NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA ĐỐI VỚI ĐẠI DỊCH COVID-19

COVID-19 được WHO tuyên bố là một đại dịch vào ngày 11/3/2020, sau 3 tháng kể từ khi nó khởi phát và gây nên những hậu quả thảm khốc ở thành phố Vũ Hán tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc. Đến nay, dịch COVID-19 đã lan ra hầu hết các quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới với hơn 217 triệu người nhiễm virus, đã có gần 4,5 triệu người tử vong. Tất cả các quốc gia đều chọn giải pháp giãn cách xã hội như một công cụ hữu hiệu nhằm giảm áp lực cho y tế trong lúc chờ đợi quá trình phát triển vaccine, tạo miễn dịch cộng đồng. Những đợt “lockdown” liên tục trong suốt gần 2 năm qua đã dẫn đến nhiều hệ luỵ: hàng trăm triệu học sinh trên thế giới không được đến trường; du lịch lữ hành bị “nghiền nát”; “kinh tế chia sẻ” đứng trước nguy cơ phá sản; hầu hết nhà máy đóng cửa, hàng triệu công nhân bị sa thải, chuỗi cung ứng toàn cầu bị đứt gãy khi các hoạt động giao thương đồng loạt bị chặn đứng…, người nghèo, dân cư bần cùng hóa gia tăng, tâm trạng bất an trong xã hội trở nên phổ biến. Quá trình nghiên cứu và thử nghiệm vaccine đối với virus SARS-CoV-2 trở thành những cuộc chạy đua không cân sức với việc nảy sinh quá nhanh chóng những biến thể mới ngày càng nguy hiểm, có tốc độ lấy lan nhanh. Từ khủng hoảng y tế, COVID-19 đã tàn phá các cộng đồng và nền kinh tế trên toàn thế giới, làm thay đổi sâu sắc cách con người sinh sống và làm việc. Từ khi Việt Nam ghi nhận ca nhiễm COVID-19 đầu tiên vào ngày 24/12/2020, đến nay, đã trải qua 4 đợt bùng phát. Đối với 3 đợt đầu tiên, Việt Nam đã khống chế thành công, không để đại dịch lan rộng. Cho đến ngày 25/3/2021, chúng ta chỉ có 35 ca tử vong vì COVID-19, được thế giới bình chọn là một trong những quốc gia ứng phó với đại dịch tốt nhất. Thành công của Việt Nam trong giai đoạn này xuất phát từ 2 nguyên nhân. Về khách quan, ở 3 đợt bùng phát đầu, chủng virus có xuất xứ từ Anh (Alpha) có tốc độ lây nhiễm chưa mạnh nên Việt Nam có đủ thời gian để quan sát diễn biến chống dịch trên thế giới, rút kinh nghiệm kịp thời; chiến lược ứng phó khoanh vùng, truy vết, cách ly tập trung toàn bộ F1, F2, tập trung toàn bộ nguồn lực Y tế cứu chữa F0 (bệnh viện tuyến cao nhất, với đội ngũ y bác sĩ xuất sắc nhất) kết hợp giãn cách xã hội phù hợp với bối cảnh và nguồn lực của Việt Nam thời điểm này. Về chủ quan, 2 nhân tố quan trọng mang tính quyết định chính là truyền thống văn hoá và tính ưu việt của thể chế chính trị của Việt Nam trong ứng phó với các tình huống khẩn cấp. Dịch COVID-19 ập đến cũng giống như những lần đất nước đối mặt với nguy nan, cộng đồng dân tộc lập tức như được “kích hoạt” với truyền thống đoàn kết, ý chí đặc biệt. Trong bối cảnh đó, bệ đỡ văn hoá Việt Nam với truyền thống chống thiên đai địch hoạ từ thuở khai thiên lập địa, kết hợp với sự lãnh đạo, chỉ đạo nhất quán, đồng lòng từ chủ trương của Đảng, các chính sách của nhà nước, đã phát huy tối đa thế mạnh, biến những tinh hoa của dân tộc thành một sức mạnh tổng hợp: Toàn dân đoàn kết, tuân thủ triệt các khuyến cáo và chính sách cách ly, giãn cách của Chính phủ; tinh thần tương thân tương ái được phát huy. Việc Chính phủ Việt Nam đón những người con trên khắp thế giới về đất nước trong bối cảnh dịch dã hoành hành đã làm lay động tất cả trái tim, kết nối đồng bào mang dòng máu Việt. Không đắn đo, không kỳ thị, toàn Đảng, toàn dân và toàn quân đồng lòng nhường cơm sẻ áo, lá lành đùm lá rách, chung lưng đấu cật vượt qua thử thách. Câu chuyện về thành công của Việt Nam trong ứng phó với đại dịch ở giai đoạn đầu - một nước đang phát triển với những hạn chế về nguồn lực - đã trở thành chủ đề nghiên cứu của nhiều học giả trên thế giới, như một trường hợp điển hình cần được học hỏi, nhìn nhận đánh giá. Báo chí quốc tế đánh giá Việt Nam là một điểm sáng hiếm hoi trên thế giới về kiểm soát tốt dịch bệnh, duy trì được ổn định chính trị - xã hội, giữ nhịp tăng trưởng kinh tế tốt. Điều đó đã lập tức biến thành những phần thưởng hữu hình. Ở trong nước, niềm tin của người dân với chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng và Chính phủ được tăng lên. Trên trường quốc tế, uy tín và vị thế của Việt Nam được nâng cao. Theo Tổng cục Thống kê, nhiều doanh nghiệp, tập đoàn đã chuyển hướng sang Việt Nam. Đầu tư nước ngoài vào Việt Nam đến 20/4/2021 đạt 12,25 tỷ đô la, trong đó FDI đạt 5,5 tỷ đô la, tăng 6,8% so với cùng kỳ năm 2020 là một minh chứng sinh động. Bắt đầu từ đợt bùng phát thứ 4 với biến thể Delta (từ ngày 27/4/2021 đến nay), cuộc chiến chống đại dịch COVID-19 của Việt Nam đã bước sang một giai đoạn mới, khốc liệt hơn. Theo báo cáo của Bộ Y tế, tính đến hết ngày 29/8/2021, đã có 430.939 ca dương tính, 10.749 ca tử vong. Đại dịch COVID-19 diễn biến phức tạp nhất là ở Thành phố Hồ Chí Minh và các tỉnh miền Nam. Vì sao từ một nước đang ở thế “làm chủ” với đại dịch, lại có khá nhiều thời gian quan sát và chuẩn bị từ những bài học từ ứng phó với Delta của các nước, một số địa phương trong nước vẫn rơi vào lúng túng, để bệnh dịch lan nhanh? Về khách quan, biến thể Delta có sức lây lan nhanh, mạnh hơn 40-60% so với Alpha; việc tiếp cận với vaccine vẫn khó khăn. Về chủ quan, Việt Nam lẽ ra cần phải có chiến lược ứng phó mới trước sự tấn công khốc liệt của biến thể Delta. Hệ quả là, đợt bùng phát dịch thứ 4 đã gây nên một cú sốc đối với nền kinh tế: 79,7 nghìn doanh nghiệp tạm ngừng kinh doanh có thời hạn, ngừng hoạt động chờ làm thủ tục giải thể và hoàn tất thủ tục giải thể, tăng 25,5%. Theo quan sát, đánh giá từ nhiều chuyên gia, những hệ luỵ từ kinh tế ẩn chứa nguy cơ gây ra bất ổn xã hội trong nước, làm giảm uy tín của quốc gia trên bình diện quốc tế. Đã xuất hiện hiện tượng vốn ngoại chảy ra khỏi quốc gia: tổng vốn đầu tư nước ngoài đăng ký vào Việt Nam tính đến ngày 20/7/2021 đạt 16,72 tỷ USD, giảm 11,1% so với cùng kỳ năm trước(4). Đứng trước những thách thức to lớn ấy, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã phát đi thông điệp “chống dịch như chống giặc”. Hưởng ứng lời hiệu triệu, Chủ tịch nước, Thủ tướng Chính phủ, Chủ tịch quốc hội đều khích lệ, động viên quân dân cả nước dồn sức và nguồn lực cho miền Nam chống dịch: Quân đội được huy động hỗ trợ hầu hết mọi hoạt động dân sự của Thành phố Hồ Chí Minh; hơn 16.000 chuyên gia, y bác sĩ từ miền Bắc cùng hàng tấn trang thiết bị y tế đã lên đường vào Nam, triển khai các kênh ngoại giao, tranh thủ mọi nguồn lực quốc tế về vaccine. Để sức mạnh tổng hợp ấy biến thành chiến thắng, cần thiết phải có những đánh giá toàn diện, kịp thời điều chỉnh chiến lược phù hợp với diễn biến mới.