TÌNH HÌNH THAM NHŨNG Ở VIỆT NAM

Đảng Cộng sản Việt Nam là đảng duy nhất cầm quyền, lãnh đạo Nhà nước và xã hội. Đảng là nhân tố quyết định mọi thắng lợi của cách mạng Việt Nam. Bác Hồ quan niệm tham ô, lãng phí, quan liêu là “'giặc nội xâm”, là kẻ thù của nhân dân. Người khẳng định: “Tham ô là trộm cắp. Tội lỗi ấy cũng nặng như tội lỗi Việt gian, mật thám. Chống tham ô, lãng phí và quan liêu như chống “giặc ở trong lòng”. Đảng và Nhà nước ta xác định tham nhũng, lãng phí ảnh hưởng sâu sắc đến phát triển kinh tế - xã hội, làm giảm sút lòng tin của nhân dân, ảnh hưởng đến sự tồn vong của Đảng, Nhà nước và chế độ ta.

Thực trạng phòng chống tham nhũng ở Việt Nam

Tình trạng tham ô, lãng phí, tiêu cực và tham nhũng tại Việt Nam diễn ra trong nhiều thập niên qua, xảy trong mọi lĩnh vực đời sống xã hội và ở tất cả các ngành, các cấp. Tham nhũng, lãng phí đã gây ảnh hưởng to lớn đến sự phát triển kinh tế - xã hội và làm giảm niền tin của nhân dân với Đảng và Nhà nước. Theo Tổ chức Minh bạch Quốc tế công bố xếp hạng CPI năm 2020, Việt Nam đứng thứ 104/180 quốc gia được xếp hạng với 36 điểm, tăng 5 điểm và 15 bậc so với năm 2014. Tuy nhiên, vẫn thấp hơn điểm trung bình của khu vực (45 điểm) và nằm trong số 2/3 các quốc gia trên thế giới tham nhũng nghiêm trọng (dưới 50 điểm).

Tại Báo cáo tổng kết công tác xây dựng Đảng và sửa đổi Điều lệ tại Đại hội XIII của Đảng đã nêu: “Tham nhũng trên một số lĩnh vực, địa bàn vẫn còn nghiêm trọng, phức tạp, với biểu hiện ngày càng tinh vi; tình trạng nhũng nhiễu người dân, doanh nghiệp vẫn còn khá phổ biến, gây bức xúc trong xã hội… Tham nhũng vẫn là một trong những nguy cơ đe dọa sự tồn vong của Đảng và chế độ”. Mỗi khi người dân, doanh nghiệp đi xin giấy chứng nhận quyền sở hữu nhà, đất, đi khám bệnh, xin cho con đi học, hoặc chuyển trường, xin vốn đầu tư, dự án xây dựng… đều phải có “lót tay”, “bôi trơn” thì mọi việc mới nhanh chóng.

Đảng và Nhà nước chỉ đạo nâng cao hiệu quả công tác thanh tra, kiểm tra, kiểm toán, điều tra và truy tố xét hỏi, xử lý nghiêm những người vi phạm về tham nhũng, lãng phí. Đặc biệt là từ năm 2016, sau Đại hội XII của Đảng, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng, Trưởng Ban Chỉ đạo phòng chống tham nhũng (PCTN) Trung ương đã phát động một chiến dịch PCTN rộng rãi, toàn diện, quyết liệt với phương châm: Bất kể người đó là ai, ở cương vị nào, không có vùng cấm, không có ngoại lệ trong đấu tranh và xử lý tham nhũng. Từ đó công tác PCTN đã đạt được những kết quả rất tích cực, nhiều vụ án tham nhũng từ Trung ương đến địa phương đều được xét xử nghiêm minh, kể cả các Ủy viên BCH Trung ương và Ủy viên Bộ Chính trị. Kết quả là:“Trong 5 năm (chủ yếu là 4 năm thực hiện Nghị quyết Trung ương 4), toàn Đảng đã xử lý kỷ luật gần 1.400 tổ chức đảng và hơn 74.000 đảng viên ở các cấp. Trong số bị kỷ luật, có 82 tỉnh ủy viên và tương đương; hơn 1.500 huyện ủy viên và tương đương; gần 3.000 đảng viên bị kỷ luật bằng hình thức cách chức; hơn 8.700 bị khai trừ ra khỏi Đảng và hơn 4.300 cán bộ, đảng viên phải xử lý bằng pháp luật. Thiếu tướng Nguyễn Văn Tín, Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân cho biết: Từ năm 2013 đến 2020, cả nước đã có hơn 1.900 vụ án tham nhũng bị điều tra, xét xử; 131.000 đảng viên, trong đó có hơn 110 cán bộ thuộc diện Trung ương quản lý (có 27 Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, 4 Ủy viên Bộ Chính trị, 30 sĩ quan cấp tướng thuộc lực lượng vũ trang) đã bị xử lý kỷ luật. Riêng 6 tháng đầu năm 2021, liên quan đến tham nhũng đã có 266 vụ/646 bị can bị khởi tố, 250 vụ với 643 bị can bị truy tố. Ban Chỉ đạo PCTN Trung ương đã kiểm tra xử lý kỷ luật 12 tổ chức đảng và 20 đảng viên thuộc diện Bộ Chính trị, Ban Bí thư quản lý (trong đó có 3 ủy viên, nguyên Ủy viên Trung ương, 2 thứ trưởng, 1 nguyên chủ tịch tỉnh, 1 nguyên phó bí thư tỉnh ủy, 13 sỹ quan cấp tướng trong lượng vũ trang). Hàng loạt các vụ án tham nhũng lớn với cán bộ cao cấp được đưa ra xét xử.

Nhận diện tham nhũng

Từ thực trạng cuộc đấu tranh PCTN ở nước ta cho thấy cần nhận rõ các dạng tham nhũng chính để có giải pháp phòng chống hiệu quả:

Tham nhũng về kinh tế: Đây là dạng tham nhũng rất phổ biến diễn ra mọi ngõ ngách của đời sống xã hội, từ quan chức cấp cao đến cấp thấp. Nhưng dễ nhận biết, họ dùng chức vụ và quyền hạn được giao, hạch sách, nhũng nhiễu, gây khó khăn để thu về tiền bạc, vật chất… Dạng này thể hiện từ tham nhũng vặt, nhận phong bì, đến tham nhũng lớn, nhận hối lộ hàng chục tỷ đồng, biệt thự, đất đai, ô tô…

Tham nhũng quyền lực: Là dạng tham nhũng mà người có chức vụ, quyền hạn, lợi dụng vị thế để đưa những người thân tín, họ hàng, cánh hẩu và người đút lót hối lộ vào giữ những chức vụ, vị trí quan trọng trong bộ máy của các cơ quan đảng, nhà nước, các tổ chức chính trị - xã hội nhằm vụ lợi. Đây là dạng tham nhũng rất nguy hiểm và khó phát hiện. Khi họ sắp xếp người không có đạo đức, năng lực chuyên môn vào những vị trí quan trọng, nó không chỉ ảnh hưởng trước mắt mà cả lâu dài, ảnh hưởng cả thế hệ mà khó khắc phục hậu quả.

Tham nhũng chính trị: Là dạng tham nhũng của người có quyền lực tác động vào các quyết định về cơ chế, chính sách, những quyết định lớn của Đảng và Nhà nước nhằm thu lợi cho bản thân, gia đình, hoặc một nhóm người. Họ có thể cấu kết với người cùng có quyền lực để thay đổi chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước nhằm mưu cầu lợi ích cho ngành, địa phương, đơn vị mình hoặc nhóm người có cùng lợi ích. Như việc ra các quy định về chính sách thuế, tiền lương, tiêu chuẩn bổ nhiệm, hưu trí, hoặc ra các quyết định đầu tư dự án lớn: xây dựng sân bay, cảng biển, khu đô thị, …

Xây dựng bộ máy PCTN hiệu lực, hiệu quả

Cùng với việc hoàn thiện thể chế về PCTN, Đảng Nhà nước chú ý xây bộ máy PCTN. Ngoài các cơ quan thuộc khối nội chính: Công an, Quân đội, viện kiểm sát nhân dân, tòa án nhân dân là các cơ quan thường xuyên đấu tranh để bảo vệ Hiến pháp, pháp luật và đấu tranh PCTN, Việt Nam có cơ quan chuyên trách PCTN là Ban Chỉ đạo PCTN, tiêu cực Trung ương và cấp tỉnh. Ban Chỉ đạo PCTN, tiêu cực Trung ương do Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng làm Trưởng Ban, 6 phó trưởng ban và 11 ủy viên đều là các Ủy viên Bộ Chính trị, Ban Bí thư, Ủy viên Trung ương Đảng, đồng thời là thủ trưởng các ban, ngành nội chính, Ủy ban Kiểm tra, Ban Tổ chức... Ban Chỉ đạo PCTN, tiêu cực Trung ương có nhiệm vụ: Tham mưu đề xuất với Bộ Chính trị, Ban Bí thư về các chủ trương, chính sách trong PCTN và chỉ đạo đôn đốc, điều hòa kiểm tra, giám sát việc thực hiện công tác PCTN. Có quyền yêu cầu các đảng đoàn, ban cán sự đảng, các tỉnh ủy, thành ủy, tổ chức đảng trực thuộc Trung ương và các cơ quan kiểm tra, thanh tra, kiểm toán, tổ chức thực hiện, báo cáo kết quả công tác PCTN theo chỉ đạo của Trung ương. Cơ quan Thường trực là Ban Nội chính Trung ương. Các cơ quan có trách nhiệm thực hiện công tác PCTN theo chức năng được giao. Cụ thể là :

Ban Nội chính Trung ương: Ngoài nhiệm vụ của Ban Nội chính, đồng thời là Cơ quan Thường trực Ban Chỉ đạo PCTN có nhiệm vụ chủ trì và phối hợp với các cơ quan chuyên môn để đôn đốc, kiểm tra giám sát và xử lý các vi phạm pháp luật, tham nhũng, lãng phí.

Ủy ban Kiểm tra Trung ương và ủy ban kiểm tra đảng các cấp: có nhiệm vụ kiểm tra mọi đảng viên, kể cả cấp ủy viên cùng cấp khi có dấu hiệu vi phạm tiêu chuẩn đảng viên, tiêu chuẩn cấp ủy viên và trong việc thực hiện nhiệm vụ đảng viên, xử lý kỷ luật tổ chức đảng và đảng viên theo thẩm quyền. Đồng thời, giám sát các tổ chức đảng và đảng viên trong việc thực hiện chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng, nghị quyết của cấp ủy.

Thanh tra Chính phủ là cơ quan thuộc Chính phủ có chức năng quản lý nhà nước về công tác thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo và công tác PCTN trên phạm vi cả nước. Có trách nhiệm chỉ đạo, hướng dẫn và tổ chức thanh tra việc chấp hành pháp luật của các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp và người dân. Trong Thanh tra Chính phủ có đơn vị chuyên trách công tác PCTN.

Theo XDĐ