Các thế
lực thù địch xuyên tạc cho rằng, không có cái gọi là kinh tế thị trường định
hướng xã hội chủ nghĩa, kinh tế thị trường và chủ nghĩa xã hội là hai ý tưởng
hoàn toàn mâu thuẫn nhau, đưa thêm đuôi “định hướng xã hội chủ nghĩa” vào là
một sự gán ghép khiên cưỡng?! Chúng ta vần
nhận diện, phê phán quan điểm sai trái, thù địch về kinh tế thị trường định
hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam.
Trong quản lý
và điều hành đất nước, bất cứ quốc gia - dân tộc nào cũng lựa chọn và có quyền
lựa chọn một mô hình quản lý, phát triển kinh tế - xã hội phù hợp với đặc điểm
của đất nước mình. Kể từ khi thành lập nước đến nay, chúng ta đã áp dụng và
thực thi hai mô hình phát triển kinh tế cơ bản: mô hình kế hoạch hóa tập trung
và mô hình phát triển kinh tế thị trường. Mô hình xây dựng và phát triển kinh
tế theo phương thức vận hành của nền kinh tế kế hoạch (hay còn gọi là nền kinh
tế kế hoạch tập trung, hoặc nền kinh tế chỉ huy) là mô hình kinh tế trong đó
Nhà nước kiểm soát toàn bộ các yếu tố sản xuất và giữ quyền phân phối về thu
nhập (để bảo đảm tính xã hội). Mô hình này đặc biệt có ưu thế trong điều kiện
đất nước có chiến tranh, vì có thể huy động tối đa các nguồn lực kinh tế, có
tính thống nhất cao về hệ tư tưởng, ý chí để tập trung chiến đấu, sản xuất. Tuy
nhiên, những hạn chế về quan liêu, triệt tiêu sáng tạo, cạnh tranh, làm cho mô
hình này không có sức sống trong thời bình[1].
Nhận thức rõ hạn chế của mô hình kế
hoạch hóa tập trung, với tinh thần đổi mới tư duy và đổi mới toàn diện công
cuộc xây dựng đất nước, Đảng Cộng sản Việt Nam đã lựa chọn mô hình phát triển
kinh tế thị trường trong việc xây dựng và phát triển đất nước, một mô hình vốn
là kết quả của nền văn minh nhân loại đã đạt đến và là con đường tất yếu mà các
dân tộc, dù dài hay ngắn, buộc phải đi theo để phát triển. Vấn đề đặt ra là,
Việt Nam phải xây dựng và thực thi mô hình kinh tế thị trường kiểu gì để
phù hợp với đặc điểm phát triển của đất nước, mà về thực chất, đã có sự lựa
chọn con đường phát triển tiến lên chủ nghĩa xã hội? Một thực tế, nhân loại đã
và đang có các phương án lựa chọn khác nhau trong phát triển kinh tế thị
trường. Kiểu thứ nhất, kinh tế thị trường tự do, được
thực hiện ở hầu hết các nước Tây Âu và Bắc Mỹ. Mô hình này hạn chế sự can
thiệp, điều tiết của nhà nước ở mức thấp, trong khi đó đề cao sự vận hành tự do
của quy luật cung - cầu, quy luật cạnh tranh. Sự tham gia của nhà nước vào quá
trình phân bổ hệ thống phúc lợi xã hội, ngăn chặn và xử lý các thất bại của thị
trường, tuy vẫn được coi trọng nhưng không nhiều. Kiểu thứ hai, kinh tế
thị trường xã hội, thực hiện ở một số nước Tây - Bắc Âu (điển hình là nước
Đức - quê hương của mô hình kinh tế này). Đây là một nền kinh tế mà trong đó
nhà nước bảo đảm tự do hoạt động kinh tế, nhưng có chính sách quản lý, điều
tiết về kinh tế, cũng như về xã hội, để đạt được sự cân bằng về xã hội. Đặc
trưng nổi bật của mô hình này là: ngoài mục tiêu lợi nhuận, phát triển kinh tế
cũng rất coi trọng các mục tiêu xã hội và phát triển con người (công bằng xã
hội, phúc lợi cho người nghèo và cho người lao động, quyền tự do...). Kiểu
thứ ba, kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa mà Cộng hòa nhân dân Trung
Hoa áp dụng. Sự ra đời của mô hình này gắn với sự sụp đổ của mô hình chủ nghĩa
xã hội hiện thực ở Liên Xô và các nước Đông Âu, vốn trước đó phủ nhận vai trò
của kinh tế thị trường và qua đó, Trung Quốc muốn khẳng định với thế giới một
mô hình chủ nghĩa xã hội kiểu mới mà Trung Quốc đã lựa chọn: chủ nghĩa
xã hội đặc sắc Trung Quốc. Mô hình này cũng áp dụng các quy luật kinh tế
thị trường, nhưng nhà nước can thiệp mạnh hơn vào thị trường, đồng thời tác
động nhiều vào tính xã hội[2].
Trong khi đó, ở Việt Nam, mới chỉ
đang trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội - một thời kỳ quá độ đang hướng
đến mục tiêu xã hội xã hội chủ nghĩa. Điều đó cũng có nghĩa là, cần một quá
trình phấn đấu và phát triển lâu dài, Việt Nam mới có thể xây dựng được mô hình
chủ nghĩa xã hội hoàn chỉnh theo đúng nghĩa của nó. Để phù hợp và tương thích
với hoàn cảnh và đặc điểm của Việt Nam, Đảng Cộng sản Việt Nam đã lựa chọn xây
dựng mô hình phát triển nền kinh tế thị trường định hướng
xã hội chủ nghĩa. Mô hình này được Đảng Cộng sản Việt Nam sáng tạo và
thực hiện xây dựng từ những năm 90 của thế kỷ XX đến nay và tên gọi này chính
thức được dùng từ Đại hội IX của Đảng (năm 2001). Đối với Việt Nam, mô hình này
có ý nghĩa quyết định đến tương lai đất nước và vì vậy, tại Đại hội XI, Đảng ta
coi đây là một trong ba đột phá chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 2011 -
2020, nhằm đổi mới mô hình tăng trưởng và chủ động hội nhập quốc tế.
Hơn thế nữa, trong quá trình điều
hành, hoàn thiện mô hình này, Đảng ta đã đưa ra cách tiếp cận tổng thể về kinh
tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, từ làm rõ về nội hàm, đưa ra các
quan điểm chỉ đạo đến xác định mục tiêu, lộ trình và đề xuất các nhiệm vụ, giải
pháp để thực hiện, mà điều này được thể hiện rõ trong Nghị quyết số 11-NQ/TW,
ngày 3-6-2017, của Hội nghị Trung ương 5 khóa XII, “Về hoàn thiện thể
chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa”. Trong đó, đã thể hiện
khá đầy đủ, sát hợp, khoa học, có hệ thống, vừa mang tính tổng quát, vừa có
tính cụ thể về nội hàm kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và đây là
lần đầu tiên có thể được định hình như là lý thuyết về kinh tế thị
trường định hướng xã hội chủ nghĩa của Đảng Cộng sản Việt Nam. Đại hội
XIII của Đảng tiếp tục khẳng định: “Hoàn thiện toàn diện, đồng bộ thể chế phát
triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa”[3].
Điều đó khẳng định rằng, định hướng
xã hội chủ nghĩa “không phải là cái đuôi” được gán ghép chủ quan, áp đặt của
những bộ óc “giáo điều”, “kinh viện chủ nghĩa” như một số người sính chữ đang
dùng, mà chỉ rõ tính chất của nền kinh tế thị trường mà nước ta đang xây dựng.
Bởi lẽ, nó được quyết định bởi chính tính chất của những bộ phận cấu thành,
thuộc kết cấu bên trong của nền kinh tế, xác định bản chất và xu thế vận động
của nền kinh tế thị trường. Điều đó cũng có nghĩa rằng, tính định hướng xã hội
chủ nghĩa của nền kinh tế thị trường hay tính định hướng trong phát triển nền
kinh tế thị trường là hoàn toàn đúng đắn. Do đó, không thể xuyên tạc hoặc bóp
méo sự thật mà phải nhận thức cho đúng, tính định hướng xã hội chủ nghĩa trong
phát triển kinh tế thị trường phản ánh mục tiêu, phương thức phát triển, phân
phối của cơ chế quản lý kinh tế ở nước ta; nhờ đó mà khai thác tốt nhất lợi thế
vốn có của thị trường, đồng thời khắc phục và hạn chế tới mức thấp nhất những
“khuyết tật”, rủi ro của nó, nhằm phục vụ lợi ích chính đáng của nhân dân hướng
đến các mục tiêu của chủ nghĩa xã hội.
[1] https://vietnamnet.vn/vn/tuanvietnam/suyngam/30-nam-doi-moi-kinh-te-thi-truong-co-the-di-cung-dinh-huong-xhcn-325545.html, ngày 9-9-2016
[2] https://vietnamnet.vn/vn/tuanvietnam/suyngam/30-nam-doi-moi-kinh-te-thi-truong-co-the-di-cung-dinh-huong-xhcn-325545.html, ngày 9-9-2016
[3] Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2021, t. I, tr. 114.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét