TÍN PHIẾU CỤ HỒ

 Ông Phan Sĩ Quán là cựu quân tình nguyện Việt Nam tại Trung Lào trong kháng chiến chống Pháp. Trong thời gian tham gia chiến đấu và làm việc tại Lào, ông có vô vàn những kỷ niệm không quên về tình đoàn kết, sự yêu thương chia sẻ của nhân dân Lào với bộ đội tình nguyện Việt Nam. Sau đây, xin giới thiệu bài viết “Tín phiếu Cụ Hồ” của ông được đăng trên Tạp chí Sự kiện và Nhân chứng số tháng 2/1999.

Trong chiến dịch Trung Lào (1953), hậu cần không theo kịp cuộc hành quân thần tốc của đại quân. Được phép của Mặt trận Lào yêu nước Ítxala, các đơn vị bộ đội tình nguyện Việt Nam vay lương thực, thực phẩm của dân để giải quyết hậu cần tại chỗ.

Ở vùng căn cứ kháng chiến, phong trào ủng hộ bộ đội diễn ra sôi nổi chưa từng có - kho gạo kháng chiến được dựng lên ở các bản. Bộ đội đến chỉ có việc cho gạo vào bao tượng. Trên các nẻo đường, dân đi thành tốp bốn, năm người, dắt trâu, bò, lợn hoặc gùi gạo, rau quả chạy đuổi theo bộ đội hành quân.

Ở vùng mới giải phóng, tình hình khác hơn: cán bộ phải đi sâu vào các bản vận động nhân dân cho bộ đội vay - lệnh của Ban Chỉ huy mặt trận là không được tơ hào đến một ngọn rau của dân nước bạn. Bộ đội vay mượn gì phải có giấy biên nhận. Sau khi Hiệp định Giơnevơ được ký kết, các đơn vị quân tình nguyện Việt Nam lần lượt rút về nước. Ban Chỉ huy Phân đoàn 13 chỉ định một số cán bộ ở lại đi thanh toán nợ cho dân. Có vay, có trả, phải trả hết nợ theo thời giá địa phương. Đó là lệnh trên.

Tôi với Xuân đều nói sõi tiếng Lào được phân công về tàxẻng Xiêng Khay (thuộc Mương Mahả Xây). Mỗi người mang theo một ba lô nhét đầy tiền Đông Dương. Chúng tôi lần lượt thanh toán cho từng bản. Tuy số dân cho bộ đội vay ở môi bàn chỉ trên dưới chục người, nhưng nghe tin bộ đội đến, từ ông già, bà lão đến trai làng, gái bản đều nghỉ việc ruộng rẫy ở nhà để xem bộ đội Cụ Hồ. Họ xúm xít quanh chúng tôi vòng trong vòng ngoài. Họ hỏi chuyện về Điện Biên Phủ... Bà con mang đến cho chúng tôi dưa, đu đủ, mía.

Chuyện trò với dân xong, chúng tôi bắt đầu thu biên lai của bộ đội để thanh toán. Điều xảy ra thật khó xử với chúng tôi. Tất cả biên lai đều không hợp lệ: hoặc không ghi rõ số lượng vay hoặc không ghi tên đơn vị. Mà cũng không thể coi đó là biên lai được vì chữ viết nguệch ngoạc bằng bút chì hoặc mực tím nhòe nhoẹt. Có tờ giấy vay nhỏ bằng nửa bàn tay, ghi vẻn vẹn một câu: “người vay là bộ đội tình nguyện Việt Nam đi đánh Pháp. Ký tên: Bao chiến sĩ anh hùng”. Tôi hỏi người có tờ biên lai đó:

- Bộ đội vay của bác thứ gì?

- Một con trâu.

- Bác cho con biết giá tiền?

- Bạc trắng thì bản đồng. Bạc giấy thì bảy chục tờ!. Và tiếp:

- Tùy các con, các con cho bác bao nhiêu thì cho. Nếu không có bác xin ủng hộ bộ đội!

Tôi tin dân Lào thật thà nhưng nguyên tắc tài chính lại là chuyện khác. Không thể đem mớ giấy tờ kia về thanh toán. Tôi bảo Xuân:

- Đồng chí ở lại! Tôi phải về phân đoàn xin ý kiến!

Tôi đi cấp tốc hai ngày đường mới về đến phân đoàn bộ gặp Phân đoàn trưởng Nguyên Nhung. Nghe tôi báo cáo tình hình, anh Nhung tỏ ra rất xúc động nói với tôi:

- Dân dám bỏ ra cả con trâu, cả tấn gạo giúp bộ đội Cụ Hồ, các cậu căn cứ vào lời khai của dân mà thanh toán!

Thực hiện chỉ thị cấp trên, tôi thu thập lời tự báo của người cho vay, ghi vào từng biên lai và thanh toán hết các khoản vay cho từng người. Cầm tập tiền Đông Dương, tay họ run run, nét mặt rạng rỡ, dân bản nhìn hai đứa chúng tôi với ánh mắt đầy thiện cảm.

Tôi mang về phân đoàn gần một nửa ba lô giấy tờ biên lai. Phân đoàn phó Nguyễn Nhung nói với tôi: Chúng mình phải mang những thứ này về nước giao cho bảo tàng quân đội. Đây thực sự là tín phiếu Cụ Hồ.

(Tg Phan Sỹ Quán v Nguyễn Thế Nghiệp)