Bài 4: An Ninh Mạng Quân Sự Trong Kỷ Nguyên AI: Nâng Cao Năng Lực Phòng Ngừa, Chống Lợi Dụng AI

Kỷ nguyên của trí tuệ nhân tạo (AI) đang mở ra những tiềm năng phi thường, nhưng đồng thời cũng đặt ra những thách thức chưa từng có đối với an ninh mạng, đặc biệt là trong lĩnh vực quân sự. Đối phương giờ đây có thể lợi dụng AI để thực hiện các cuộc tấn công mạng ngày càng tinh vi, phức tạp và khó lường, đe dọa nghiêm trọng đến hệ thống thông tin, chỉ huy, điều khiển và vũ khí của chúng ta. Việc nâng cao năng lực phòng ngừa, phát hiện và đấu tranh chống lại các hành vi lợi dụng AI là yếu tố sống còn để bảo vệ an ninh quốc phòng trong thời đại mới.

Những hình thức lợi dụng AI để tấn công an ninh mạng quân sự

Các chuyên gia an ninh mạng đã chỉ ra nhiều cách thức mà đối phương có thể sử dụng AI để tiến hành các cuộc tấn công, điển hình như:

• Tấn công tự động hóa (Automated Attacks): AI có thể tự động quét tìm lỗ hổng bảo mật trên diện rộng, tạo ra các biến thể mã độc mới, hoặc thực hiện các cuộc tấn công từ chối dịch vụ phân tán (DDoS) với tốc độ và quy mô vượt xa khả năng của con người. Điều này làm cho việc phòng thủ trở nên khó khăn hơn bao giờ hết, khi kẻ tấn công có thể điều chỉnh chiến thuật theo thời gian thực.
• Tấn công lừa đảo tinh vi (AI-powered Phishing/Social Engineering): AI có khả năng tạo ra các email lừa đảo, tin nhắn hoặc cuộc gọi giả mạo với nội dung cá nhân hóa một cách thuyết phục, khó phân biệt thật giả. Mục tiêu là đánh lừa quân nhân cung cấp thông tin nhạy cảm, mật khẩu hoặc cài cắm mã độc vào hệ thống quân sự thông qua các kỹ thuật xã hội.
• Tấn công chuỗi cung ứng (Supply Chain Attacks): Đối phương có thể sử dụng AI để phân tích điểm yếu trong chuỗi cung ứng phần mềm, phần cứng quân sự, từ đó chèn mã độc vào các linh kiện, phần mềm được sử dụng trong các thiết bị, hệ thống vũ khí của ta. Điều này gây ra mối đe dọa tiềm tàng ngay từ gốc rễ.
• Thao túng thông tin tình báo (AI-powered Disinformation/Deception): AI có thể tạo ra các thông tin giả mạo, hình ảnh, video deepfake tinh vi để đánh lừa các hệ thống tình báo tự động của ta, gây nhiễu loạn thông tin, dẫn đến các đánh giá sai lầm hoặc làm lộ vị trí, kế hoạch quân sự.
• Tấn công vào hệ thống AI của ta (Adversarial Attacks on AI): Đây là một dạng tấn công mới, trong đó đối phương tìm cách làm sai lệch dữ liệu huấn luyện hoặc thuật toán của các hệ thống AI mà quân đội ta đang sử dụng. Mục đích là khiến AI đưa ra những quyết định sai lầm, ví dụ như nhận diện sai mục tiêu, phân loại nhầm thông tin hoặc thậm chí là vô hiệu hóa chức năng của AI.

Nâng cao năng lực phòng ngừa trong quân đội

Để đối phó với những mối đe dọa này, Quân đội ta cần triển khai đồng bộ các biện pháp phòng ngừa tiên tiến:

• Kiểm soát chặt chẽ quy trình ứng dụng AI: Bất kỳ hệ thống AI nào được đưa vào sử dụng trong quân đội đều phải trải qua quá trình đánh giá rủi ro an ninh nghiêm ngặt, từ khâu thiết kế, phát triển đến triển khai và vận hành. Cần có các quy chuẩn, tiêu chuẩn bảo mật riêng biệt cho các hệ thống AI quân sự.
• Tăng cường bảo mật hạ tầng số tổng thể: Đầu tư vào các giải pháp bảo mật thế hệ mới như tường lửa tích hợp AI, hệ thống phát hiện và ngăn chặn xâm nhập (IDS/IPS) thông minh, và các công nghệ mã hóa dữ liệu tiên tiến để bảo vệ các mạng lưới thông tin quân sự.
• Kiểm tra, đánh giá an ninh định kỳ và chủ động: Thường xuyên tổ chức các cuộc kiểm tra thâm nhập (penetration testing), đánh giá lỗ hổng bảo mật (vulnerability assessment) để chủ động phát hiện và khắc phục các điểm yếu. Cần mô phỏng các cuộc tấn công của đối phương sử dụng AI để nâng cao khả năng phòng thủ.
• Giáo dục và nâng cao nhận thức cho quân nhân: Đây là tuyến phòng thủ đầu tiên và quan trọng nhất. Cần huấn luyện thường xuyên cho toàn thể cán bộ, chiến sĩ về các mối đe dọa mới từ AI, cách phòng tránh lừa đảo, tuân thủ các quy tắc bảo mật thông tin, và đặc biệt là không chia sẻ các thông tin nhạy cảm trên không gian mạng.

Nâng cao năng lực phát hiện và đấu tranh

Bên cạnh phòng ngừa, khả năng phát hiện và đấu tranh cũng cần được tăng cường mạnh mẽ:

• Sử dụng AI để chống lại AI: Áp dụng chính công nghệ AI trong việc phân tích lưu lượng mạng bất thường, nhận diện mã độc mới, phát hiện các cuộc tấn công tự động và dự đoán các mối đe dọa tiềm tàng. AI có thể giúp chúng ta xử lý dữ liệu lớn hơn, nhanh hơn và chính xác hơn so với phương pháp thủ công.
• Xây dựng đội ngũ chuyên gia an ninh mạng tinh nhuệ: Đầu tư đào tạo chuyên sâu về AI Security, Reverse Engineering (phân tích ngược mã độc), Threat Hunting (săn lùng mối đe dọa) và các lĩnh vực liên quan. Đây là những "bộ não" sẽ trực tiếp đối phó với các cuộc tấn công tinh vi nhất.
• Phối hợp chặt chẽ giữa các đơn vị và lực lượng: Thiết lập cơ chế chia sẻ thông tin về các mối đe dọa, phương pháp tấn công và biện pháp ứng phó giữa các đơn vị an ninh mạng, tình báo, tác chiến điện tử và các lực lượng chuyên trách khác.
• Hoàn thiện hành lang pháp lý: Xây dựng các quy định pháp luật chặt chẽ về an ninh mạng, xử lý tin giả, và đặc biệt là các hành vi lợi dụng AI để xâm phạm an ninh quốc gia, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân.

Trong kỷ nguyên AI, an ninh mạng quân sự không còn là nhiệm vụ riêng lẻ của các đơn vị chuyên trách mà là một phần không thể thiếu của năng lực tác chiến tổng thể. Việc chủ động phòng ngừa, phát hiện và đấu tranh chống lại các mối đe dọa từ AI là yếu tố then chốt để bảo vệ bí mật quân sự, duy trì sức mạnh chiến đấu và bảo vệ vững chắc Tổ quốc trên không gian mạng. Chúng ta cần một cách tiếp cận toàn diện, kết hợp giữa công nghệ tiên tiến và năng lực con người để làm chủ cuộc chơi trong cuộc chiến này.