Phát triển văn hóa Việt Nam trong bối cảnh mới

            Văn hóa gắn liền với quá trình sáng tạo của cá nhân và cộng đồng nhằm hướng đến những giá trị tốt đẹp của chân, thiện, mĩ. Để có thể hoàn thành được các mục tiêu đến năm 2025, kỷ niệm 50 năm giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước, là nước đang phát triển, có công nghiệp theo hướng hiện đại, vượt qua mức thu nhập trung bình thấp. Đến năm 2030, kỷ niệm 100 năm thành lập Đảng là nước đang phát triển, có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao. Đến năm 2045, kỷ niệm 100 năm thành lập nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, nay là nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, trở thành nước phát triển, thu nhập cao như Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ XIII đề ra, bên cạnh việc tận dụng, tiếp thu nguồn lực ngoại sinh (từ sự giúp đỡ, hỗ trợ, chuyển giao thành tựu khoa học, kỹ thuật, công nghệ của các nước tiên tiến…) thì việc phát huy nguồn lực nội sinh (tiềm năng văn hóa, sức sáng tạo của con người) có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.  Việt Nam có nhiều lợi thế để phát huy mạnh mẽ nguồn vốn văn hóa dân tộc với trữ lượng nguồn tài nguyên văn hóa dồi dào. Trải qua hàng ngàn năm lịch sử dựng nước và giữ nước, các thế hệ người Việt không ngừng sáng tạo ra những giá trị vật chất và tinh thần, kí thác và thể hiện sinh động qua hệ thống di sản văn hóa vật thể (biểu hiện qua những công trình kiến trúc độc đáo, mang đậm dấu ấn, phong cách, mỹ thuật phương Đông; qua nghệ thuật chế tác công cụ lao động, qua hệ thống lâu đài, thành quách…) và di sản văn hóa phi vật thể (biểu hiện qua nghệ thuật ẩm thực, trang phục, nghề thủ công truyền thống, nghi lễ, lễ hội, diễn xướng dân gian, các loại hình nghệ thuật, ngôn ngữ…)

        Bên cạnh nhiều di sản văn hóa độc đáo được UNESCO vinh danh, suốt dọc dài đất nước còn có nhiều thắng cảnh đẹp thuộc nhiều loại hình thiên nhiên đồi núi, trung du, đồng bằng, biển đảo, cùng với đó là những nét đặc sắc trong phong tục tập quán của 54 dân tộc anh em. Đây là nguồn tài nguyên văn hóa vô giá, chứa đựng những giá trị tốt đẹp (lòng yêu nước, tinh thần đoàn kết, đức hy sinh, khát vọng hòa bình…), tạo điểm tựa tinh thần, giúp mỗi người vượt qua khó khăn, trở ngại và không ngừng nỗ lực, vươn lên. Trong điều kiện hiện nay khi trữ lượng nguồn tài nguyên, khoáng sản ngày càng cạn kiệt, việc phát huy nguồn lực di sản văn hóa gắn với phát triển du lịch, dịch vụ đang tạo ra những giá trị kinh tế, gia tăng nguồn thu ngân sách, giải quyết công ăn việc làm cho nhiều lao động.

        Mặt khác, người Việt Nam được đánh giá là thông minh, hiếu học, có đức tính cần cù, chịu khó, giàu ý tưởng, có khát vọng vươn lên. Hiện cơ cấu dân số nước ta đang ở giai đoạn “dân số vàng” với sức nghĩ, sức sáng tạo lớn của thế hệ trẻ về mọi lĩnh vực, trong đó có những sáng tạo về văn hóa, nghệ thuật, cộng với sự hỗ trợ của khoa học kỹ thuật, kinh nghiệm phát triển công nghiệp văn hóa của các nước tiên tiến, hứa hẹn sẽ tạo ra thị trường văn hóa sôi động, lành mạnh với những sản phẩm văn hóa có giá trị, đáp ứng được nhu cầu tiêu dùng văn hóa mọi tầng lớp nhân dân. Đồng thời qua các kênh truyền thông, qua chiến lược phát triển văn hóa đối ngoại, nhiều sản phẩm văn hóa dân tộc có thể xuất khẩu, quảng bá ra thế giới, từ đó gia tăng vị thế, uy tín, hình ảnh của quốc gia, dân tộc với bạn bè năm châu.

         Khai thác, phát huy mạnh mẽ sức mạnh mềm văn hóa đang là xu hướng phát triển, là con đường, lựa chọn của nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam. Việc nhận diện, khai thác có hiệu quả nguồn vốn văn hóa dân tộc kết hợp với khoa học kỹ thuật hiện đại sẽ hình thành ngành công nghiệp văn hóa (hay còn gọi là công nghiệp sáng tạo, công nghiệp bản quyền, trí tuệ, công nghiệp giải trí). Để đẩy nhanh tốc độ phát triển của ngành công nghiệp văn hóa, các cấp các ngành cần nghiên cứu, xây dựng, hình thành thị trường văn hóa đồng bộ, hiện đại, đầy đủ theo hướng lành mạnh, nhân văn, vì sự phát triển của con người và nền văn hóa dân tộc. Việc gia tăng quyền lực mềm văn hóa sẽ góp phần bảo tồn, phát huy những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp, đồng thời ngăn chặn những xuất bản phẩm, những hành vi, hiện tượng phản văn hóa, phản giá trị, ảnh hưởng đến lợi ích quốc gia dân tộc và sự phát triển, hoàn thiện nhân cách con người, nhất là với thế hệ trẻ.Phát triển văn hóa Việt Nam trong bối cảnh hiện nay đứng trước nhiều vận hội lớn nhưng đồng thời cũng đối diện với không ít nguy cơ, thách thức. Phát huy sức mạnh mềm văn hóa dân tộc cần được nhấn mạnh trong Dự thảo Chiến lược phát triển văn hóa đến năm 2030 để vừa bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa dân tộc, sức mạnh con người Việt Nam, đồng thời không ngừng tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại, tạo sức mạnh nội sinh để cùng các nguồn lực khác góp phần hiện thực hóa khát vọng xây dựng nước Việt Nam hùng cường.