Cần khắc phục bệnh kinh nghiệm, giáo điều của đội ngũ cán bộ hiện nay

Bệnh kinh nghiệm, bệnh giáo điều là một sai lầm trong tư duy của chủ thể nhận thức. Người mắc các căn bệnh này thường có xu hướng hoặc là tuyệt đối hóa vai trò của kinh nghiệm hoặc tuyệt đối hóa vai trò của lý luận, do sai lầm đó, chủ thể nhận thức thường có những hành động gây ra tình trạng kém hiệu quả trong hoạt động của cá nhân và tổ chức. Ảnh hưởng của hai căn bệnh này, đặc biệt nguy hại khi chủ thể là những cán bộ giữ vị trí lãnh đạo, quản lý trong hệ thống chính trị. Chủ tịch Hồ Chí Minh trong quá trình lãnh đạo cách mạng đã không ngừng vận dụng các nguyên tắc nhận thức của Chủ nghĩa Mác- Lênin vào việc xây dựng các đường lối, chủ trương định hướng cho sự phát triển của đất nước. Một trong số đó, nguyên tắc mà Người quan tâm nhất là nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn. Người nhấn mạnh: “Thống nhất giữa lý luận và thực tiễn là một nguyên tắc căn bản của Chủ nghĩa Mác- Lênin. Thực tiễn không có lý luận hướng dẫn thì thành thực tiễn mù quáng. Lý luận mà không liên hệ với thực tiễn là lý luận suông”. Nguyên tắc này đã trở thành cách thức và phương pháp hành động của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Trong quá trình thực hành nguyên tắc này, Người đã phát hiện ra rằng, đội ngũ cán bộ ở nước ta thường yếu và thiếu lý luận, hiệu quả tổ chức các hoạt động không cao. Từ đó, Người chỉ ra nguyên nhân của những hạn chế là do nhiều người “chỉ bo bo giữ lấy những kinh nghiệm lẻ tẻ. Họ không hiểu rằng lý luận rất quan trọng cho sự thực hành cách mạng. Vì vậy, họ cứ cắm đầu nhắm mắt mà làm, không hiểu rõ toàn cuộc của cách mạng”. Nói như vậy, không có nghĩa Chủ tịch Hồ Chí Minh coi thường kinh nghiệm, theo Người kinh nghiệm cũng rất quý nhưng nó cũng có giới hạn nhất định: có kinh nghiệm mà không có lý luận cũng như một mắt sáng, một mắt mờ. Chính vì phát hiện ra những điều trên, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn nhắc cán bộ học phải đi đôi với hành, nói đi đôi với làm, gắn lý luận với thực tiễn… cần trở thành phương châm hành động của người cán bộ. Trong giai đoạn hiện nay, Đảng Cộng sản Việt Nam luôn coi trong nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn, coi nguyên tắc này là một trong những căn cứ lý luận cho việc hoạch định đường lối cách mạng Việt Nam. Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIII khẳng định: “Đẩy mạnh tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lý luận, hoàn thiện hệ thống lý luận về đường lối đổi mới, về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam. Gắn kết tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lý luận với định hướng chính sách”. Từ mối quan hệ biện chứng giữa thực tiễn và lý luận, đòi hỏi chúng ta khi nhận thức và tổ chức hoạt động thực tiễn phải đảm bảo nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn. Nguyên tắc này đặt ra hai yêu cầu cơ bản bao gồm lý luận phải luôn xuất phát từ thực tiễn, lý luận phải nắm bắt tình hình thực tiễn, phản ánh chính xác các vấn đề của thực tiễn; mặt khác thực tiễn phải được dẫn dắt, chỉ đạo bởi lý luận. Như vậy, vấn đề đặt ra là, thực tiễn khi được lý luận soi đường, dẫn dắt, chỉ đạo, hướng dẫn, định hướng sẽ không mắc phải bệnh kinh nghiệm, còn lý luận khi dựa trên cơ sở thực tiễn, phản ánh thực tiễn thì sẽ không sẽ mắc phải bệnh giáo điều. Thực tiễn và lý luận thống nhất, bổ sung cho nhau, đảm bảo sự tồn tại của nhau. Nắm vững nguyên tắc này là chìa khóa dẫn đến thành công trong tổ chức các hoạt động trong thực tiễn. Tuy nhiên, thực tế không phải lúc nào và khi nào chúng ta cũng có khả năng nhận thức và vận dụng đúng hai yêu cầu này. Thông thường, chúng ta thường rơi vào tình trạng hoặc là tuyệt đối hóa quá mức vai trò của thực tiễn hoặc của lý luận đến mức phiến diện, một chiều, chỉ nhìn thấy một trong hai yếu tố đó. Đây là nguyên nhân căn bản dẫn đến bệnh kinh nghiệm và bệnh giáo điều. Như vậy, nguyên nhân của bệnh kinh nghiệm chủ nghĩa và bệnh giáo điều xuất phát từ khuynh hướng nhận thức sai lệch về mối quan hệ giữa lý luận và thực tiễn, vi phạm sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn. Đây là một trong những nguyên nhân dẫn đến hoạt động của đội ngũ cán bộ kém hiệu quả, thậm chí là thất bại trong hoạt động thực tiễn. Điều này rất cần được khắc phục.