Nội dung tư tưởng xã hội chủ nghĩa không tưởng của Phơrăngxoa Morenly

 

Tiểu sử của Ph.Morenly còn chưa rõ ràng, tác phẩm nổi tiếng của Ph.Morenly là “Bộ luật tự nhiên”, xuất bản năm 1755 ở Amxtecđam (Hà Lan) và đến 1841 được tái bản, ghi tên là Ph.Morenly. Có thể cái tên Ph.Morenly là một bút danh của một người nào đó.

Nội dung tư tưởng xã hội chủ nghĩa của Ph.Morenly

Tư tưởng xã hội chủ nghĩa không tưởng của Ph.Morenly dựa trên lý thuyết về quyền bình đẳng tự nhiên của con người. Theo Ph.Morenly, trong giai đoạn đầu xã hội loài người không có chế độ tư hữu. Trong “Bộ luật tự nhiên”, Ông chứng minh rằng con người vốn sinh ra đã là bình đẳng, đó là lẽ tự nhiên và phù hợp với tự nhiên. Chế độ xã hội của loài người đã từng tồn tại ở trạng thái bình đẳng, đó là chế độ cộng đồng công xã nguyên thuỷ, và hiện nay những dấu hiệu đó vẫn còn tồn tại ở một số nơi trên thế giới.

Một trong những nội dung tư tưởng xã hội chủ nghĩa không tưởng của Ph.Môrenly thể hiện rõ nét là quan điểm xóa bỏ chế độ tư hữu. Ông cũng nhận thức sâu sắc rằng chế độ tư hữu là nguồn gốc của mọi tệ nạn xã hội. Do đó, muốn xóa bỏ những điều tệ hại, xấu xa cần phải thủ tiêu chế độ tư hữu trong đời sống xã hội. Ông cho rằng, ở nơi nào không có quyền tư hữu thì ở đó không thể có một hậu quả nguy hại nào của nó... Trong bất cứ xã hội nào, mọi quyền tư hữu về những của cải được phân chia đều là nguồn gốc của những tai hại tày trời.

Mô hình xã hội tương lai. Ph.Morenly đã mơ ước về một xã hội tốt đẹp với đặc trưng: chế độ công hữu là nền tảng xã hội. Đây là nét nổi bật trong tác phẩm Bộ luật của tự nhiên. Theo ông, chế độ công hữu phù hợp với đức hạnh tự nhiên của con người; mỗi nơi đều làm việc tùy theo sức lực, khả năng và đều được xã hội chăm sóc; trong xã hội, lao động không chỉ là nghĩa vụ mà chủ yếu là do tự giác, bởi lẽ lao động là nhu cầu của con người.

Về kinh tế, mô hình xã hội tương lai của Ph.Môrenly về kinh tế được phác hoạ trên cơ sở quan niệm về “thời đại hoàng kim” đã từng tồn tại trong lịch sử nhân loại. Đó là chế độ công xã nguyên thuỷ. Do đó, ông chủ trương cần khôi phục lại chế độ công hữu về của cải. Trong xã hội, mỗi người đều phải lao động, được phân công công việc sát hợp với khả năng, sở trường và sức khoẻ của mình. Xã hội có trách nhiệm chăm lo toàn diện đến cuộc sống của mọi thành viên.

Về chính trị, Ph.Morenly chủ trương thành lập chế độ cộng hòa dân chủ. Trong đó, nhà nước phải quản lý, điều tiết mọi hoạt động sản xuất, phân phối của cải và duy trì được các lĩnh vực đời sống xã hội ổn định, hài hòa. Để quản lý tổ chức xã hội, ông đề ra sự cần thiết phải có luật pháp. Muốn vậy, cần thay thế các luật lệ cũ bằng những bộ luật mới, trên cơ sở kế thừa những tập quán cũ, “thời đại hoàng kim” và bổ sung những nội dung mới. Trong “Bộ luật tự nhiên”, ông nêu lên xã hội cần phải có những bộ luật như: luật phân phối, luật ruộng đất, luật qui hoạch đô thị, luật trật tự xã hội, luật cấm xa xỉ, luật cai trị, luật hôn nhân, luật giáo dục, luật hoạt động khoa học.

Con đường biện pháp để thực hiện các dự án xã hội mới của Ph.Morenly không phải là đấu tranh cách mạng lật đổ chế độ xã hội đương thời bằng sức mạnh của quần chúng nhân dân mà bằng các biện pháp có tính chất không tưởng. Đó là sự ảo tưởng có thể xóa bỏ chế độ tư hữu và chế độ xã hội đương thời bằng cách làm cho nhà cầm quyền, những kẻ giàu có biết điều, có đạo đức, lương tâm và mọi người trong xã hội phải có học thức, hoặc bằng cách thay đổi luật lệ. Như vậy, rõ ràng là trên phương diện xã hội, Ph.Môrenly mặc dù có những tư tưởng tiến bộ, có tính xã hội chủ nghĩa trong việc phê phán chế độ tư hữu, để xóa bỏ nó, thiết lập chế độ công hữu, thức tỉnh con người sống hưởng thiện và nhân ái, song về xã hội ông vẫn là một nhà duy tâm chủ quan và cũng hết sức mơ hồ.