Đặc điểm hệ thống chính trị xã hội chủ nghĩa

 

Hệ thống chính trị xã hội chủ nghĩa ra đời, tồn tại, phát triển gắn với sự ra đời, phát trỉển của nhà nước xã hội chủ nghĩa.

Ở các nước đi theo con đường xã hội chủ nghĩa, đảng cầm quyền với nhiều tên gọi khác nhau (như đảng cộng sản, đảng lao động, đảng nhân dân cách mạng) ra đời trong phong trào cách mạng của giai cấp công nhân và nhân dân lao động, đã tập hợp và lãnh đạo quần chúng nhân dân tiến hành cuộc cách mạng xã hội nhằm xoá bỏ nhà nước cũ (nhà nước phong kiến nhà nước tư sản) và thiết lập nhà nước mới - nhà nước xã hội chủ nghĩa. Kể từ khi nhà nước xã hội chủ nghĩa ra đời thì hệ thống chính trị xã hội chủ nghĩa cũng được hình thành, trong đó bao gồm nhà nước, đảng cầm quyền và các tổ chức chính trị - xã hội khác, nó tồn tại và phát triển cùng với sự tồn tại và phát triển của nhà nước xã hội chủ nghĩa. Như vậy, hệ thống chính trị xã hội chủ nghĩa đầu tiên trên thế giới được thiết lập gắn liền với sự ra đời của nhà nước Nga xô viết sau thắng lợi của Cách mạng tháng Mười Nga năm 1917.

Các tổ chức thành viên hệ thống chính trị đều là những tố chức hợp pháp, được tổ chức và hoạt động trong khuôn khổ pháp luật; có sự phân định rõ ràng về nhiệm vụ cơ bản nhằm thực thi quyền lực nhân dân trong xã hội. Sự tồn tại, hoạt động của các tổ chức trong hệ thống chính trị xã hội chủ nghĩa đều được quy định chặt chẽ trong hiến pháp và các đạo luật. Trong hệ thống chính trị xã hội chủ nghĩa, đảng cộng sản nắm quyền lãnh đạo nhà nước và các tổ chức chính trị xã hội bằng các phương thức khác nhau; nhà nước xã hội chủ nghĩa quản lí tập trung, thống nhất xã hội theo chủ trương, đường lối, chính sách của đảng cộng sản và trên cơ sở hiến pháp, pháp luật; các tổ chức chính trị xã hội tham gia quản lí nhà nước, quản lí xã hội theo hiến pháp, pháp luật.

Hệ thống chính trị xã hội chủ nghĩa mang bản chất dân chủ, gắn bó mật thiết với nhân dân, chịu sự kiểm tra, giám sát của nhân dân. Đây là đặc điểm có tính nguyên tắc của hệ thống chính trị xã hội chủ nghĩa. Đặc điểm này khẳng định hệ thống chính trị xã hội chủ nghĩa không chỉ gắn với chính trị, quyền lực chính trị, mà còn gắn với xã hội. Trong hệ thống chính trị xã hội chủ nghĩa, có các tồ chức chính trị (như Đảng, Nhà nước), các tổ chức vừa có tính chính trị, vừa có tính xã hội (các tổ chức chính trị - xã hội). Do vậy, hệ thống chính trị xã hội chủ nghĩa không đứng trên xã hội, tách khỏi đời sống xã hội (như những lực lượng chính trị áp bức xã hội trong các xã hội có bóc lột), mà là một bộ phận của xã hội, gắn bó chặt chẽ với xã hội. Cầu nối quan trọng giữa hệ thống chính trị xã hội chủ nghĩa với xã hội chính là các tổ chức chính trị - xã hội.