Nội dung tư tưởng xã hội chủ nghĩa không tưởng của Gabrien Bonnô Đờ Mably (1709-1785)

 

 

G.Mably sinh năm 1709 trong một gia đình quí tộc ở Gronôbo. Cha của ông là nghị sĩ. Hồi nhỏ ông được gia đình gửi đến học ở trường dòng thuộc chủng viện Xanh Xuynpitxơ, thủ đô Pari (Pháp). Học xong nhận được chức tu viện trưởng, không lâu sau đó, ông quyết định từ bỏ tôn giáo và đi vào nghiên cứu khoa học. Ông cũng có một thời gian làm việc ở Bộ ngoại giao (1742-1748).

G.Mably viết nhiều sách, nghiên cứu về chính trị, xã hội đương thời. Ông là tác giả của trên 30 đầu sách. Những tác phẩm nổi tiếng của ông bao quát nhiều vấn đề lịch sử, chính trị, pháp luật như: “Nhận xét về người La Mã” (1751); “Nhận xét về người lịch sử nước Pháp- quyền và nghĩa vụ công dân” (1758); “Về việc làm luật và các nguyên tắc của pháp luật” (1776); “Những nghi vấn đặt ra cho các nhà triết học - kinh tế trên vấn đề trật tự tự nhiên và cần thiết của các xã hội chính trị (1786); “Bút ký về sự quản lý và những luật lệ của Mỹ”. Những quan điểm triết học của Lốc cơ (1632-1704, Anh), của Côngđiắc (1715-1780, Pháp) là cơ sở lý luận của các tư tưởng xã hội - chính trị của Mably.

Nội dung tư tưởng xã hội chủ nghĩa của G.Mably

Tư tưởng phê phán chế độ xã hội đương thời

Trước hết đó là tư tưởng phê phán chế độ tư hữu. G.Mably phản đối luận điểm cho rằng chỉ có chế độ tư hữu mới là yếu tố kích thích con người làm việc. Theo ông, chế độ tư hữu đã làm nảy sinh những ham muốn xấu xa, bỉ ổi, từ đó làm cho những kẻ tư hữu có các hành động ti tiện, tàn bạo để thoả mãn những ham muốn đó. Khi chưa có chế độ tư hữu thì con người chỉ toàn có những đam mê lành mạnh, trong sáng, vì vậy, trong xã hội chỉ có các quan hệ gắn bó, hữu ái giữa người với người. Ông khẳng định rằng, chừng nào chế độ tư hữu còn tồn tại thì công bằng, bình đẳng xã hội không bao giờ có được và xã hội không thể có dân chủ thực sự. Bọn quí tộc, tư sản tài chính sẽ thâu tóm quyền lực và đẩy các dân tộc đi đến các cuộc chiến tranh đẫm máu. Trong cuốn sách “Nhận xét về Hoa kỳ”, ông đã kết luận: sự phát triển của một chế độ quí tộc tài chính, sự tăng trưởng của tình trạng bất bình đẳng về của cải, mà Hoa kỳ đang phát triển theo hướng ấy sẽ dẫn Hoa kỳ đến chỗ không tránh khỏi việc thiết lập một chế độ tàn bạo của bọn nhà giàu và đến các cuộc chiến tranh xâm lược các quốc gia khác. Lịch sử 200 năm sau này của Hoa kỳ đã chứng minh tính đúng đắn kết luận đó của G.Mably.

Ông vạch trần sự mục ruỗng và phản động của chế độ chuyên chế. Chế độ chuyên chế làm cho xã hội có nguy cơ bị tiêu vong vì bệnh hoại thư do sự thối nát của nó gây ra. Cho nên, cần phải lật đổ nền chuyên chế này. Ông cổ vũ cho cuộc nội chiến cách mạng để thủ tiêu chế độ chuyên chế. Theo ông, một dân tộc không muốn kháng cự kẻ thù bên trong của mình, thì nhất định phải bị áp bức. Ông khẳng định rằng chế độ chuyên chế và chế độ tư bản không thể tồn tại mãi. Ông dự đoán chẳng bao lâu nữa nền quân chủ ở Pháp sẽ sụp đổ và cả nước Anh rồi cũng sẽ mất hết thuộc địa.

Về xã hội tương lai, trên cơ sở lý thuyết về trạng thái tự nhiên, G.Mably đặt vấn đề: nếu trong lịch sử nhân loại đã từng có cả một thời đại lâu dài và hiện giờ ở một số nơi trên trái đất này vẫn tồn tại một xã hội dựa trên chế độ cộng đồng về ruộng đất, tài sản thì tại sao lại không thể xây dựng một chế độ sở hữu tập thể chí ít là đạt sự công bằng về tài sản trong hiện tại và tương lai. Tiếp đó ông kết luận cần phải xóa bỏ chế độ tư hữu hiện nay, để xác lập chế độ công hữu. Ông khẳng định trong chế độ công hữu có nhiều yếu tố kích thích sự hang say lao động một cách mạnh mẽ hơn. Chế độ đó sẽ thể hiện được đầy đủ tính ưu việt của nó và sẽ đem lại cho con người ấm no, tự do, hạnh phúc và thoả mãn các nhu cầu khác.

Về tổ chức, quản lý sản xuất, xã hội tổ chức lao động hợp lý, thực hiện chế độ lao động bắt buộc với mọi người, mọi người đều phải lao động. Xã hội không cho phép có kẻ ăn không ngồi rồi, ăn bám người khác. Theo G.Mably, trong xã hội mới thì lao động không chỉ là nghĩa vụ mà còn là vinh dự. Ai cũng hang say lao động cho chính mình và cho xã hội trong những tập đoàn sản xuất tùy theo sức khỏe. Luật lệ xã hội làm tăng sự kính trọng đối với lao động. Về phân phối, xã hội thực hiện nguyên tắc phân phối theo nhu cầu.

Về chính trị, G.Mably không tán thành quan điểm phân chi quyền lực của Môngtexkiơ. Ông khẳng định người chủ của nhà nước là nhân dân. Ông chủ trương, trong chế độ xã hội mới, nhà nước được xây dựng trên cơ sở dân chủ, thông qua lựa chọn của các đại biểu nhân dân. Nhà nước có chức năng tổ chức lao động và phân phối sản phẩm cho toàn dân, duy trì trật tự xã hội và bảo vệ phong tục tập quán. Trong xã hội mới, mọi công dân sẽ có ý thức đoàn kết trên cơ sở thống nhất lợi ích chung, sẵn sàng đứng lên chiến đấu bảo vệ cuộc sống tốt đẹp của mình. Khi đất nước có nạn ngoại xâm, tất cả mọi người, nam và nữ, sẽ đứng lên cầm vũ khí chiến đấu. Xã hội không có phân chia đẳng cấp, không có quân đội thường trực.

Về văn hóa- xã hội, G.Mably đề cao công tác giáo dục, mong muốn xã hội thực hiện chế độ giáo dục toàn dân không mất tiền. Đặc biệt, xã hội chăm lo bồi dưỡng thế hệ trẻ về mọi mặt để họ kế tục xứng đáng thế hệ cha anh và đáp ứng được những yêu cầu và lợi ích chung của xã hội trong tương lai, trở thành những công dân toàn diện. Nền tảng của đạo đức xã hội đó là mọi người cần phải thực hiện nguyên tắc luân lý: “Hãy đừng làm cho người khác điều gì mà mình không muốn người khác làm cho mình”.