Vai trò của nhà nước và chức năng của chính sách công

 

Nhà nước là bộ máy chính trị có lịch sử phát triển lâu dài. Thực tiễn cho thấy, tại những thời điểm và không gian khác nhau thì phạm vi và vai trò của nhà nước là rất khác nhau. Cho đến nay, nhà nước hiện đại thường được ghi nhận có một số chức năng chính^[1] như: Bảo vệ trật tự xã hội và tạo lập môi trường phát triển. Đây là một trong những chức năng cơ bản nhất, xuất hiện cùng với sự ra đời cùa nhà nước. Ngay khi nảy sinh nhu cầu có bên thứ ba để xét xử và giải quyết các tranh chấp trong xã hội thì các quy ước về hành động tập thể được đặt ra và quyền lực chính trị được trao cho nhà nước để thực hiện những dàn xếp mang tính hiến định vì lợi ích cộng đồng. Tại những thời điểm và trong những bối cảnh khác nhau thi vai trò này có thể có nội dung và ưu tiên khác nhau, song một nhà nước cần đảm bảo: Cung cấp các dịch vụ và hàng hóa công cơ bản thuần túy như an ninh quốc gia, trật tự xã hội, quyền sở hữu tài sản, cơ sở hạ tầng, các dịch vụ xã hội cơ bản như y tế, giáo dục; tạo lập môi trường ổn định và công bằng - ở đó các chủ thể đều có cơ hội phát triển và được đối xử bình đẳng với nhau; đảm bảo để mọi người dân có được các cơ hội phát triển, nhất là những người nghèo, nhóm yếu thế ừong xã hội. Theo đuổi sự hiệu quả. Lịch sử phát triển của nhà nước cho thấy, vai trò điều tiết của nhà nước có nhiều sự thay đổi và đến nay, vai trò của nhà nước được mở rộng, càng trở nên phức tạp hơn bao giờ hết. Sự can thiệp của nhà nước có thể diễn ra ở mọi lĩnh vực đời sống xã hội. Trên cơ sở sừ dụng quyền lực công và nguồn lực công, Nhà nước là chủ thể có khả năng can thiệp để theo đuổi sự hiệu quả. Trong mối quan hệ vói thị trường, nhà nước không chỉ kiểm soát mà còn nuôi dưỡng thị trường. Nhà nước không chi điều tiết mà còn phối hợp với khu vực tư nhân. Bản thân nhà nước cũng luôn thay đổi để thực hiện tốt chức năng của mình. Ngày nay, bộ máy nhà nước được củng cố theo hướng ngày càng công khai, minh bạch và có trách nhiệm giải trình hơn. Giảm thiểu những thất bại của thị trường. Thị trường có vai trò quan trọng thúc đẩy sự vận hành có hiệu quả của nền kinh tế. Song, thị trường có những hạn chế nhất định như: không khuyến khích việc cung ứng hàng hóa công cộng, làm nảy sinh sự độc quyền; tồn tại tình trạng thông tin không hoàn hảo; không ngăn chặn tác động ngoại lai và làm gia tăng sự phân hóa giàu nghèo, bất bình đẳng xã hội. Không ai khác ngoài nhà nước có trách nhiệm giảm thiểu hay khắc phục những thất bại của thị trường.

---

^[1]     World Bank: Nhà nước trong một thế giới đang chuyển đồi, Nxb.Chính trị yàc gia, H.1997.