Tiếp tục hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN

 

 Quá trình hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN ở nước ta thời gian qua còn bộc lộ những hạn chế, bất cập. Đó là, nhiều vấn đề về nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở nước ta chưa được nhận thức đầy đủ, đúng đắn, như: Vai trò của kinh tế nhà nước và doanh nghiệp nhà nước, của kinh tế tập thể, của kinh tế tư nhân, của kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài; mối quan hệ giữa tuân theo các quy luật của kinh tế thị trường với bảo đảm định hướng XHCN; mối quan hệ giữa phát triển lực lượng sản xuất với xây dựng và hoàn thiện từng bước quan hệ sản xuất XHCN… 

Thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN ở nước ta chậm được hoàn thiện, tổ chức thực hiện chưa nghiêm, còn nhiều vướng mắc, bất cập chưa được tháo gỡ. Luật pháp, cơ chế, chính sách có những nội dung, quy định không thống nhất, còn chồng chéo, thiếu ổn định và nhất quán; chưa tạo được đột phá trong huy động, phân bổ và sử dụng hiệu quả các nguồn lực phát triển. Quản lý của Nhà nước có những nội dung chưa đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế, hiệu quả, hiệu lực chưa cao; kỷ cương, kỷ luật chưa nghiêm; tham nhũng, tiêu cực, lãng phí còn diễn biến phức tạp, xảy ra ở nhiều lĩnh vực. Môi trường đầu tư kinh doanh chưa thực sự thông thoáng, minh bạch, còn nhiều “điểm nghẽn”. Các chủ thể kinh tế chưa được bình đẳng trong tiếp cận nguồn lực xã hội, các loại hình doanh nghiệp chưa thực sự bình đẳng trong hoạt động. Một số loại thị trường chậm hình thành, quá trình phát triển và vận hành còn nhiều vướng mắc, chưa hiệu quả, nhất là đối với thị trường quyền sử dụng đất và thị trường khoa học - công nghệ.

Hiện nay và thời gian tới, tình hình thế giới, khu vực và trong nước đan xen cả cơ hội, thuận lợi và khó khăn, thách thức, tác động nhiều chiều đến hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN. Mặt khác, từ thực trạng xây dựng, hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN thời gian qua, đặt ra yêu cầu khách quan là cần phải tiếp tục hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN để nền kinh tế vận hành đồng bộ, đúng mục tiêu và có hiệu quả. Kế thừa những thành tựu về nhận thức, tư duy và hoạt động thực tiễn của quá trình hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN của các kỳ đại hội trước đây, Đại hội XIII của Đảng đã có sự phát triển đột phá trong tư duy. Nổi bật là:

Thứ nhất, khẳng định rõ hơn nội hàm kinh tế thị trường định hướng XHCN ở nước ta, nhằm thống nhất và nâng cao nhận thức trong toàn Đảng, toàn dân

Trong Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng xác định rõ nội hàm của kinh tế thị trường định hướng XHCN như sau: “Kinh tế thị trường định hướng XHCN là mô hình tổng quát của nước ta trong thời kỳ quá độ lên CNXH. Đó là nền kinh tế thị trường hiện đại, hội nhập quốc tế, vận hành đầy đủ, đồng bộ theo các quy luật của kinh tế thị trường, có sự quản lý của Nhà nước pháp quyền XHCN, do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo; bảo đảm định hướng XHCN vì mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh” phù hợp với từng giai đoạn phát triển của đất nước”(3).

Thứ hai, hoàn thiện đồng bộ thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN, tập trung tháo gỡ các điểm nghẽn

Tập trung xây dựng và thực thi pháp luật, chiến lược, quy hoạch, kế hoạch nâng cao chất lượng, hiệu quả quản trị quốc gia. Xây dựng khung khổ pháp luật, môi trường thuận lợi thúc đẩy phát triển, khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, phát triển kinh tế số; hỗ trợ, khuyến khích sự ra đời, hoạt động của những lĩnh vực mới, mô hình kinh doanh mới đem lại hiệu quả kinh tế - xã hội cao, đủ sức cạnh tranh trong nước, khu vực và thế giới. Điều đó hoàn toàn phù hợp với sự phát triển của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và quá trình chuyển đổi số của thế giới và khu vực hiện nay.

Thứ ba, mở rộng và nhấn mạnh nội dung hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN đầy đủ, hiện đại, hội nhập; đổi mới quản trị quốc gia theo hướng hiện đại gắn với xây dựng bộ máy Nhà nước pháp quyền XHCN tinh, gọn, hiệu lực và hiệu quả

Thứ tư, làm rõ mối quan hệ giữa nhà nước, thị trường và xã hội

Trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN, giữa Nhà nước, thị trường và xã hội có mối quan hệ chặt chẽ với nhau. Nhân tố “xã hội” là một trong những điểm mới, nổi bật được Đại hội XIII của Đảng bổ sung trong mối quan hệ giữa thị trường, nhà nước và xã hội.

Nhà nước thực hiện tốt chức năng xây dựng và hoàn thiện thể chế, quản lý nền kinh tế bằng luật pháp, cơ chế, chính sách, chiến lược, quy hoạch, kế hoạch; bảo vệ quyền sở hữu tài sản hợp pháp và quyền kinh doanh; giữ ổn định kinh tế vĩ mô, các cân đối lớn của nền kinh tế; tạo môi trường thuận lợi, công khai, minh bạch cho các doanh nghiệp, các tổ chức xã hội và thị trường hoạt động; sử dụng các nguồn lực, công cụ điều tiết, cơ chế, chính sách phân phối, phân phối lại để phát triển văn hóa, thực hiện tiến bộ, công bằng xã hội, bảo đảm an sinh, nâng cao phúc lợi xã hội và bảo vệ môi trường, bảo đảm quốc phòng, an ninh.

Thị trường đóng vai trò quyết định trong xác định giá cả hàng hóa, dịch vụ; tạo động lực huy động, phân bổ hiệu quả các nguồn lực cho sản xuất - kinh doanh; điều tiết sản xuất và lưu thông; điều tiết hoạt động của doanh nghiệp, thanh lọc những doanh nghiệp yếu kém; kiểm chứng doanh nghiệp thành đạt, phát triển.

Các tổ chức xã hội nghề nghiệp và cộng đồng có vai trò quan trọng, tạo sự kiên kết, phối hợp hoạt động trong tham gia xây dựng, phản biện luật pháp, cơ chế, chính sách của Nhà nước, giám sát các cơ quan và đội ngũ cán bộ, công chức nhà nước trong thực thi pháp luật, giải quyết những vấn đề phát sinh giữa các thành viên; đại diện và bảo vệ lợi ích của các thành viên trong quan hệ với các chủ thể, đối tác khác; phản ánh nguyện vọng, lợi ích của các tầng lớp nhân dân với Nhà nước. Phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, mặt trận và các đoàn thể trong phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc XHCN.

Thứ năm, thực hiện nhất quán cơ chế giá thị trường đối với hàng hóa dịch vụ, kể cả các dịch vụ công cơ bản

Văn kiện Đại hội XIII xác định, cần phải nhất quán thực hiện tính đúng, tính đủ và công khai, minh bạch các yếu tố hình thành giá hàng hóa, dịch vụ, kể cả dịch vụ công cơ bản. Không lồng ghép các chính sách xã hội trong hàng hóa, dịch vụ. Chuyển từ cơ chế cấp phát sang cơ chế đặt hàng; từ hỗ trợ cho các đơn vị cung cấp dịch vụ sang hỗ trợ trực tiếp cho người thụ hưởng.