Bài 3: "Lấy Độc Trị Độc": Ứng Dụng AI Phản Công Tin Giả Trên Không Gian Mạng Quân Sự

Trong bối cảnh không gian mạng ngày càng trở thành mặt trận chính yếu, các thế lực thù địch không ngừng tìm cách tấn công vào nền tảng tư tưởng của quân đội và nhân dân, gieo rắc hoang mang, chia rẽ. Đặc biệt, với sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI), các chiến dịch tin giả, thông tin xấu độc đã đạt đến mức độ tinh vi chưa từng có. Từ những đoạn video deepfake giả mạo phát biểu của lãnh đạo, đến các bản tin sai sự thật được AI tự động tạo ra, mục đích cuối cùng là gây lung lạc tư tưởng, làm suy yếu niềm tin nội bộ.

Đối mặt với "độc chiêu" này, chúng ta không thể chỉ bị động phòng thủ. Đại tá, TS Trần Ngọc Anh đã chỉ ra giải pháp then chốt: “lấy độc trị độc” – sử dụng chính các phần mềm, thuật toán AI để nhận diện, bóc trần bộ mặt thật của chúng. Đây là một chiến lược chủ động, thông minh, tận dụng chính vũ khí của đối phương để chống lại chúng, biến AI từ mối đe dọa thành công cụ bảo vệ Tổ quốc.

Bản chất của chiến lược “lấy độc trị độc” trong môi trường quân sự

Chiến lược “lấy độc trị độc” dựa trên nguyên tắc cơ bản là hiểu rõ và làm chủ công nghệ mà đối phương đang sử dụng để tấn công. Các mô hình AI được thiết kế để tạo ra nội dung siêu thực, nhưng dù tinh vi đến đâu, chúng vẫn để lại những "dấu vết" kỹ thuật nhất định. Nhiệm vụ của chúng ta là phát triển và ứng dụng AI của riêng mình để phát hiện những "dấu vết" đó, từ đó phân tích, xác định nguồn gốc, mục đích và tốc độ lan truyền của tin giả.

Mục tiêu không chỉ dừng lại ở việc chặn đứng tin giả. Quan trọng hơn, chúng ta cần lật tẩy sự thật, vạch trần âm mưu của đối phương một cách nhanh chóng và công khai. Khi bản chất của tin giả bị bóc trần, nó sẽ nhanh chóng trở thành "rác" trên không gian mạng, mất đi khả năng gây hại. Điều này đã được chứng minh hiệu quả trong đại dịch COVID-19 năm 2021 và các sự kiện trọng đại của đất nước, khi các lực lượng chức năng đã ứng dụng AI để phát hiện và xử lý kịp thời hàng loạt tin giả, phối hợp với báo chí để cảnh báo công chúng.

Các ứng dụng AI cụ thể trong “phản công” tin giả

Để triển khai hiệu quả chiến lược “lấy độc trị độc”, quân đội ta cần tập trung vào các ứng dụng AI sau:

• AI nhận diện hình ảnh/video giả mạo (Deepfake Detection):
  • Phát triển các thuật toán AI chuyên biệt để phân tích các điểm ảnh nhỏ nhất, sự bất thường trong chuyển động khuôn mặt, nhịp điệu mắt, hay sự không khớp giữa âm thanh và hình ảnh trong các đoạn video.
  • Sử dụng công nghệ học máy để so sánh với cơ sở dữ liệu xác thực, từ đó phát hiện nhanh chóng các nội dung bị chỉnh sửa, giả mạo. Ví dụ, AI có thể xác định một video tuyên truyền về hoạt động quân sự là giả mạo, hay một đoạn phát biểu của chỉ huy bị cắt ghép, thay đổi ngữ cảnh.
• AI phân tích ngôn ngữ tự nhiên (Natural Language Processing - NLP) và xử lý văn bản:
  • AI có khả năng quét và phân tích hàng triệu bài viết, bình luận trên không gian mạng để phát hiện các mẫu ngôn ngữ, cách viết, từ khóa đặc trưng của tin giả, thông tin xấu độc.
  • Thực hiện phân tích sắc thái (sentiment analysis) để đánh giá mức độ tiêu cực, tích cực của thông tin và dự đoán tác động của chúng đến tâm lý quân nhân, từ đó đưa ra biện pháp truyền thông đối phó phù hợp.
  • Nhận diện các tài khoản giả mạo (bot accounts) tự động phát tán tin giả với tốc độ cao, giúp khoanh vùng và vô hiệu hóa nguồn phát tán.
• AI trong phân tích mạng lưới và lan truyền thông tin:
  • Sử dụng AI để theo dõi tốc độ, quy mô, đối tượng và các kênh lan truyền tin giả trên các nền tảng mạng xã hội.
  • Xác định các "nút" phát tán chính, các nhóm, fanpage có hành vi bất thường, từ đó cung cấp thông tin cho các cơ quan chức năng để phối hợp xử lý.
  • Dự đoán xu hướng và tác động tiềm tàng của tin giả để đưa ra các biện pháp đối phó kịp thời, giảm thiểu thiệt hại.

Thách thức và giải pháp triển khai trong quân đội

Mặc dù có tiềm năng lớn, việc triển khai chiến lược “lấy độc trị độc” cũng đối mặt với nhiều thách thức: tin giả do AI tạo ra ngày càng tinh vi và khó phát hiện; đòi hỏi nguồn lực lớn về công nghệ, dữ liệu huấn luyện và nhân sự; cần liên tục cập nhật thuật toán để bắt kịp với sự phát triển của AI đối phương. Để vượt qua những thách thức này, cần có các giải pháp đồng bộ:

• Đầu tư mạnh vào nghiên cứu và phát triển (R&D) AI quốc phòng: Xây dựng các phòng thí nghiệm, trung tâm nghiên cứu chuyên biệt về an ninh mạng và AI trong quân đội, khuyến khích các sáng kiến đột phá.
• Hợp tác chặt chẽ với các chuyên gia hàng đầu: Mời gọi, liên kết với các nhà khoa học, chuyên gia AI, an ninh mạng trong và ngoài quân đội, tận dụng chất xám từ cộng đồng khoa học công nghệ.
• Xây dựng cơ sở dữ liệu lớn và chất lượng cao: Thu thập, phân tích và lưu trữ dữ liệu về các loại tin giả, thông tin xấu độc để huấn luyện các mô hình AI của ta, giúp chúng nhận diện chính xác hơn.
• Đào tạo nhân lực chất lượng cao: Bổ sung chính sách đãi ngộ hấp dẫn để thu hút, đào tạo đội ngũ chuyên gia AI trong quân đội, đặc biệt là trong lĩnh vực phân tích dữ liệu, học máy và an ninh mạng.
• Phối hợp liên ngành hiệu quả: Tăng cường hợp tác giữa các lực lượng chuyên trách (quân đội, công an, an ninh) và các cơ quan thông tin đại chúng để cảnh báo, lật tẩy tin giả một cách nhanh nhất, hiệu quả nhất. Thông qua "bộ lọc" của các lực lượng chuyên trách, cần nhanh chóng cung cấp thông tin cho cộng đồng mạng để họ tự nhận diện và loại bỏ tin giả.

Chiến lược "lấy độc trị độc" bằng AI không chỉ là một giải pháp kỹ thuật mà còn là một chiến lược chủ động, thể hiện sự làm chủ công nghệ của quân đội ta trong cuộc chiến trên không gian mạng. Bằng cách ứng dụng thông minh các công nghệ AI tiên tiến, chúng ta không chỉ phòng thủ mà còn chủ động phản công, bảo vệ vững chắc chủ quyền số của Tổ quốc, củng cố niềm tin và sức mạnh nội bộ trong mọi tình huống. Đây chính là con đường đúng đắn để Quân đội ta làm chủ cuộc chiến thông tin trong kỷ nguyên số.