Các thế
lực thù địch cho rằng, trong kinh tế tư nhân lẫn kinh tế nhà nước gọi chung là
kinh tế quốc dân không có kinh tế nào là chủ đạo cả, nghĩa là kinh tế nhà nước
không thể đóng vai trò chủ đạo?! Đây không những là quan điểm phản khoa học mà
còn là phản động khi chúng không ngừng rêo rao để chống phá cách mạng. Chúng ta đều biết, thị trường có những “khuyết tật” và cơ
chế thị trường có thể bị thất bại trong việc giải quyết một số vấn đề phát
triển, như khủng hoảng, đói nghèo, công bằng xã hội, môi trường,... Để khắc
phục những hạn chế đó và tránh khỏi thất bại thị trường, Nhà nước phải tham gia
quản lý, điều tiết sự vận hành nền kinh tế. Nhà nước tham gia vào các quá trình
hoạt động của kinh tế thị trường vừa với tư cách là bộ máy quản lý xã hội, vừa
là một yếu tố nội tại của cơ chế vận hành kinh tế. Với các tư cách đó, Nhà nước
thực hiện ba chức năng: Thứ nhất, quản lý, định hướng và hỗ trợ
phát triển; thứ hai, phân phối lại thu nhập quốc dân; thứ
ba, bảo vệ môi trường. Để thực hiện ba chức năng đó, nhà nước phải giải
quyết các nhiệm vụ, như cung cấp khuôn khổ pháp lý rõ ràng, nghiêm minh, có
hiệu lực và phù hợp với đòi hỏi của cơ chế thị trường; kiến tạo và
bảo đảm môi trường vĩ mô ổn định, có tính khuyến khích kinh doanh; cung cấp kết
cấu hạ tầng (gồm hạ tầng “cứng” - giao thông vận tải, cung cấp điện, nước,...
và hạ tầng “mềm” - dịch vụ thông tin, bưu chính - viễn thông; tài chính,...),
cũng như các dịch vụ và hàng hóa công cộng (chăm sóc sức khỏe, giáo dục - đào
tạo, bảo vệ môi trường,...); hỗ trợ nhóm người nghèo các điều kiện tối thiểu để
tham gia thị trường bình đẳng.
Ngay kể cả quốc gia được xem là điển
hình của “thị trường tự do” như Mỹ, nhưng một nghiên cứu gần đây của GS.
Mariana Mazzacato trong cuốn “Nhà nước khởi tạo” đã minh chứng rằng đằng sau
thành công của các tập đoàn tư nhân đều có vai trò to lớn của chính phủ. Rằng
“Kẻ rao giảng về vai trò tối thiểu của nhà nước hay học thuyết về thị trường tự
do, thực tế trong hàng thập kỷ qua đã và đang đầu tư công lớn vào công nghệ và
đổi mới sáng tạo, là tiền đề cho thành công của kinh tế Mỹ trong quá khứ và
hiện tại[1].
Ở Việt Nam, Hiến pháp năm 2013 khẳng định: “Nền kinh tế Việt Nam là nền kinh tế
thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa với nhiều hình thức sở hữu, nhiều thành
phần kinh tế; kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo”[2].
Đại hội X của Đảng khẳng định vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước trong nền
kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa: “Kinh tế nhà nước giữ vai trò
chủ đạo, là lực lượng vật chất quan trọng để Nhà nước định hướng và điều tiết nền
kinh tế, tạo môi trường và điều kiện thúc đẩy các thành phần kinh tế cùng phát
triển”[3].
Nghị quyết Đại hội đại biểu lần thứ XIII của Đảng cũng nhấn mạnh: “Nền kinh tế
thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Việt Nam có nhiều hình thức sở hữu,
nhiều thành phần kinh tế, trong đó: kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo; kinh
tế tập thể, kinh tế hợp tác không ngừng được củng cố, phát triển; kinh tế tư
nhân là một động lực quan trọng; kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài được khuyến
khích phát triển phù hợp với chiến lược, quy hoạch và kế hoạch phát triển kinh
tế - xã hội”[4].
Kinh tế nhà nước phải nắm giữ vai trò chủ đạo ở một số lĩnh vực then chốt. Đó
là những “đài chỉ huy”, là huyết mạch chính của nền kinh tế. Đây là điều kiện
có tính nguyên tắc bảo đảm tính định hướng xã hội chủ nghĩa. Nó thể hiện sự
khác biệt về bản chất của mô hình kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ
nghĩa so với các mô hình kinh tế thị trường khác. Vai trò chủ đạo của kinh tế
nhà nước được thể hiện trước hết và chủ yếu ở sức mạnh định hướng, hỗ trợ phát
triển và điều tiết nền kinh tế chứ không phải ở quy mô và sự hiện diện của các
doanh nghiệp 100% vốn nhà nước ở tất cả hoặc hầu hết các ngành, các lĩnh vực.
Đồng thời, với việc nhấn mạnh vai
trò chủ đạo của kinh tế nhà nước và vai trò điều tiết của Nhà nước, cần coi
trọng vai trò của các thành phần kinh tế khác. Các thành phần này gắn bó hữu cơ
với nhau trong một thể thống nhất, không tách rời kinh tế nhà nước ở tất cả các
giai đoạn phát triển và đều là những thực thể của nền kinh tế thị trường định
hướng xã hội chủ nghĩa. Mọi chủ thể kinh tế với nguồn gốc sở hữu khác nhau đều
được khuyến khích phát triển lâu dài, hợp tác và cạnh tranh trong khuôn khổ
pháp luật; quyền bình đẳng về cơ hội phát triển và lợi ích chính đáng được pháp
luật bảo vệ. Quả thực, trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa
ở Việt Nam, kinh tế nhà nước phải đóng vai trò chủ đạo, chứ không phải như luận
điểm sai trái cho rằng, trong nền kinh tế thị trường thì không cần kinh tế nhà
nước hay kinh tế tư nhân đóng vai trò chủ đạo.
[1] Mariana Mazzacato: Nhà nước khởi tạo, Nxb. Thế giới, 2020, tr. 21.
[2] Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, 2014, Hà Nội, Điều 51, Khoản 1, tr. 25.
[3] Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2006, tr. 83.
[4] Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Sđd, t. I, tr. 129.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét