BÀI HỌC TỪ BIẾN CỐ “MÙA XUÂN ARAB”

 Khởi đầu từ Tunisia, “Mùa xuân Arab” nhanh chóng lan tỏa sang nhiều nước Bắc Phi-Trung Đông, dẫn tới sự sụp đổ các thể chế chính trị ở Tunisia, Egypt, Yemen, Libya và khiến Syria rơi vào cuộc chiến tranh khủng bố tàn khốc. Vậy đâu là nguyên nhân của những biến cố này?

Năm 2010, từ vụ tự thiêu của một người thất nghiệp, bán hàng rong ở Tunisia đã châm ngòi cho một cuộc biểu tình rộng lớn khiến Tổng thống Ben Ali phải chạy trốn sang Saudi Arabia chỉ sau hai tuần sau đó. Cuộc biểu tình ở Tunisia nhanh chóng lan sang một loạt nước khác trong khu vực Bắc Phi-Trung Đông như: Algeria, Jordan, Ai Cập, và Yemen, Lybia…, tạo thành một cơn “địa chấn” mang tên “Mùa xuân Arab”, lật đổ nhiều nhà lãnh đạo trong khu vực và để lại những hậu quả nặng nề cả về kinh tế, chính trị, xã hội cho nhiều nước.

Nhìn vào gần chục quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề bởi biến cố “Mùa xuân Arab”, có thể thấy bạo loạn và lật đổ chủ yếu xảy ra ở các quốc gia có nền chính trị mang nặng dấu ấn độc tài, gia đình trị, tham nhũng, lũng đoạn. Người dân các quốc gia này đều đang hứng chịu cuộc khủng hoảng lương thực, thất nghiệp, đại đa số người dân không có cơ hội tiếp cận giáo dục và các phúc lợi an sinh xã hội khác… và sự đè nén, phẫn uất của người dân do hố sâu khoảng cách giàu nghèo, kèm theo đó là nạn phân biệt chủng tộc, tôn giáo…, đã tích tụ từ nhiều năm trước đó. Những vấn đề nội tại đó ở mỗi quốc gia, lại được “công hưởng” bởi sự can dự của các thế lực cả trong và ngoài nước dưới chiêu bài của “sứ mệnh” thực thi dân chủ, đã làm bùng phát cuộc “cách mạng đường phố” mang tên “Mùa xuân Arab” quét qua nhiều nước Bắc Phi-Trung Đông.

Tuy nhiên, với những gì mà người dân nhận được và đang phải gánh chịu hiện nay, có thể nói đa phần các cuộc “cách mạng” đó đều thất bại. Nguyên nhân đầu tiên phải kể đến là sự nổi dậy của người dân không được dẫn dắt và lãnh đạo bởi một đảng phái chính trị chân chính, vì đất nước, dân tộc và vì tự do, hạnh phúc của người dân. Với các hình thức bạo loạn lật đổ mang tính manh động, thiếu kiểm soát, thì những mâu thuẫn về dân tộc và tôn giáo càng bị khoét sâu, trầm trọng hơn trong suốt 10 năm qua. Bên cạnh đó, sự can dự từ bên ngoài của các nước lớn với những mưu đồ chính trị riêng, điều mà tầng lớp dân nghèo và người lao động khó có thể tiếp cận để hiểu rõ, đã làm méo mó, biến dạng các mục tiêu ban đầu của các cuộc nổi dậy. Truyền thông và mạng xã hội cũng được cho là một tác nhân tiêu cực cả trước, trong và sau các vụ bạo loạn, lật đổ, khiến tình hình ngày càng trở nên mất kiểm soát, ngoài mong muốn của phần đa những người tham gia biểu tình.

xét về bản chất, “Mùa xuân Arab” mang hơi hướng của “Cách mạng màu”.  Đây cụm từ để chỉ các phong trào chính trị trong một số quốc gia thuộc Liên Xô cũ hay thuộc vùng Balkan trong những năm đầu thập niên 2000. Các cuộc cách mạng này lấy tên một màu sắc, một lợi cây hay một bông hoa tiêu biểu. Các cuộc cách mạng màu nổi bật với sự tham gia của các tổ chức phi chính phủ (NGO) và các nhà hoạt động sinh viên trong việc tổ chức các cuộc đấu tranh bất bạo động và sự can thiệp bất chấp quyền tự do, quyền tự quyết của các nước. Điển hình như: “Cách mạng Hoa Hồng” ở Gruzia năm 2003, “Cách mạng Cam” ở Ukraina năm 2004,  “Cách mạng hoa Tulip” ở Kyrgyzstan năm 2005. “Cách mạng cây Tuyết Tùng” ở Liban năm 2005, “Cách mạng xanh” ở Kuwait năm 2005….

Tháng 12 là tháng của mùa xuân ở các nước Bắc Phi - Trung Đông. Sau biến cố này, nhiều người đã chua chát thốt lên rằng, mọi thứ đã biến thành “Mùa đông ảm đạm và tang thương ngay trong các thàng mùa xuân của các nước Arab”.