1. Giá trị của truyền thống và dấu hiệu đặc trưng
Truyền thống là những giá trị tốt đẹp đã được hun đúc qua thời gian, được nhiều thế hệ gìn giữ, kế thừa và phát triển, trở thành “nếp nghĩ đẹp, nếp làm tốt”, có giá trị bền vững của một cộng đồng, hàm chứa tính văn hóa nhân văn, nhân đạo. Truyền thống không nằm trên giá sách hay trong lời hô hào suông; nó sống động và biểu hiện cụ thể trong tầm nhìn, thái độ, cách ứng xử và hoạt động sống hằng ngày, nhất là phương cách con người đối diện và vượt qua khó khăn, lựa chọn lẽ phải và tôn trọng chân lý.
Có thể nhận diện truyền thống qua một số dấu hiệu đặc trưng sau:
Thứ nhất, truyền thống có tính lịch sử - kế thừa, được tạo nên từ thực tiễn đấu tranh, lao động, cống hiến lâu dài.
Thứ hai, truyền thống mang tính ổn định nhưng không bất biến: cốt lõi được giữ vững, cách thể hiện thì luôn đổi mới cho phù hợp thời đại.
Thứ ba, truyền thống có sức lan tỏa và cảm hóa, khiến con người tự nguyện noi theo chứ không cần mệnh lệnh. Thứ tư, truyền thống luôn gắn với chuẩn mực đạo đức và giá trị nhân văn, soi đường cho hành động đúng - sai, nên - không nên. Với Quân đội nhân dân Việt Nam, truyền thống chính là “kim chỉ nam” cho hành động để cán bộ, chiến sĩ đứng vững trước mọi thử thách.
2. Truyền thống của Quân đội ta chính là truyền thống của “Bộ đội Cụ Hồ”
Lịch sử gần 81 năm xây dựng, chiến đấu, chiến thắng, phát triển và trưởng thành của Quân đội ta khẳng định: Truyền thống của Quân đội nhân dân Việt Nam chính là truyền thống của “Bộ đội Cụ Hồ”. Đây không phải chỉ là cách nói hình tượng cho vui, có ý nghĩa động viên nhau, mà còn là sự hun đúc, kết tinh giá trị của lịch sử, tư tưởng và thực tiễn sống động. Nhận định này cho thấy:
Thứ nhất, nguồn gốc ra đời của Quân đội ta gắn liền với tư tưởng và sự lãnh đạo của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Quân đội ta sinh ra từ nhân dân, luôn vì nhân dân phục vụ, do Đảng và Bác Hồ sáng lập, giáo dục, rèn luyện. Ngay từ ngày đầu thành lập, Bác Hồ đã xác định rõ: Quân đội không chỉ biết đánh giặc, mà còn phải làm công tác dân vận, giúp dân, học dân, kính trọng dân. Vì vậy, phẩm chất người quân nhân của Quân đội nhân dân Việt Nam, từ gốc rễ, đã mang dấu ấn tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh; trọn ven tấm lòng vì Tổ quốc phụng sự, vì nhân dân phục vụ.
Thứ hai, truyền thống chiến đấu anh dũng, quyết thắng quyết thắng của Quân đội ta là sự cụ thể hóa sinh động lời dạy của Bác Hồ. Đó là từ chân lý “không có gì quý hơn độc lập, tự do” đến tinh thần “dù hy sinh đến đâu cũng quyết giành cho được độc lập”, truyền thống ấy đã trở thành sức mạnh tinh thần giúp người lính vượt qua bom đạn, đói rét, thiếu thốn, hiểm nguy. Ở đâu khó, ở đó có bộ đội; khi Tổ quốc cần, bộ đội sẵn sàng. Đó chính là “chất lính Hồ Chí Minh” thấm trong truyền thống quân đội anh hùng.
Thứ ba, mối quan hệ máu thịt quân - dân là dấu hiệu nhận diện rõ nhất của “Bộ đội Cụ Hồ”. Nếu hỏi người dân nhớ gì về bộ đội, câu trả lời thường rất đời: giúp dân gặt lúa, bắc cầu, chống bão lũ, chữa bệnh, dạy chữ; cùng ăn, cùng ở, cùng làm với dân. Người lính đi qua làng không chỉ để lại dấu chân, mà còn để lại niềm tin. Truyền thống ấy không phải khẩu hiệu treo tường mà là thói quen hành động: “việc gì có lợi cho dân thì hết sức làm”, “đi dân nhớ, ở dân thương”. Chính mối quan hệ “cá nước” ấy làm nên tên gọi trìu mến “Bộ đội Cụ Hồ”.
Thứ tư, truyền thống kỷ luật tự giác, nghiêm minh, đạo đức trong sáng của Quân đội phản ánh phong cách sống của Bác Hồ. Kỷ luật không chỉ là mệnh lệnh, mà còn là tự trọng; tiết kiệm không phải vì nghèo, mà vì trân quý công sức, mồ hôi và nước mắt của nhân dân. Người lính “Bộ đội Cụ Hồ” giữ mình mực thước, từ lời nói đến việc làm, từ trên giảng đường, thao trường, bãi tập đến ngoài đời thường, nhất là khi quan hệ với nhân dân đúng như 12 điều kỷ luật của quân nhân. Ở đâu cũng giữ được phẩm chất ấy thì ở đó truyền thống “Bộ đội Cụ Hồ” được tiếp nối, phát huy, tỏa sáng mãi mãi.
Thứ năm, truyền thống đổi mới, học tập và sáng tạo trong Quân đội cũng bắt nguồn từ tinh thần Hồ Chí Minh. Bác luôn nhắc “học để làm việc, làm người, làm cán bộ”. Quân đội ta hôm nay hiện đại hóa vũ khí, nâng cao trí tuệ, làm chủ khoa học, công nghệ, nhưng không xa rời mục tiêu phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân. Hiện đại mà vẫn nhân văn, mạnh mà vẫn nghĩa tình. Đó chính là truyền thống “Bộ đội Cụ Hồ” trong thời đại mới.
3. Lẽ sống của cán bộ, chiến sĩ Quân đội ta là phát huy truyền thống, cống hiến tài năng, xứng danh “Bộ đội Cụ Hồ”
Nếu truyền thống là “gia tài tinh thần” thì lẽ sống là cách mỗi người lính sử dụng gia tài ấy trong cuộc đời mình. Lẽ sống của “Bộ đội Cụ Hồ” không phải điều gì cao siêu, mà gói gọn trong sáu chữ: phát huy - cống hiến - xứng danh.
Phát huy truyền thống không có nghĩa là kể mãi chuyện xưa để động viên nhau bằng lời nói, mà là biến giá trị đã có thành hành động cách mạng, tạo ra giá trị mới. Cũng như trước đây, người lính hôm nay không chỉ giỏi bắn súng, hành quân, mà còn phải giỏi công nghệ, ngoại ngữ, quản lý với kỹ năng “mềm” nhằm ứng phó hiệu quả trước mọi thách thức an ninh phi truyền thống. Phát huy truyền thống chính là làm cho hình ảnh “Bộ đội Cụ Hồ” vẫn tỏa sáng trong doanh trại thông minh, trên không gian mạng, trong những nhiệm vụ gìn giữ hòa bình hay cứu trợ nhân đạo.
Cống hiến tài năng là thước đo của lẽ sống cao đẹp. Mỗi người lính “Bộ đội Cụ Hồ” có một “sở trường”: người giỏi kỹ thuật, người giỏi huấn luyện, người giỏi nghiên cứu, người khéo dân vận, song có chung mục đích là một lòng phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân. Khi tài năng được đặt đúng chỗ và dùng vì mục tiêu, lý tưởng, truyền thống “Bộ đội Cụ Hồ” sẽ được bồi đắp bằng trí tuệ và mồ hôi của thế hệ mới. Cống hiến không ồn ào, không phô trương, nhưng bền bỉ và hiệu quả.
Xứng danh “Bộ đội Cụ Hồ” là đích đến của mọi nỗ lực phấn đấu. Xứng danh trong chiến đấu, trong lao động, trong đời sống thường ngày. Đó là khi người lính bước ra xã hội vẫn giữ được ánh mắt ngay thẳng, lời nói chân thành, việc làm tử tế “đi dân nhớ, ở dân thương”. Khi ấy, danh xưng “Bộ đội Cụ Hồ” không cần giới thiệu dài dòng, chỉ cần nhìn cách sống, phong cách và nụ cười quân nhân là đủ hiểu.
Truyền thống tạo nên bản sắc, lẽ sống làm nên giá trị. Với “Bộ đội Cụ Hồ”, hai điều ấy hòa vào nhau làm một: sống để tiếp nối truyền thống và bằng chính lẽ sống đẹp đẽ của mình, làm cho truyền thống “Bộ đội Cụ Hồ” ngày càng rạng rỡ, tỏa sáng.
Phát huy truyền thống, cống hiến tài năng, xứng danh “Bộ đội Cụ Hồ” hoàn toàn không mâu thuẫn, mà trái lại thống nhất biện chứng, bổ sung và nâng đỡ lẫn nhau với mục tiêu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại. Truyền thống là gốc rễ tinh thần, còn hiện đại hóa là điều kiện vật chất và phương thức tổ chức; thiếu một trong hai, Quân đội khó có thể phát triển bền vững.
Quân đội cách mạng cần bản lĩnh chính trị vững vàng, mục tiêu chiến đấu rõ ràng. Đó chính là nội dung cốt lõi của truyền thống “Bộ đội Cụ Hồ”. Quân đội chính quy đòi hỏi kỷ luật nghiêm minh, tác phong chuẩn mực. Đây là sự tiếp nối trực tiếp phong cách sống và làm việc mẫu mực mà Bác Hồ đã nêu gương. Quân đội tinh nhuệ, hiện đại cần trí tuệ, khoa học, công nghệ và tài năng con người; mà muốn phát huy được những yếu tố ấy, trước hết phải có động cơ trong sáng, ý thức phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân, tức là phải có nền tảng đạo đức và lý tưởng của “Bộ đội Cụ Hồ”.
Nói cách khác, truyền thống định hướng cho hiện đại, còn hiện đại làm giàu cho truyền thống. Khi người lính “Bộ đội Cụ Hồ” làm chủ vũ khí công nghệ cao mà vẫn giữ trọn phẩm chất vì dân, vì nước; khi doanh trại thông minh vẫn thấm đẫm nghĩa tình quân - dân; khi kỷ luật thép đi liền với nhân văn sâu sắc. Đó chính là biểu hiện sinh động của sự hòa quyện giữa truyền thống và hiện đại. Chính mối quan hệ mật thiết, hài hòa ấy tạo nên sức mạnh tổng hợp, làm cho Quân đội ta vừa mạnh về sức chiến đấu, vừa bền vững về giá trị, mãi xứng đáng với danh hiệu cao quý “Bộ đội Cụ Hồ” - Bộ đội của dân./.
