Chủ nghĩa dân tộc và một số biểu hiện mới của chủ nghĩa dân tộc hiện nay

Trong bối cảnh toàn cầu hóa ngày càng sâu rộng hiện nay, chủ nghĩa dân tộc đang có xu hướng trỗi dậy, ảnh hưởng đến quá trình phát triển của các quốc gia - dân tộc. Việt Nam cũng chịu tác động của vấn đề này theo cả hai chiều: tích cực và tiêu cực. Vì vậy, nhận diện rõ những biểu hiện mới của chủ nghĩa dân tộc cùng những tác động, ảnh hưởng của nó để Việt Nam có thể chủ động trong hoạch định đường lối, chiến lược phát triển đất nước trong bối cảnh mới là vấn đề cấp thiết hiện nay. “Biểu hiện mới” được hiểu là: vấn đề mới phát sinh; hoặc có những vấn đề tuy đã xuất hiện từ lâu, không phải là vấn đề mới, nhưng quá trình vận động, phát triển lại xuất hiện, chứa đựng những yếu tố mới. Thể hiện: - Thứ nhất, trong bối cảnh cuộc đấu tranh giai cấp của giai cấp công nhân chống lại sự áp bức bóc lột của giai cấp tư sản, chống chủ nghĩa tư bản vì mục tiêu CNXH, cũng như cuộc đấu tranh của các dân tộc thuộc địa và phụ thuộc được chỉ đạo, định hướng và liên kết chặt chẽ với nhau bởi ý thức hệ của giai cấp công nhân. Trên thực tế, việc giải quyết hài hòa mối quan hệ này trở thành yếu tố hết sức quan trọng gắn kết các quốc gia dân tộc, cùng tương trợ, giúp đỡ lẫn nhau vì một lý tưởng chung, đó là bảo đảm chủ quyền dân tộc và xây dựng thành công CNXH ở mỗi nước cũng như trên phạm vi toàn thế giới. Tuy nhiên, trong quá trình xây dựng CNXH ở một số nước, chính những vi phạm lập trường mácxít trong giải quyết mối quan hệ giữa vấn đề giai cấp và vấn đề dân tộc; giữa CNXH và chủ nghĩa dân tộc đã dẫn đến những rạn nứt, mâu thuẫn trong nội bộ, thậm chí, nó trở thành một trong những nguyên nhân làm tan vỡ hệ thống XHCN, đồng thời khiến cho chủ nghĩa quốc tế XHCN cũng rơi vào tình trạng suy thoái, khủng hoảng trầm trọng. - Thứ hai, chủ nghĩa dân tộc có tầm ảnh hưởng lớn trong mối quan hệ quốc tế. Hiện nay, việc đề cao lợi ích dân tộc đến mức cực đoan, xem nhẹ lợi ích quốc tế, thậm chí bất chấp luật pháp quốc tế đang là hiện tượng diễn ra phổ biến. Trong đời sống chính trị hiện đại, có một thực tế mới là giai cấp cầm quyền ở một số quốc gia bị chi phối bởi chủ nghĩa dân tộc hẹp hòi, đề cao thái quá “tinh thần dân tộc”, từ đó làm trỗi dậy chủ nghĩa dân tộc cực đoan, chủ nghĩa cường quyền nước lớn, chủ nghĩa thực dụng... và chúng đang ngày càng chi phối các mối quan hệ quốc tế. Các nước lớn tìm cách áp đặt, thậm chí, xâm phạm chủ quyền quốc gia của các nước nhỏ, bất chấp luật pháp quốc tế. Thí dụ, từ năm 2010 đến nay, sự can thiệp của Mỹ và một số nước phương Tây vào các nước Ảrập, đặc biệt là Xyri khiến cho các nước này rơi vào tình trạng hỗn loạn, chiến tranh liên miên, đất nước tan rã và các nhóm Hồi giáo cực đoan nổi dậy gây ra hậu quả tàn khốc ở khu vực này. Trong bối cảnh mới hiện nay, chủ nghĩa dân tộc ngày càng được khuyếch trương và mang những sắc thái mới. Thí dụ, Mỹ dưới thời của Tổng thống Donal Trump với chính sách “nước Mỹ trên hết”, “đưa nước Mỹ vĩ đại trở lại”; hay Trung Quốc với “giấc mơ Trung Hoa” và những hành động vi phạm trắng trợn luật pháp quốc tế nhằm giành lợi thế ở khu vực Biển Đông... là những minh chứng cho thấy những toan tính của các nước lớn đang bị chi phối nặng nề của chủ nghĩa dân tộc cường quyền, chủ nghĩa dân tộc cực đoan. - Thứ ba, chủ nghĩa dân tộc được kích hoạt trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội. Trong toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế, nhiều giá trị đã biến đổi, trong đó chủ nghĩa dân tộc phát triển mạnh ở nhiều lĩnh vực. Bên cạnh mặt tích cực, toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế có nhiều tác động tiêu cực, nó không phân chia lợi ích và cơ hội đồng đều cho các quốc gia, khu vực, cộng đồng người, dân tộc. Một số tộc người, nhóm dân cư, giới xã hội... bị tụt lại, hoặc bị gạt ra bên lề của quá trình này. Ở một số quốc gia, khi quyền lợi kinh tế bị đe dọa, phải cạnh tranh khốc liệt với các tập đoàn kinh tế, với các nhóm nhập cư hay từ các nước, họ có xu hướng chống lại toàn cầu hóa. Từ đó, nhiều quốc gia đã đưa ra những quyết định bảo hộ, trước hết là bảo hộ thương mại để bảo vệ lợi ích kinh tế của quốc gia - dân tộc mình. Chủ nghĩa dân tộc trong trường hợp này kiên quyết chống lại toàn cầu hóa khi lợi ích kinh tế của quốc gia dân tộc bị vi phạm, thậm chí, sẵn sàng chà đạp lên lợi ích của các quốc gia dân tộc khác. Trong bối cảnh trỗi dậy mạnh mẽ của chủ nghĩa dân tộc hiện nay, Việt Nam không tránh khỏi bị tác động, ảnh hưởng. Để phát huy mặt tích cực, hạn chế tác động tiêu cực của chủ nghĩa dân tộc, cần quán triệt những quan điểm cơ bản của Đảng. phải luôn chủ động đấu tranh phòng, chống diễn biến hòa bình, bạo loạn lật đổ; kiên quyết đấu tranh và xử lý nghiêm minh những đối tượng lợi dụng vấn đề dân tộc, cũng như các vấn đề khác để chống phá Đảng, Nhà nước, chế độ XHCN hoặc cố tình chia rẽ phá hoại khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Tăng cường hợp tác quốc tế về quốc phòng, an ninh, thực hiện tốt trách nhiệm của Việt Nam trong việc tham gia giữ gìn hòa bình của Liên hợp quốc; đồng thời kiên quyết, kiên trì đấu tranh, trong đó có đấu tranh pháp lý để bảo vệ vững chắc chủ quyền biển đảo và các lợi ích chính đáng của Việt Nam ở Biển Đông cũng như trên trường quốc tế, qua đó thúc đẩy hiệu quả lợi ích quốc gia - dân tộc và thích ứng với chuyển biến của tình hình mới nhằm bảo đảm an ninh quốc gia và bảo vệ chủ quyền đất nước, tạo thế và lực phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc.