VÌ SAO STALIN KHÔNG RỜI BỎ MATXCOVA KHI QUÂN ĐỨC ÁP SÁT THỦ ĐÔ?

     Vào mùa thu năm 1941, trong Chiến tranh Vệ quốc vĩ đại, quân Đức đã tiến sát Matxcova. Ban lãnh đạo Liên Xô quyết định sơ tán các cơ sở hạ tầng quan trọng nhất và các thành viên của chính phủ đến thành phố Kuibyshev ở Siberia. Theo kế hoạch ban đầu, Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản (Bolshevik) Liên Xô, Joseph Stalin, sẽ rời thủ đô vào ngày 16/10/1941. Nhưng sau đó nhà lãnh đạo đã thay đổi ý định và quyết định ở lại Matxcova. Vì sao?

TÌNH HÌNH CHIẾN SỰ VÀ SỐ PHẬN MATXCOVA

Trong những tháng đầu tiên của cuộc chiến, quân Đức đã chiếm đóng những phần quan trọng của lãnh thổ Liên Xô, nơi có tới 40% dân số toàn quốc sinh sống. Tại các thành phố nằm gần chiến tuyến, sự hoảng loạn đang lan rộng. Như Stolbov V.P., Dmitrieva Yu.V. và Baranov I.A. trong bài báo "Mùa thu ác liệt năm 1941", tình hình leo thang vào tháng 10, khi các đơn vị quân Đức tiến sát đến Matxcova.

Ngày 3/10, quân Đức chiếm Orel, ngày 13/10 chiếm Kaluga, ngày 14/10 chiếm Rzhev – những thành phố nằm gần Matscova, với khoảng cách chỉ từ 200-300 km. Trong hoàn cảnh ngàn cân treo sợi tóc như thế, ban lãnh đạo Liên Xô phải quyết định số phận của thủ đô. Theo hồi ký của Vasily Pronin, người đứng đầu Hội đồng Nhân dân Matxcova trong những năm chiến tranh, trong cuộc họp của Ủy ban Quốc phòng Nhà nước, Lavrenty Beria và Georgy Malenkov đã thuyết phục Hội đồng bỏ phiếu cho việc bỏ ngỏ Matxcova rút lui các tuyến phòng thủ trên sông Volga. Tuy nhiên, Vasily Pronin cho biết: “Stalin không nghĩ đến việc bỏ ngỏ Matxcova”. Pronin đặc biệt nhớ đến lời của Bộ trưởng Dân ủy Nội vụ Liên Xô Beria: “Chúng ta sẽ bảo vệ Matxcơva bằng những gì nào? Chúng ta không có gì trong tay cả. Chúng ta sẽ bị nghiền nát hoặc trở thành những cái bia thịt mà thôi”. Vyacheslav Molotov, Bộ trưởng Dân ủy Ngoại giao, đã phản đối Beria, số còn lại thì im lặng. Sau đó, những người tham gia cuộc họp đã đến gặp Stalin, mỗi người trong số họ, kể cả Beria, đều lên tiếng ủng hộ việc bảo vệ thủ đô. Theo hồi ký của Pronin, đây chính là điều mà Stalin mong đợi ở họ, những người sẽ tử thủ với thủ đô thiêng liêng của Tỏ quốc.

SƠ TÁN HAY KHÔNG SƠ TÁN KHỎI THỦ ĐÔ?

Vào ngày 15/10/1941, Joseph Stalin ký thông qua sắc lệnh của Ủy ban Quốc phòng Nhà nước "Về việc sơ tán thủ đô của Liên Xô, Matxcova". Theo tài liệu này, chính phủ, Bộ Tổng tham mưu, các ủy viên nhân dân, cơ quan đại diện ngoại giao, các nhà máy và học viện phải được sơ tán đến Kuibyshev.

Trong cuộc phỏng vấn với đài phát thanh Matscova ngày 9/10/2006, nhà văn Leonid Mlechin đã nói rằng Ủy ban Quốc phòng Nhà nước cũng thông qua một sắc lệnh bí mật khác, về việc gài mìn để sẵn sàng phá hủy các cơ sở hạ tầng quan trọng ở Matxcova, bao gồm cả tàu điện ngầm, nếu cần thiết.

Theo Mlechin, vào sáng ngày 15 tháng 10, Stalin đã triệu tập các thành viên của Bộ Chính trị đến Điện Kremlin và ra lệnh cho tất cả họ phải sơ tán đến thủ đô thời chiến Kuibyshev. Tất cả các ủy viên Bộ Chính trị cũng đưa ra yêu cầu là nhà lãnh đạo sẽ phải rời Matxcova vào ngày hôm sau. Nhưng "cha đẻ của các dân tộc" đã thẳng thừng từ chối việc rời khỏi thủ đô.

Nhà sử học Georgy Porkhunov, trong bài báo “Xứng đáng là Tổng tư lệnh tối cao”, đã trích dẫn cuộc trò chuyện giữa tướng Stepanov, một thành viên của Hội đồng quân sự Lực lượng Không quân thuộc Phương diện quân “Phương Tây”, với Stalin. Vị tướng đã thảo luận với Tư lệnh tối cao về khả năng chuyển sở chỉ huy Phương diện quân từ làng Perkhushkovo ở ngoại ô Matxcova đến Arzamas – một thị trấn của tỉnh Gorky, nghĩa là di dời về hướng Đông khoảng 400 km. Nhà lãnh đạo trả lời: “Như thế khác gì lấy xẻng tự đào mồ chôn mình. Trụ sở của Phương diện quân vẫn ở Perkhushkovo, và tôi ở lại Matxcova!”. Điều này cũng được chứng minh qua hồi ký về người lái xe riêng của Tổng tư lệnh tối cao, A. Krivchenko, mà Arsen Martirosyan đã trích dẫn trong cuốn sách “Bi kịch năm 1941” của mình. Trong những ngày đó, nhà lãnh đạo đã nói: "Muốn tiến vào Matxcova, quân Đức phải bước qua xác tôi!".

Martirosyan chắc chắn rằng Stalin đã nhận thức rõ việc Tổng tư lệnh tối cao ở lại Mátxcơva có tầm quan trọng như thế nào đối với tinh thần chiến đấu của Hồng quân và sự ổn định của mặt trận. Theo Martirosyan, chính vì lý do này mà Stalin quyết đinh không rời Matxcova.

Trong hồi ký của mình, Vyacheslav Molotov khẳng định rằng Stalin không hề có ý định rời thủ đô. Tác phẩm “140 Cuộc trò chuyện với Molotov” của tác nhà báo Felix Chuev đã trích dẫn lời của cựu Bộ trưởng Dân ủy Ngoại giao Liên Xô: “Stalin sẽ không rời khỏi Matxcova. Tôi chỉ đến Kuibyshev trong hai ngày và để Voznesensky ở đó phụ trách. Stalin dặn tôi: "Hãy thu xếp, quan sát xem họ đã ổn định ở đó như thế nào, rồi ngay lập tức trở về!".

Việc Stalin từ chối rời khỏi Matxcova đã đóng một vai trò quan trọng trong việc nâng cao tinh thần của Hồng quân. Nhiều người dân thủ đô đã noi gương vị lãnh tụ, cố sức bảo vệ thành phố của mình, gây ra thất bại nặng nề đầu tiên cho Đức Quốc xã trong Chiến tranh Vệ quốc Vĩ đại./.

Yêu nước ST.