Sau khi bài thơ "KHÔNG VIỆC GÌ PHẢI LẮM LỜI" của Nguyễn Khoa Điềm ra đời thì ngay lập tức nó được Nguyễn Quang Thiều đánh bóng, cố ý phô trương lệch lạc bằng việc cho rằng Nguyễn Khoa Điềm đang mượn thơ để lên án những người phản biện & đấu tranh với cái sai của Bảo Ninh, với tư duy "phản tư méo mó, bi lụy, bế tắc" trong “NỖI BUỒN CHIẾN TRANH” - NBCT.
Nhưng thật tiếc cho tư duy của Chủ tịch Hội Nhà văn Nguyễn Quang Thiều. Không biết là anh Thiều giấu dốt, hay anh cố tình đi ngược Nguyễn Khoa Điềm, một nguyên Uỷ viên Bộ Chính trị để lòi ra sự dốt nát, thậm chí là mông muội cố tình rửa mặt cho Bảo Ninh, đánh bóng cho NBCT?
Tìm hiểu kỹ, thẩm, ngẫm kỹ hơn về Bài thơ: "KHÔNG VIỆC GÌ PHẢI LẮM LỜI" ta thấy rõ
Nguyễn Khoa Điềm không phải là một thi sĩ đứng ngoài chính trị.
Ông từng là Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Tư tưởng - Văn hóa Trung ương, là người giữ vai trò then chốt trong việc định hướng Tư tưởng, Văn hóa và Diễn ngôn chính thống của Dất nước.
Vì vậy, mọi phát ngôn về nghệ thuật (nói chung) của ông, đặc biệt ở giai đoạn cuối đời, không thể tách rời khỏi trách nhiệm lịch sử và lập trường tư tưởng.
Bài thơ “Không việc gì phải lắm lời” (27.12.2025), nếu đặt trong mạch tư tưởng nhất quán ấy, không thể đọc như một lời kêu gọi hòa giải chung chung, càng không phải là sự né tránh tranh luận. Trái lại, đây là một tuyên ngôn mang tính kết sổ, một lời lên án dứt khoát đối với việc phục hồi và vinh danh lại một "cách nghĩ" chiến tranh đã lỗi thời, từng bị lịch sử và đời sống phê bình bác bỏ, nay được kéo trở lại trung tâm đời sống Văn học - Giáo dục dưới cái tên "NỖI BUỒN CHIẾN TRANH".
Ngay từ những câu mở đầu, bài thơ xác lập một thực tế lịch sử không thể đảo ngược:
“Một cuộc chiến đã đi qua
Giang sơn đã hòa bình, thống nhất”…
Đúng là chiến tranh đã đi qua, Tổ Quốc đã thống nhất và Nguyễn Khoa Điềm không phủ nhận ký ức chiến tranh, mà đóng dấu hoàn tất cho cuộc chiến trong tư cách một cuộc chiến CHÍNH NGHĨA đã thắng lợi.
Khi giang sơn đã thống nhất, điều cần bảo vệ không còn là súng đạn, mà là ý nghĩa lịch sử của thắng lợi ấy. Khép lại chiến tranh không phải để phủ định nó, mà để ngăn chặn những cách đọc lệch lạc đang tìm cách quay lại chiếm lĩnh ký ức cộng đồng.
Chính vì vậy, ông viết:
"Không việc gì phải rũ rối ra
Ném vào nhau lời vô nghĩa"
"Lời vô nghĩa" ở đây không phải là mọi tranh luận, mà là những diễn giải đã lỗi thời, sai lạc, từng bị bác bỏ nhưng lại được phục sinh. Đó là thứ ngôn ngữ than vãn, hoài nghi, bi kịch hóa cuộc kháng chiến; thứ ngôn ngữ từng xuất hiện trong NBCT & đã từng bị chính hệ thống Chính trị - Văn hóa xác định là "KHÔNG PHÙ HỢP" để vinh danh ở tầm chuẩn mực Giáo dục.
Nguyễn Khoa Điềm nhấn mạnh rằng:
“Đã đi qua cuộc chiến tranh thiêng liêng giận dữ”
Cụm từ này mang tính đối trọng trực diện với tinh thần của "NBCT".
Nếu Bảo Ninh nhìn chiến tranh chủ yếu như một chuỗi mất mát phi lý, nơi con người bị nghiền nát trong một cỗ máy vô danh, thì Nguyễn Khoa Điềm khẳng định: đó là một cuộc chiến Thiêng liêng, có giận dữ, có máu lửa, nhưng mang đầy đủ Ý nghĩa Lịch sử rõ ràng & KHÔNG THỂ ĐÁNH ĐỒNG.
Cuộc chiến ấy:
"Tưới tắm núi sông, số phận con người
Cả Dân tộc bước lên đài Lịch sử"
Đây là một tuyên bố không thể thỏa hiệp: cuộc kháng chiến giải phóng dân tộc không phải là một bi kịch vô nghĩa, mà là bệ phóng lịch sử của cả dân tộc. Mọi nỗ lực đọc lại nó bằng tâm thế mỏi mệt, hoài nghi chính nghĩa đều là sự xúc phạm từ hậu thế đối với những người đã ngã xuống.
Trung tâm phê phán sắc lạnh nhất của bài thơ nằm ở đoạn:
“Đây là lúc chẳng cần giở lại trò đếm xác chết
Kể lể công, tội đòi soi mặt từng người”
Trong cụm từ “trò đếm xác chết”, Nguyễn Khoa Điềm lên án trực diện phương pháp luận mà NBCT: một cách tiếp cận chiến tranh thiên lệch về thống kê nỗi đau, ám ảnh xác chết và bi kịch cá nhân, từ đó làm nghèo nàn ý nghĩa lịch sử và xóa nhòa ranh giới căn bản giữa Chính nghĩa và Phi nghĩa, giữa người giải phóng và kẻ xâm lược.
Đây không còn là sự phản tỉnh cần thiết của văn học, mà là một sự lệch chuẩn trong nhận thức lịch sử, được che đậy dưới mỹ từ “nhân văn”.
“Đếm xác chết” không phải là tưởng niệm hay ghi nhớ hy sinh, mà là biến hy sinh thành con số, biến lịch sử thành thống kê cảm xúc. Chính phương pháp ấy đã khiến chiến tranh bị nhìn như một chuỗi mất mát phi lý, nơi nỗi buồn cá nhân lấn át ý nghĩa cộng đồng và lý tưởng lịch sử, từ đó làm suy yếu nền tảng nhận thức về cuộc kháng chiến giải phóng dân tộc.
Nguyễn Khoa Điềm gọi đó là: “Thật vô ích và bất kính”. Vậy "Bất kính" với ai?
👉 Với những người lính đã ngã xuống vì một lý tưởng.
👉 Với lịch sử dân tộc đã được trả giá bằng máu.
👉 Và với thế hệ trẻ, khi họ bị buộc phải tiếp nhận một ký ức chiến tranh lệch lạc trong nhà trường.
Việc NBCT từng được vinh danh năm 1991 rồi bị hủy bỏ vinh ranh & cấm tái bản phát hành tức là NBCT bị chính đời sống phê bình và chính trị đặt lại vị trí không phải là ngẫu nhiên, mà là biểu hiện của sự tự điều chỉnh của lịch sử. Khi một tác phẩm không còn phù hợp với trách nhiệm Giáo dục và ký ức cộng đồng, nó buộc phải rời khỏi trung tâm.
Bởi vậy, việc đến năm 2025 tác phẩm này "BẰNG MỘT CÁCH THẦN KỲ NÀO ĐÓ" lại được phục hồi, bảo trợ, thậm chí đưa vào môi trường Giáo dục, chẳng khác nào đào lại một xác thối tư tưởng đã được chôn cất. Nguyễn Khoa Điềm không cần nêu đích danh, bởi bài thơ của ông chính là bản cáo trạng thơ ca đối với hành động đó.
“Hãy để những người anh hùng ngủ yên”…
“Ngủ yên” không đồng nghĩa với lãng quên, mà là không bị đánh thức để phục vụ cho những diễn ngôn sai lạc về lịch sử. Người anh hùng không cần được minh họa bằng nỗi buồn cá nhân, cảm giác hư vô hay sự hoài nghi về chính nghĩa. Họ cần được đặt đúng vào dòng chảy lịch sử khách quan, nơi sự hy sinh được nhìn nhận như một hành động có ý nghĩa, có lý tưởng và có giá trị cộng đồng. Để anh hùng “ngủ yên” chính là để lịch sử không bị bóp méo.
Vì thế, “Không việc gì phải lắm lời” không phải là lời kêu gọi im lặng, mà là lời tuyên bố chấm dứt một cuộc tranh cãi đáng lẽ không cần hồi sinh. Nguyễn Khoa Điềm, bằng thơ, đã nói thay lịch sử rằng: có những cách nhìn chiến tranh đã đến lúc phải để nguội lạnh cùng tro tàn của chúng.
Vinh danh lại NBCT không phải là biểu hiện của tiến bộ tư duy, mà là một bước thụt lùi nghiêm trọng trong nhận thức lịch sử, một dấu hiệu đáng lo ngại của sự suy thoái trong tri thức lịch sử và trách nhiệm giáo dục. Và trước sự thụt lùi ấy, không cần phải "lắm lời" không phải vì không còn gì để nói, mà vì sự thật đã quá rõ: rõ về sự lệch chuẩn trong cách tiếp cận chiến tranh, rõ về sự nhầm lẫn giữa nhân văn với bi lụy, giữa phản tỉnh với phủ định chính nghĩa, và rõ về nguy cơ làm tổn hại nền tảng nhận thức lịch sử của các thế hệ tiếp theo.
Qua những phân tích trên về bài thơ "KHÔNG VIỆC GÌ PHẢI LẮM LỜI" cũng như những ý kiến cần truyền tải của Nguyễn Khoa Điềm về việc "Đóng cửa chiến tranh" khi đất nước đã "Hòa bình", mọi thứ đã "ngủ yên", "không phải lắm lời' thì hà cớ gì, hay sâu xa hơn một chút là Nguyễn Quang Thiều đang có Âm mưu gì đó khi mượn NBCT cùng những phát ngôn, suy nghĩ lệch lạc của Bảo Ninh để bôi nhọ, xuyên tạc danh dự Quân đội, xé nát Vinh quang - Hồn cốt - Linh khí Dân tộc Việt Nam?./.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét