“Sạn” trong các sách giáo khoa Hoạt động trải nghiệm hướng nghiệp lớp 10 mới

 Trong chủ đề 7, hoạt động 2: Tìm hiểu thông tin về các nhóm nghề ở trang 61 sách giáo khoa Hoạt động trải nghiệm hướng nghiệp lớp 10 của bộ sách Cánh diều cũng như trong Chủ đề 8 - Phần tìm hiểu nhóm nghề định lựa chọn của bản thân ở trang 70 sách giáo khoa Hoạt động trải nghiệm hướng nghiệp lớp 10 của bộ sách Chân trời tri thức … các tác giả đã không mô tả các nghề theo Danh mục nghề nghiệp Việt Nam ban hành kèm Quyết định số 34/2020/QĐ-TTg ngày 26/11/2020 của Thủ tướng Chính phủ (hay được giới chuyên môn gọi là VISCO) mà đều dùng mô tả các nhóm ngành, nghề đào tạo trích dẫn theo Thông tư số 26/2020/TT-BLĐTBXH ngày 30/12/2020 của Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội Ban hành Danh mục ngành, nghề đào tạo cấp IV trình độ trung cấp, trình độ cao đẳng. Nhìn từ góc độ hướng nghiệp cho học sinh trung học, nhiều chuyên gia nhận định đây là một sai lầm nghiêm trọng.

Theo Tiến sĩ Lê Đông Phương, khi thực hiện các hoạt động tư vấn về hướng nghiệp, chọn nghề và phát triển sự nghiệp, những người biên soạn sách giáo khoa luôn cần phân biệt cho học sinh 3 khái niệm có liên quan nhưng lại rất khác nhau, đó là: ngành học/ngành đào tạo - nghề làm việc và ngành/lĩnh vực kinh tế. Cả ba vấn đề này đều có các văn bản pháp lý tương ứng về phân loại, phản ánh bản chất khác biệt của chúng. Mặc dù các văn bản pháp lý này có rất nhiều khái niệm tương tự nhau nhưng lại có ý nghĩa khác nhau trong các bối cảnh. Về danh mục ngành đào tạo có Quyết định 01/2017/QĐ-TTg Ban hành Danh mục giáo dục, đào tạo của hệ thống giáo dục quốc dân với các Mã ngành cấp I, II và III. Trên cơ sở Quyết định này Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội đã có Thông tư 26/2020/TT-BLĐTBXH Ban hành Danh mục ngành, nghề đào tạo cấp IV trình độ trung cấp, trình độ cao đẳng và Bộ Giáo dục và Đào tạo đã có Thông tư số 09/2022/TT-BGDĐT Quy định Danh mục thống kê ngành đào tạo của giáo dục đại học (mã ngành cấp IV). Ở đó, Thông tư số 26/2020/TT-BLĐTBXH của Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội chỉ quy định phân loại các ngành, nghề đào tạo thuộc các trình độ trung cấp và cao đẳng của hệ thống giáo dục nghề nghiệp, chứ không phải phân loại nghề làm việc. Do vậy, việc đưa phân loại ngành, nghề đào tạo theo Thông tư số 26/2020/TT-BLĐTBXH của Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội vào làm căn cứ cho học sinh tìm hiểu thế giới nghề nghiệp là sự nhầm lẫn rất sơ đẳng, bởi ngành đào tạo và nghề làm việc là hai câu chuyện khác nhau, chứng tỏ nhóm tác giả thiếu hiểu biết về hệ thống phân loại của Nhà nước cũng như sự khác nhau về bản chất của ngành, nghề đào tạo với nghề làm việc. Chẳng hạn, Nhóm biên soạn liệt kê từ danh mục ngành, nghề đào tạo như: nghề đào tạo giáo viên, nghề an ninh - quốc phòng… nhưng đây không phải là nghề làm việc, mà là cụm ngành học, ngành đào tạo, không phải là khái niệm về nghề làm việc. Mặt khác, phải phân biệt rành rọt ngành đào tạo với nghề làm việc vì có những khái niệm được sử dụng trong cả hai hệ khái niệm. Ví như các trường đại học có đào tạo ngành kế toán, bên các cơ sở giáo dục nghề nghiệp cũng đào tạo nghề kế toán, tuy nhiên nghề kế toán (nghề làm việc) lại không giống như ngành kế toán. Theo đó, trong ngành kế toán, người học sẽ học những kiến thức cơ sở ngành như nguyên lý kế toán, kế toán quản trị, kế toán chi phí, kiểm toán, … đến các kiến thức chuyên sâu của ngành như Kế toán ngân hàng, Kế toán tài chính, Thuế, Kế toán công công ty chứng khoán, phân tích báo cáo tài chính, nghiệp vụ kinh doanh ngoại hối. Tuy nhiên khi học xong ngành kế toán người ta có thể đi làm Chuyên viên phụ trách kế toán, kiểm toán, giao dịch ngân hàng, thuế, kiểm soát viên, thủ quỹ, tư vấn tài chính; Nhân viên môi giới chứng khoán, nhân viên quản lý dự án, nhân viên phòng giao dịch và ngân quỹ; Thanh tra kinh tế, nghiên cứu tài chính hay giảng dạy về kế toán. Còn bản thân nghề kế toán có thể tuyển dụng người có bằng cấp về kế toán hay toán, thống kê, kinh tế .…

Như vậy, nếu sử dụng danh mục ngành, nghề đào tạo theo Thông tư số 26/2020/TT-BLĐTBXH của Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội để coi đó như sự giới thiệu về thế giới việc làm, người học sẽ hiểu sai khái niệm, dễ dẫn đến ảo tưởng cho người học là học xong nghề đó là có việc làm. Thêm nữa, danh mục ngành, nghề đào tạo đó chỉ phân loại trình độ đào tạo sơ cấp, trung cấp và cao đẳng, còn thiếu các ngành đào tạo trình độ đại học, sau đại học.

Vì vậy, vị chuyên gia mới buông lời cảm thán rằng: “Thế này bảo sao các cháu bị hướng nghiệp sai. Vậy mà qua được khâu thẩm định mới giỏi. Đề nghị Bộ Giáo dục và Đào tạo thẩm định lại và sớm có sự bổ khuyết, điều chỉnh thích hợp cho các sách giáo khoa Hoạt động trải nghiệm hướng nghiệp lớp 10 bị lỗi này”./.