Bản chất, đặc điểm hệ thống chính trị ở Việt Nam

Bản chất của hệ thống chính trị ở Việt Nam là hệ thống chuyên chính vô sản, nòng cốt là nhà nước xã hội chủ nghĩa. Thông qua Nhà nước, Đảng Cộng sản Việt Nam thực hiện sự lãnh đạo toàn xã hội để nhân dân phát huy và thực hiện đầy đủ quyền làm chủ của mình. Hay nói cách khác, bản chất của hệ thống chính trị nước ta chính là bản chất của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa. Bản chất đó được hình thành từ những cơ sở kinh tế, chính trị, xã hội khách quan là chế độ công hữu về các tư liệu sản xuất chủ yếu, nhân dân là người làm chủ thông qua nhà nước xã hội chủ nghĩa, dưới sự lãnh đạo của Đảng nhằm xây dựng một nước Việt Nam giàu mạnh, phồn vinh, con người được phát triển toàn diện.

Do điều kiện lịch sử ra đời, tồn tại và phát triển của mình, hệ thống chính trị ở Việt Nam hiện nay có một số đặc điểm sau đây:

Nền tảng tư tưởng của hệ thống chính trị nước ta là chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh. Sự thống nhất giữa bản chất cách mạng và khoa học trong chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh trở thành thuộc tính nội tại và trở thành đặc trưng cơ bản của hệ thống chính trị nước ta. Đồng thời nó quy định sự thống nhất giữa tính cách mạng và tính khoa học trong tổ chức và vận hành của hệ thống chính trị nước ta hiện nay.

Hệ thống chính trị là hệ thống chính trị nhất nguyên, đặt dưới sự lãnh đạo chính trị duy nhất của Đảng Cộng sản Việt Nam. Trong điều kiện cụ thể ở nước ta, trải qua các giai đoạn cách mạng đã khẳng định Đảng Cộng sản Việt Nam là đảng chính trị duy nhất có khả năng tập hợp được đông đảo quần chúng lao động để thực hiện lý tưởng mà Đảng đề xướng và được nhân dân tiếp nhận như là sự lựa chọn của chính mình. Hiện nay, quá trình đổi mới phát triển đất nước, tuy cơ cấu xã hội - giai cấp có đa dạng hơn, sự phân cực xã hội có rõ hơn ..., nhưng những thành quả của đổi mới đã cho tất cả những người lao động thấy rằng chỉ có Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo thì mục tiêu “ Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh” mới có thể đạt được. Đó là cơ sở vững chắc bảo đảm tính nhất nguyên của hệ thống chính trị nước ta.

Hệ thống chính trị ở nước ta được tổ chức chặt chẽ theo nguyên tắc tập trung dân chủ. Hệ thống chính trị nước ta được tổ chức chặt chẽ từ Trung ương đến các địa phương theo nguyên tắc tập trung dân chủ và có sự phân cấp nhất định. Nguyên tắc tập trung dân chủ là nhân tố cơ bản bảo đảm cho hệ thống chính trị có được sự thống nhất về tổ chức và hành động, nhằm phát huy tính đồng bộ sức mạnh của toàn hệ thống trong sự kết hợp chặt chẽ sức mạnh của từng yếu tố cấu thành hệ thống từ cấp Trung ương đến cấp địa phương thuộc mọi cấp độ tồn tại của hệ thống chính trị.

Hệ thống chính trị ở Việt Nam có sự thống nhất giữa bản chất giai cấp công nhân với tính nhân dân, tính dân tộc rộng rãi. Hệ thống chính trị ở nước ta mang bản chất của giai cấp công nhân, đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản; Hiến pháp và pháp luật do Nhà nước trong hệ thống đó đưa ra là sự thể chế hóa đường lối chính trị của Đảng, mọi chính sách đều quán triệt quan điểm giai cấp công nhân và nhằm phục vụ lợi ích của nhân dân, của dân tộc. Tính nhân dân của hệ thống chính trị ở nước ta biểu hiện: Nhà nước ấy do nhân dân lập ra thông qua tổng tuyển cử tự do, nó là cơ chế bảo đảm quyền lực của nhân dân, sức mạnh của hệ thống ấy bắt nguồn từ sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân, mọi chủ trương mà hệ thống đó đưa ra là thể hiện ý chí và nguyện vọng của nhân dân, vì nhân dân. Tính dân tộc của hệ thống chính trị ở nước ta biểu hiện ở chỗ: nó ra  đời từ cuộc đấu tranh cách mạng lâu dài nhằm giải phóng dân tộc; ở mọi giai đoạn cách mạng từ khi chính quyền thuộc về tay nhân dân, hệ thống ấy luôn xem việc tổ chức và động viên cả dân tộc nhằm bảo vệ độc lập dân tộc, bảo vệ Tổ quốc gắn liền với sự nghiệp xây dựng đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa là hoạt động cơ bản trong toàn bộ hoạt động của mình.