Nhận định đúng đắn tình hình thế giới, khu vực và hoạch định đường lối, chính sách phù hợp là bài học kinh nghiệm quý báu của Đảng ta

         

        Trong suốt tiến trình cách mạng Việt Nam, thực tế cho thấy, bất cứ lúc nào bài học này được vận dụng đúng đắn, sáng tạo, cách mạng Việt Nam đều giành được thắng lợi to lớn. Mỗi mốc son lịch sử của đất nước từ khi có Đảng đều gắn với tầm nhìn chiến lược, sự nhận định đúng đắn, đầy đủ tình hình, cục diện và xu thế thế giới. Trong nhiệm kỳ Đại hội XII của Đảng và nhất là năm cuối nhiệm kỳ (năm 2020), tình hình thế giới có những biến động lớn, hết sức phức tạp. Do đó, trong suốt quá trình soạn thảo văn kiện Đại hội XIII của Đảng, nhận định về tình hình, cục diện thế giới, khu vực được cân nhắc hết sức kỹ lưỡng và được cập nhật kịp thời theo thực tiễn biến động rất nhanh của thời cuộc.       

        Hơn năm năm trước, Báo cáo chính trị tại Đại hội XII của Đảng đánh giá: “Trên thế giới, trong những năm tới tình hình sẽ còn nhiều diễn biến rất phức tạp, nhưng hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ, hợp tác và phát triển vẫn là xu thế lớn. Quá trình toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế tiếp tục được đẩy mạnh. Hợp tác, cạnh tranh, đấu tranh và sự tùy thuộc lẫn nhau giữa các nước, nhất là giữa các nước lớn ngày càng tăng... Tình hình chính trị - an ninh thế giới thay đổi nhanh chóng, diễn biến rất phức tạp, khó lường.... Cục diện thế giới theo xu hướng đa cực, đa trung tâm diễn ra nhanh hơn. Các nước lớn điều chỉnh chiến lược, vừa hợp tác, thỏa hiệp, vừa cạnh tranh, đấu tranh, kiềm chế lẫn nhau, tác động mạnh đến cục diện thế giới và các khu vực. Những biểu hiện của chủ nghĩa dân tộc cực đoan, chủ nghĩa cường quyền áp đặt, chủ nghĩa thực dụng ngày càng nổi lên trong quan hệ quốc tế. Các thể chế đa phương đứng trước những thách thức lớn. Các nước đang phát triển, nhất là những nước vừa và nhỏ đang đứng trước những cơ hội và khó khăn, thách thức lớn trên con đường phát triển. Trong bối cảnh đó, tập hợp lực lượng, liên kết, cạnh tranh, đấu tranh giữa các nước trên thế giới và khu vực vì lợi ích của từng quốc gia tiếp tục diễn ra rất phức tạp”(1). 

Thế giới đang trải qua những biến động to lớn...., xung đột cục bộ tiếp tục diễn ra dưới nhiều hình thức, phức tạp và quyết liệt hơn (Trong ảnh: Khói lửa bốc lên từ toà nhà có liên quan đến Phong trào Hamas của Palestine, sau khi trúng oanh tạc của máy bay Israel xuống Dải Gaza, trong cuộc giao tranh quân sự dữ dội giữa Israel và lực lượng Hamas, ngày 14-5-2021

Thực tế trong những năm qua và nhất là những biến động trong năm 2020 đã cung cấp những cơ sở cả về lý luận và thực tiễn để Đại hội XIII của Đảng đánh giá và dự báo tình hình thế giới theo hướng phức tạp và nhiều thách thức hơn. Báo cáo chính trị tại Đại hội XIII của Đảng nêu: “Thế giới đang trải qua những biến động to lớn, diễn biến rất nhanh chóng, phức tạp, khó dự báo. Hòa bình, hợp tác và phát triển vẫn là xu thế lớn, song đang đứng trước nhiều trở ngại, khó khăn; cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn, xung đột cục bộ tiếp tục diễn ra dưới nhiều hình thức, phức tạp và quyết liệt hơn, làm gia tăng rủi ro đối với môi trường kinh tế, chính trị, an ninh quốc tế. Toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế tiếp tục tiến triển nhưng đang bị thách thức bởi sự cạnh tranh ảnh hưởng giữa các nước lớn và sự trỗi dậy của chủ nghĩa dân tộc cực đoan. Luật pháp quốc tế và các thể chế đa phương toàn cầu đứng trước những thách thức lớn”(2). Nhìn chung, mặc dù cục diện thế giới tiếp tục biến đổi theo xu hướng đa cực, đa trung tâm, về cơ bản các nước lớn vẫn vừa hợp tác, vừa cạnh tranh, song khía cạnh “đấu tranh, kiềm chế lẫn nhau gay gắt hơn. Chủ nghĩa dân tộc cực đoan, chủ nghĩa cường quyền nước lớn, chủ nghĩa thực dụng trong quan hệ quốc tế gia tăng”(3). Đại hội XIII của Đảng cũng đánh giá rất cụ thể là “Các nước đang phát triển, nhất là các nước nhỏ đứng trước nhiều khó khăn, thách thức mới”(4).

 Nhìn chung, hòa bình, hợp tác và phát triển vẫn là xu thế chung, là nguyện vọng tha thiết của nhân loại tiến bộ, là nhu cầu cơ bản của các quốc gia nhằm tập trung phát triển, phục hồi kinh tế. Hơn nữa, khả năng chiến tranh và xung đột lớn giữa các cường quốc khó xảy ra bởi lẽ điều đó sẽ mang lại những hệ quả khôn lường không chỉ đối với những bên tham gia cũng như khu vực liên quan mà còn cả thế giới. Tuy nhiên, thực tiễn những năm qua cho thấy, khía cạnh cạnh tranh và theo đó là nguy cơ xung đột, có xu hướng gia tăng đáng kể trong quan hệ quốc tế. Nguyên nhân là do: 1- Khủng hoảng kinh tế thế giới buộc các quốc gia phải tìm mọi cách để bảo đảm lợi ích và vị thế của mình, trong đó có những phương cách mang tính vị kỷ, cường quyền; 2- Tương quan so sánh lực lượng thay đổi mạnh mẽ góp phần khiến  cạnh tranh trở thành mặt chủ đạo trong một số cặp quan hệ nước lớn quan trọng, tiêu biểu như Mỹ - Trung Quốc, Mỹ - Nga, Trung Quốc - Ấn Độ. Trong nội bộ các quốc gia, sự nổi lên của các lực lượng cực hữu và cực tả tiếp tục thách thức các chính quyền đương nhiệm và gây ra bất ổn chính trị. Ở cấp độ khu vực, chủ nghĩa dân tộc có biểu hiện gay gắt và đa dạng hơn cả trong chính trị - an ninh cũng như trong kinh tế. Có thể khẳng định, cục diện an ninh - chính trị toàn cầu đang ở giai đoạn hết sức nhạy cảm, trong đó cạnh tranh nước lớn gia tăng về cường độ và quy mô, tạo ra nguy cơ cuốn các nước vừa và nhỏ vào tình thế “lưỡng nan” về ngoại giao và an ninh. Trong bối cảnh đó, các vấn đề an ninh truyền thống diễn biến phức tạp, các “điểm nóng” đều tăng nhiệt, một số tranh chấp lãnh thổ tái bùng phát thành xung đột cục bộ, trong khi các cơ chế quản lý xung đột và các nỗ lực kiểm soát vũ khí chiến lược ít phát huy tác dụng. Một số chuyên gia cho rằng, thế giới hậu dịch bệnh COVID-19 sẽ nghèo hơn, kém cởi mở và ít tự do hơn, trong đó tư duy “cùng có lợi” bị ảnh hưởng đáng kể(5)./.

 Khói lửa bốc lên từ toà nhà có liên quan đến Phong trào Hamas của Palestine, sau khi trúng oanh tạc của máy bay Israel xuống Dải Gaza, trong cuộc giao tranh quân sự dữ dội giữa Israel và lực lượng Hamas, ngày 14-5-2021

(1) Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng, https://tulieuvankien.dangcongsan.vn/ban-chap-hanh-trung-uong-dang/dai-hoi-dang/lan-thu-xii/bao-cao-chinh-tri-cua-ban-chap-hanh-trung-uong-dang-khoa-xi-tai-dai-hoi-dai-bieu-toan-quoc-lan-thu-xii-cua-dang-1600

(2), (3), (4) Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Nxb. Chính trị quốc gia sự thật, t. I, tr. 105, 106

(5) H. Brands, F. Gavin: “Covid-19 and world order, Covid-19 and world order: The future of conflict, competition and cooperation”, Johns Hopkins University Press, Maryland, tháng 9-2020