Tài sản bất minh và
những “ngọn đèn pha soi sáng”
Kiểm soát tài sản, thu nhập của
người có chức vụ, quyền hạn luôn là một giải pháp quan trọng trong tổng thể các
biện pháp phòng, chống tham nhũng. Nhất là hiện nay, khi diễn ra đại hội đảng
các cấp thì việc kê khai, kiểm soát tài sản của nhân sự cấp ủy, đặc biệt là cấp
Trung ương luôn là vấn đề dư luận rất quan tâm.
Trong bài
viết quan trọng mới đây về công tác chuẩn bị nhân sự Đại hội XIII của Đảng,
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng đã nhấn mạnh: “Không để lọt vào Ban
chấp hành Trung ương khóa XIII những người kê khai tài sản không trung thực, có
biểu hiện giàu nhanh, nhiều nhà, nhiều đất, nhiều tài sản khác mà không giải
trình rõ được nguồn gốc…”.
Lương
hơn chục triệu đồng, sao nhiều tiền, nhiều nhà đất thế?
Nhấn mạnh của Tổng Bí
thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng về vấn đề tài sản của cán bộ không chỉ
là căn cứ quan trọng để lựa chọn nhân sự đại hội, mà còn là sự khẳng định
dứt khoát loại bỏ những người không đủ tư cách, đạo đức, nhất là người tham ô,
tham nhũng vào trong bộ máy; qua đó, chọn lựa được đội ngũ cán bộ vừa có đức,
vừa có tài, trong đó đức là gốc.
Yêu cầu
của người đứng đầu Đảng, Nhà nước là vấn đề cụ thể nhưng có tính định hướng cao
về chiến lược cán bộ nói chung, nhân sự đại hội nói riêng. Bởi vì, qua kiểm
chứng, để thấy được tư cách cán bộ là người có trung thực không; tài sản, thu
nhập ấy có minh bạch, chính đáng, có nguồn gốc rõ ràng hay không; có tham ô,
tham nhũng, có lợi dụng chức quyền để trục lợi hay không?… Ông Nguyễn Túc,
Ủy viên Ðoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cho
rằng, chỉ đạo của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng chính là mong muốn
của mỗi người dân. Bởi vì, trong thực tế, “nhiều người sau khi được bổ nhiệm
làm cán bộ, với quyền cao, chức trọng, thay vì tu dưỡng đạo đức, ra sức phục vụ
đất nước, phục vụ nhân dân thì lại chỉ chăm chăm vun vén bổng lộc, tài sản cho
cá nhân, gia đình và người thân”-ông Nguyễn Túc nêu.
Có thể
thấy rằng, trong những năm qua, đặc biệt là nhiệm kỳ Đại hội XII, Đảng ta rất
chú trọng công tác kiểm tra, kiểm soát tài sản, thu nhập của đội ngũ cán bộ,
góp phần ngăn chặn, phòng ngừa hành vi lợi dụng chức vụ, quyền hạn vì động cơ
vụ lợi. Nghị quyết số 04-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa
XII) về tăng cường xây dựng, chỉnh đốn Đảng đã chỉ rõ: “Thực hiện nghiêm việc
kê khai tài sản, thu nhập theo quy định; xây dựng và hoàn thiện cơ chế giải
trình và giám sát việc tăng, giảm tài sản của cán bộ, đảng viên. Cơ quan đề
xuất đề bạt, bổ nhiệm cán bộ phải tiến hành thẩm định, xác minh, đánh giá tính
trung thực của việc kê khai tài sản, thu nhập và công khai theo quy định”. Ngày
23-5-2017, Bộ Chính trị ban hành Quy định số 85-QĐ/TW về kiểm tra, giám sát
việc kê khai tài sản của cán bộ thuộc diện Bộ Chính trị, Ban Bí thư quản lý,
thể hiện tinh thần nêu gương và yêu cầu nêu gương đối với cán bộ cấp cao trong
công tác kê khai và kiểm tra, giám sát việc kê khai tài sản. Thể chế hóa quan
điểm của Đảng, Nhà nước ta đã ban hành nhiều quy định pháp luật, bảo đảm thực
hiện có hiệu quả việc kê khai, kiểm soát tài sản, thu nhập của cán bộ trong hệ
thống công vụ…
Từ các
chủ trương, quy định đó, việc kê khai, kiểm soát tài sản, thu nhập của người có
chức quyền trong những năm qua đã chuyển biến nhất định, góp phần tích cực vào
công cuộc xây dựng, chỉnh đốn Đảng và phòng, chống tham nhũng, tiêu cực. Tuy
nhiên, việc kê khai, kiểm soát tài sản, thu nhập vẫn tồn tại không ít hạn chế,
bất cập. Báo cáo Tổng kết 10 năm thực hiện Luật Phòng, chống tham nhũng
(2006-2016) nhận định: “Việc kê khai tài sản, thu nhập còn nặng về hình thức;
hầu hết các bản kê khai chưa được kiểm tra, xác minh, kiểm chứng; chưa giúp cho
các cơ quan chức năng kiểm soát được những biến động về tài sản của người có
chức vụ, quyền hạn”. Hằng năm, việc kê khai được làm rất nghiêm túc, đầy đủ. Số
lượng người kê khai luôn đạt hơn 99%; kê khai đúng thời kỳ, đúng thời hạn nộp.
Tuy nhiên, tính hiệu quả của việc kê khai, để phát hiện những bất thường, thậm
chí tài sản tham nhũng để xử lý, thu hồi vẫn còn rất thấp.
Trong khi
đó, thực tế có nhiều cán bộ quyền cao, chức trọng, giàu nhanh chóng với khối
tài sản lớn, sở hữu nhiều biệt phủ, siêu xe, vật dụng xa xỉ… Chỉ tính từ đầu
nhiệm kỳ khoá XII đến nay, đã có gần 100 cán bộ cao cấp thuộc diện Trung ương
quản lý bị kỷ luật, thậm chí bị xử lý hình sự, trong đó có những cán bộ liên
quan đến tham ô, tham nhũng với số tiền lên đến hàng triệu USD. Ông Nguyễn Túc
nêu câu hỏi: “Cán bộ lãnh đạo, quản lý, hưởng lương theo quy định của Nhà nước
chỉ có hơn chục triệu đồng, mà sao gia đình, con cái, người thân nhiều tiền,
nhiều đất đai đến thế? Rồi, vợ, chồng, con cái cũng chỉ làm công nhân, viên
chức mà lại sở hữu xe sang, biệt thự, thậm chí như dư luận từng phản ánh có
trường hợp sở hữu cả resort? Có trường hợp cán bộ để vợ, con lợi dụng làm ăn,
lập dự án, kiếm tiền thiếu minh bạch”.
Sở dĩ
việc kê khai, kiểm soát tài sản, thu nhập theo quy định còn nặng về hình thức
là do nhiều nguyên nhân. Trong đó, các quy định về minh bạch tài sản, thu nhập
chưa đủ mạnh để kiểm soát; việc xác định đối tượng kê khai, trình tự, thủ tục
giải trình, xác minh tài sản, thu nhập và thẩm quyền của cơ quan chức năng có
trách nhiệm phát hiện, xử lý vi phạm… còn bất cập; chưa có cơ chế hữu hiệu
trong việc công khai bản kê khai tài sản nhằm phát huy sự giám sát của xã
hội đối với tài sản của người có chức vụ, quyền hạn… Thực trạng đó cần phải có
giải pháp đồng bộ, đột phá để tạo chuyển biến trong công tác này ngay khi diễn
ra đại hội đảng các cấp, tiến tới Đại hội XIII của Đảng.
Dựa
vào dân - “ngọn đèn pha soi sáng”
Trước
hết, có thể khẳng định, tài sản do tham nhũng đem lại gắn liền với cán bộ có
chức, có quyền và do bị tha hóa. Theo V.I.Lenin thì, nguyên nhân của quan liêu,
tham nhũng bắt nguồn từ tư tưởng thích chức quyền, ham địa vị, ham lợi, ham
giàu sang phú quý, “ăn trên ngồi trốc”... của một tầng lớp gồm những người
trong ngành hành chính có chức, có quyền được hưởng một địa vị đặc quyền so với
nhân dân. Ngay từ những ngày đầu thành lập nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa
(1945), Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng đã cảnh báo và lên án mạnh mẽ những biểu hiện
của sự tha hóa quyền lực trong không ít cán bộ, đảng viên có chức, có quyền.
Trong ba kẻ thù “nội xâm” là tham ô, lãng phí và quan liêu, Người coi tham ô là
kẻ thù nguy hiểm nhất, bởi đó là hành động xấu xa nhất, tội lỗi, đê tiện nhất
trong xã hội. Nó nguy hiểm đến mức mà Người từng xếp căn bệnh này ngang hàng
với tội phản quốc.
Cũng đề
cập về vấn đề này, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng tại Hội
nghị toàn quốc về công tác phòng, chống tham nhũng năm 2018 đã khẳng định:
“Quyền lực luôn có nguy cơ bị "tha hóa", tham nhũng là "khuyết
tật bẩm sinh" của quyền lực, cho nên, phải thiết lập cho được một cơ chế
kiểm soát việc thực thi quyền lực đối với người có chức vụ, quyền hạn theo
nguyên tắc, mọi quyền lực đều phải được kiểm soát chặt chẽ bằng cơ chế; quyền
hạn phải được ràng buộc với trách nhiệm, quyền hạn đến đâu, trách nhiệm đến đó,
quyền hạn càng cao, trách nhiệm càng lớn. Do vậy, phải tăng cường kiểm tra,
giám sát, kiểm soát để bảo đảm quyền lực được vận hành công khai, minh bạch,
đúng đắn, không bị "tha hóa".
Việc kê
khai, kiểm soát tài sản, thu nhập của những cán bộ có chức, có quyền chính là
giải pháp để ngăn ngừa, phát hiện và xử lý tham nhũng, góp phần xây dựng Đảng,
Nhà nước trong sạch, vững mạnh, chống lại sự “tha hóa quyền lực”. Một trong
những kênh quan trọng hàng đầu để kiểm soát quyền lực nói chung và tài sản của
cán bộ, công chức nói riêng là từ nhân dân. Thực tế vừa qua, chính người dân,
có thể trực tiếp hoặc thông qua báo chí, công luận, thậm chí mạng xã hội, đã
góp phần vạch trần những khối tài sản lớn, bất minh của một số cán bộ, giúp cơ
quan chức năng đưa ra ánh sáng và xử lý người vi phạm. Sinh thời, Bác Hồ luôn
đề cao vai trò của quần chúng trong đấu tranh chống “thứ giặc ở trong lòng”.
Người chỉ rõ: “Làm cho quần chúng khinh ghét tệ tham ô, lãng phí, quan liêu;
biến hàng trăm, hàng triệu con mắt, lỗ tai cảnh giác của quần chúng thành những
ngọn đèn pha soi sáng khắp mọi nơi, không để cho tệ tham ô, lãng phí, quan liêu
còn chỗ ẩn nấp”.
Để phát
huy vai trò của nhân dân trong công tác giám sát việc kê khai, kiểm soát tài
sản của cán bộ, điều tiên quyết là cần có cơ chế hữu hiệu, khả thi để người dân
tiếp cận được với thông tin về tài sản, thu nhập của cán bộ, công chức. Mặc dù
chúng ta đã có chủ trương về công khai bản kê khai tài sản của công chức nhưng
khi thực hiện vẫn chưa rộng rãi, thông tin kê khai về cơ bản vẫn chỉ “khép
kín”. Theo TS Đinh Văn Minh, Vụ trưởng Vụ Pháp chế (Thanh tra Chính phủ) thì có
hai nguyên nhân chủ yếu của tình trạng này: Một là, về mặt kỹ thuật,
với một số lượng bản kê khai tài sản quá lớn như hiện nay thì việc công khai
tại nơi cứ trú là điều không hề đơn giản. Công khai ở đâu? Hình thức như thế
nào? Ai là người thực hiện? Chi phí sẽ là bao nhiêu để công khai hơn một triệu
bản kê khai?... Thứ hai, quan trọng hơn, là sự lo ngại về việc bảo
đảm an toàn cho người có tài sản cả về tinh thần và vật chất. Việc bất kỳ một
người nào đó biết được tài sản của công chức sẽ có thể dẫn đến nguy cơ sử dụng
thông tin đó với dụng ý xấu hay vào việc bất minh.
Những khó
khăn này rất cần được các cơ quan chức năng nghiên cứu để có cách giải quyết,
vừa bảo đảm sự tiếp cận của người dân với thông tin về tài sản của công chức,
cán bộ lãnh đạo, quản lý, vừa bảo đảm an toàn cho người kê khai.
Để khắc
phục tình trạng kê khai tài sản còn mang nặng tính hình thức và kiểm soát chặt
chẽ, hiệu quả hơn thu nhập, tài sản của cán bộ, công chức cần phải có cơ quan
đủ thẩm quyền, một đầu mối thống nhất để hoạt động. Đó phải là cơ quan hoặc đơn
vị chuyên trách, có trách nhiệm và năng lực tiếp nhận, rà soát, xác minh thông
tin tài sản của cán bộ, công chức.
Giải pháp
rất cần thiết để tăng tính tự giác, trung thực của người kê khai tài sản là xử
lý nghiêm minh nếu phát hiện vi phạm. Một trong những nội dung đáng chú ý trong
dự thảo Nghị định về kiểm soát tài sản, thu nhập của người có chức vụ quyền
hạn, đó là khi sự thiếu trung thực bị phát hiện, hình thức xử phạt sẽ rất nặng.
Đối với cán bộ, công chức có thể bị buộc thôi việc; cán bộ lãnh đạo, quản lý có
thể bị bãi nhiệm, miễn nhiệm, cách chức.
Nói về
việc kê khai và kiểm soát thu nhập, tài sản của cán bộ lãnh đạo, quản lý trong
bộ máy, chúng ta cũng không được “đánh đồng” và “vơ đũa cả nắm” với những thu
nhập, tài sản chính đáng, tường minh. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú
Trọng từng nói rằng, vấn đề kê khai tài sản cán bộ là vấn đề rất khó, nhạy cảm
bởi nó liên quan đến quyền đời tư, quyền bí mật cá nhân. Vì vậy, phải được tiến
hành thận trọng, đúng quy định, nhất là trong bối cảnh đang diễn ra đại hội
đảng các cấp, tiến tới Đại hội XIII của Đảng. "Chìa khóa" để giải
quyết hiệu quả vấn đề này là phải dựa vào tai mắt và sức mạnh của nhân dân. Ông
Nguyễn Túc khi đề cập đến kinh nghiệm này, đã khẳng định: “Để có thể phát hiện
những người giàu nhanh, bất thường, nhiều nhà, nhiều đất thì không chỉ dựa vào
bộ máy Đảng, Nhà nước mà quan trọng nhất là phải dựa vào dân. Bác Hồ đã từng
nói: Có khó khăn gì, cứ về hỏi dân”.
