nước ta đã có được một đội ngũ trí thức kha khá. Đó là những sinh viên đại học “lưu dung” (tức là sinh viên các trường đại học ở Hà Nội thời Pháp chuyển sang học tiếp); đó là hơn hai chục ngàn sinh viên mà cụ Hồ gởi đi học ở các nước XHCN trở về để chuẩn bị cho thời kỳ này; đó là một số trí thức yêu nước hồi hương từ vài nước tư bản phương tây (chủ yếu là từ Pháp); đó là một số trí thức từng làm việc cho Pháp đã ở lại miền bắc, chung tay xây dựng lại đất nước, thời đó gọi là công chức “lưu dung”. Đó, chỉ có thế.

Phần lớn những nhà lãnh đạo của ngành, của địa phương là những người từ chiến trường trở về, trong số họ, chẳng có mấy ai đã từng ngồi ghế ở các trường đại học. Chí biết họ là những người có công góp phần làm nên chiến thắng của dân tộc. Thế là bố trí họ vào các vị trí lãnh đạo, cao hay thấp tuy vào hàm, cấp trong thời gian họ tham gia kháng chiến. Thí dụ, ông Cục trưởng cụ Điện lực thời mới giải phóng thủ đô là một vị đại tá trong quân đội, không có trình độ đại học. Đại thể như thế.  

Giai đoạn từ năm 1954 đến năm 1975, nhân dân cả nước tập trung vào nhiệm vụ “đánh thắng giặc Mỹ xâm lược” thì đội ngũ trí thức đã tăng lên đáng kể, nhà máy nào, công xưởng nào cũng có các kỹ sư thuộc ngành nghề khác nhau. Thí dụ, nhà máy điện Lào Cai của lão nhỏ xíu, chỉ có 8 MW công suất, thế mà cũng có kỹ sư điện, kỹ sư lò hơi, kỹ sư turbine vân vân, đứng đầu các kỹ sư là ông kỹ sư trưởng từ bỏ nước Pháp trở về xây dựng quê hương. Song, do điều kiện kinh tế, điều kiện cả nước có chiến tranh nên chưa thể có những ngành KHKT “mũi nhọn” như bây giớ.

Sau khi đất nước được thống nhất đến năm Mỹ và đám chư hầu bỏ cấm vận kinh tế nước ta (1975-1995), chúng ta vẫn còn khó khăn lắm. Đặc biệt là ở miền nam, các nhà máy công nghiệp (nhất là các cơ sở điện lực) đều là thiết bị được chính quyền cũ nhập về từ các nước “không thân thiện”. Một số nhà trí thức miền nam cùng gia đình đi di tản, nhà nước phải điều các kỹ sư từ miền bắc vào để trám vào lỗ hổng ấy.

Nói đúng ra, đất nước ta mới tạm được yên ổn làm ăn để xây dựng và phát triển được 30 năm chứ mấy (1995-2024). Trong gần 30 năm ấy, đội ngũ trí thức đã tăng lên theo tốc độ công nghiệp hóa, hiện đại hóa nước nhà. Không biết lão nói có đúng không, chứ trước khi nước nhà được thống nhất, các vị lãnh đạo quốc gia có khi chưa từng kinh qua trường đại học khoa học nào, ngoại trừ trường chính trị và quản lý xí nghiệp cao cấp. Ngày nay thì cứ nhìn từ trên cao xuống thấp toàn thấy giáo sư, tiến sĩ, thạc sĩ, thấp nhất cũng phải là kỹ sư (kinh tế hoặc khoa học kỹ thuật). Vì sao được thế? Vì nhà nước định ra tiêu chuẩn công chức phải như thế. Cũng vì thế mà có ông bà không chịu đi học lại chạy mua một tấm bằng giả để trám vào chỗ trống trong hồ sơ lý lịch. Thế là bị phát hiện, thế là bị xử lý.

Giờ nói đến chuyện người dân. Ngày xưa bảo người nông dân phải đi giày, dép là người ta cười vào mũi cho. Suốt ngày ngâm chân trên đồng ruộng, còn lúc nào mà xỏ chân vào giày dép. Ngày nay người nông dân ngồi trên máy cày máy cấy, máy gặt đập liên hợp, rồi những máy chạy bằng điện vân vân, mà bảo người ta không được mang giày dép thì người ta đập vào mặt cho. Chẳng những thế, người nông dân xưa phải “trông trời trông đất, trông mây. Trông mưa trông nắng, trông ngày trông đêm” vì người ta phụ thuộc hoàn toàn vào thiên nhiên. Ngày nay thì khác, khác thế nào thì ai cũng biết rồi, lão chẳng cần nói.

Đó, khi so sánh thì phải suy nghĩ thấu đáo. Trong đầu luôn phải có dấu hỏi “tại sao”, tại sao thế này mà không phải thế kia? Chắc chắn lão sẽ không sống đến năm 2030 chứ đừng nói đến năm 2045 để làm cuộc so sánh đất nước ở thời kỳ lão còn tại thế với đất nước của những năm đó. Các bạn trẻ hãy nhớ những gì mình đang có để so với những gì các bạn sẽ có vào năm 2030 và 2045 coi nó khác nhau thế nào nhé. ./.