Trong dòng chảy mạnh mẽ của cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0, trí tuệ nhân tạo (AI) đã nhanh chóng trở thành một trong những công nghệ được nhắc đến nhiều nhất, không chỉ trong lĩnh vực kinh tế, xã hội mà còn đặc biệt thu hút sự quan tâm sâu sắc trong lĩnh vực quốc phòng – an ninh. Từ việc phân tích dữ liệu tình báo khổng lồ đến hỗ trợ chỉ huy ra quyết định trên chiến trường, AI hứa hẹn mang lại những bước tiến vượt bậc, nâng cao năng lực tác chiến của quân đội.
Thế nhưng, đi kèm với sự hào hứng và kỳ vọng là một tâm lý cần được cảnh báo mạnh mẽ: thần thánh hóa AI, coi nó như một "đũa thần" có thể giải quyết mọi vấn đề. Tâm lý này đặc biệt nguy hiểm trong môi trường quân sự, nơi mỗi quyết định đều có thể ảnh hưởng đến sinh mạng của cán bộ, chiến sĩ, vận mệnh của những chiến dịch và thậm chí là an ninh quốc gia. Chúng ta cần một cái nhìn thực tế, tỉnh táo và khoa học về vai trò của AI.
Lợi ích không thể phủ nhận và những “cái bẫy” nguy hiểm
Không thể phủ nhận những lợi ích to lớn mà AI mang lại cho quân đội. AI là một trợ thủ đắc lực giúp tăng cường khả năng thu thập, phân tích thông tin tình báo từ lượng lớn dữ liệu rời rạc, nhanh chóng tổng hợp và đưa ra bức tranh chiến trường toàn diện hơn. Nó cũng hỗ trợ chỉ huy ra quyết định nhanh chóng, chính xác hơn trong môi trường chiến đấu phức tạp, nơi thời gian là yếu tố then chốt. Hơn thế nữa, AI có thể tự động hóa các tác vụ lặp đi lặp lại trong hậu cần, bảo trì, quản lý trang thiết bị hay thậm chí là trong các bài huấn luyện mô phỏng, giải phóng sức lao động và thời gian cho quân nhân, giúp họ tập trung vào các nhiệm vụ chiến đấu trọng yếu. Ví dụ, AI có thể tối ưu hóa lộ trình cung ứng, phân tích hình ảnh vệ tinh để trinh sát mục tiêu, hoặc hỗ trợ hệ thống phòng không nhận diện các mối đe dọa trên không nhanh hơn.
Tuy nhiên, đi cùng với tiềm năng là những "cái bẫy" nguy hiểm nếu chúng ta không thận trọng. Nguy cơ lớn nhất chính là tâm lý thần thánh hóa và ỷ lại vào AI. Nếu cán bộ, chiến sĩ, đặc biệt là các cấp chỉ huy, coi AI là "đũa thần" làm thay mọi việc, họ có thể dần đánh mất khả năng tư duy độc lập, sáng tạo, và bản lĩnh đối mặt với tình huống bất ngờ. Sự lệ thuộc này sẽ khiến quân đội trở nên thụ động, mất khả năng đối phó khi hệ thống AI gặp sự cố kỹ thuật, bị tấn công mạng hoặc dữ liệu đầu vào bị sai lệch. Trong môi trường tác chiến hiện đại, điều này có thể dẫn đến hậu quả khôn lường.
Bên cạnh đó, việc ứng dụng AI một cách tùy tiện, thiếu kiểm soát có thể dẫn đến mất an toàn, an ninh thông tin. Nếu hệ thống AI không được bảo vệ chặt chẽ, dữ liệu quân sự nhạy cảm có thể bị lộ lọt, bị thao túng hoặc bị kẻ thù lợi dụng. Kẻ địch hoàn toàn có thể tìm cách đánh lừa AI của chúng ta, cung cấp thông tin sai lệch để dẫn đến những quyết định sai lầm hoặc làm gián đoạn nghiêm trọng hoạt động quân sự. Thực tế các vụ tấn công mạng vào nhiều hệ thống quan trọng, trong đó có cả các tờ báo lớn của Việt Nam gần đây, là một lời cảnh báo nghiêm khắc. AI có thể là "con dao hai lưỡi", đặc biệt trong tác chiến thông tin, khi nó có thể tạo ra tin giả với độ chân thực đáng sợ, gây hoang mang, lung lạc tư tưởng quân nhân nếu chúng ta không có khả năng nhận diện và phòng vệ hiệu quả.
Bài học và định hướng cho quân đội Việt Nam
Để phát huy tối đa lợi ích và kiểm soát rủi ro từ AI, quân đội ta cần rút ra những bài học sâu sắc và có định hướng rõ ràng:
Thứ nhất, AI chỉ là công cụ hỗ trợ thông minh, không phải là mục tiêu cuối cùng. Đây là nguyên tắc cốt lõi. Mỗi cán bộ, chiến sĩ, từ người lính trên thao trường đến các sĩ quan chỉ huy, cần hiểu rõ khả năng, giới hạn cũng như các rủi ro của AI. Thay vì coi AI là "cứu cánh", chúng ta phải xem nó là một phương tiện hữu hiệu để tăng cường sức mạnh, tối ưu hóa hoạt động, và nâng cao hiệu quả tác chiến. Nếu lệ thuộc vào AI, coi nó là mục tiêu của nhiệm vụ quân sự, đó sẽ là con đường "tự sát" nhanh nhất.
Thứ hai, nâng cao nhận thức và năng lực làm chủ công nghệ cho toàn quân. Phong trào "Bình dân học vụ số" chính là một giải pháp thiết thực để phổ cập kiến thức về AI và an ninh mạng. Cần triển khai các chương trình huấn luyện, tập huấn thường xuyên, chuyên sâu cho mọi cấp bậc trong quân đội. Nội dung huấn luyện không chỉ dừng lại ở cách sử dụng AI, mà phải đi sâu vào việc phát triển tư duy phản biện, kỹ năng phân tích, và khả năng ra quyết định độc lập của con người, để quân nhân có thể kiểm soát và làm chủ AI, chứ không phải bị AI dẫn dắt.
Thứ ba, xây dựng quy trình ứng dụng AI chặt chẽ và an toàn. Mọi hệ thống AI khi được đưa vào sử dụng trong quân đội đều phải trải qua quy trình đánh giá rủi ro an ninh nghiêm ngặt, kiểm định độc lập và có sự kiểm soát, giám sát chặt chẽ của con người. Điều này đảm bảo rằng AI được triển khai đúng mục đích, không gây ra các lỗ hổng bảo mật và luôn phục vụ lợi ích quốc gia, dân tộc.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét