Thấm nhuần "tư cách một người cách mệnh" để phòng và chống suy thoái từ sớm, từ xa

 

Tác phẩm Đường Kách mệnh (bìa cuốn sách xuất bản năm 1927 là chữ "Kách", sau này đã dùng chữ "Cách"- Đường Cách mệnh) không phải là cuốn sách chuyên viết về đạo đức của Chủ tịch Hồ Chí Minh, song trên thực tế được xem như tác phẩm đầu tiên của Người nói về đạo đức cách mạng

Thấu hiểu sâu sắc lời dặn của cổ nhân: Đạo đức là gốc rễ, tài là ngọn cành, người cách mạng muốn hoàn thành nhiệm vụ mà Tổ quốc và nhân dân giao phó thì tất yếu phải có đủ cả hai đức tính quý báu đó, nên "Tư cách một người cách mệnh" được lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc nêu ra cụ thể trong 23 điều sau:

“Tự mình phải: Cần kiệm. Hoà mà không tư. Cả quyết sửa lỗi mình. Cẩn thận mà không nhút nhát. Hay hỏi. Nhẫn nại (chịu khó). Hay nghiên cứu xem xét. Vị công vong tư. Không hiếu danh, không kiêu ngạo. Nói thì phải làm. Giữ chủ nghĩa cho vững. Hy sinh. Ít lòng ham muốn về vật chất. Bí mật. Đối người phải: Với từng người thì khoan thứ. Với đoàn thể thì nghiêm. Có lòng bày vẽ cho người. Trực mà không táo bạo. Hay xem xét người. Làm việc phải: Xem xét hoàn cảnh kỹ càng. Quyết đoán. Dũng cảm. Phục tùng đoàn thể”[1].

Nội dung 23 điều này bao gồm 3 mối quan hệ mật thiết với nhau (với tự mình; với người và với công việc), hàm chứa trong đó tinh thần đạo đức truyền thống của dân tộc và đạo đức mới của thời đại - Đó là đạo đức cộng sản chủ nghĩa. Xuất hiện lần đầu trong tác phẩm Đường Cách mệnh, những chuẩn mực và yêu cầu của Chủ tịch Hồ Chí Minh về đạo đức của người cách mạng/người cán bộ, đảng viên ngày càng được Người nêu đầy đủ hơn trong các bài nói, bài viết sau này, như: Người cán bộ, đảng viên phải "cần, kiệm, liêm chính, chí công vô tư", phải "nhân, nghĩa, lễ, trí, tín, dũng",  phải "trung với nước, hiếu với dân",v.v.. Sau đó, Người đã cụ thể những yêu cầu về đạo đức cách mạng thành: phải “tuyệt đối trung thành với Đảng, với Tổ quốc, với nhân dân”, phải “đặt lợi ích của Đảng lên trên hết”, phải “suốt đời đấu tranh cho độc lập, tự do của Tổ quốc, hạnh phúc của nhân dân”…

Với nội dung ngắn gọn trong "Tư cách một người cách mệnh", có thể thấy ngay từ khi chuẩn bị về chính trị, tư tưởng và tổ chức cho sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã không chỉ nhận thức sâu sắc vai trò của đạo đức; yêu cầu người cán bộ, đảng viên phải rèn luyện đạo đức cách mạng mà còn coi đạo đức là gốc, là nền tảng, liên quan đến sự thành bại của sự nghiệp cách mạng. Thể hiện rõ trên 3 mối quan hệ, nên tuy ngắn gọn, song 23 điều này đã chỉ rõ những yêu cầu về phẩm chất và năng lực của người cán bộ, đảng viên cần phải có. Đó là, trong mọi lĩnh vực công tác cũng như cuộc sống đời thường, trong mọi hoàn cảnh, mọi thời điểm, người cán bộ, đảng viên đều:

- "Tự mình phải” chính là thái độ, hành vi đầu tiên mà người cán bộ, đảng viên phải chú trọng rèn luyện. Bởi đó vừa là yêu cầu vừa là mệnh lệnh, đồng thời cũng là những chỉ dẫn phải được thực hiện/thực hiện nghiêm túc suốt đời. Đây không chỉ là vấn đề đặc biệt quan trọng, quyết định tới tư cách của một người cách mệnh mà còn là yêu cầu đối với sự mẫu mực nêu gương về đạo đức của người cán bộ, đảng viên. "Đối người phải” là nguyên tắc ứng xử của người cách mạng với đồng chí, đồng đội, đồng nghiệp của mình và đối với với quần chúng nhân dân, để xứng đáng với vị thế vừa là người lãnh đạo vừa là người đày tớ thật trung thành của nhân dân. "Làm việc phải” là trí tuệ, bản lĩnh, phong cách công tác của người cán bộ, đảng viên trong mọi hoàn cảnh, mọi thời điểm; thể hiện rõ vai trò, tinh thần trách nhiệm của mình trước trọng trách được giao. Ý nghĩa của những điều trong "Tự mình phải", "Đối người phải" và "Làm việc phải" mà Chủ tịch Hồ Chí Minh nêu ra không chỉ bao hàm những vấn đề cơ bản về nhân sinh quan và thế giới quan cách mạng, về ý thức và phương pháp tư tưởng của giai cấp công nhân, mà còn đồng thời khẳng định rằng: Đạo đức cách mạng và rèn luyện đạo đức cách mạng là một trong những nguyên tắc cơ bản để xây dựng đội ngũ cán bộ cách mạng, đội ngũ cán bộ, đảng viên chân chính, tiến tới xây dựng Đảng Mácxít cách mạng của giai cấp công nhân và dân tộc Việt Nam.

Thông qua "Tư cách một người cách mệnh", có thể thấy trong tư tưởng Hồ Chí Minh, một người cách mạng/người đảng viên cộng sản khi đã dấn thân vào con đường hoạt động cách mạng, muốn hoàn thành được trọng trách của mình trước Tổ quốc và nhân dân thì trước hết/đầu tiên phải có đạo đức cách mạng, phải rời xa chủ nghĩa cá nhân. . Thực tế cho thấy rằng, vấn đề trọng yếu này đặc biệt được Chủ tịch Hồ Chí Minh quan tâm khi Đảng trở thành Đảng cầm quyền. Bởi vì trong điều kiện lịch sử mới, để Đảng luôn xứng đáng là đội tiền phong của giai cấp công nhân, tiêu biểu cho trí tuệ, đạo đức, danh dự và lương tâm của cả dân tộc; để Đảng không thay đổi bản chất, không thay đổi mục đích, lý tưởng giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp và giải phóng con người thì Đảng càng phải chú trọng vấn đề đạo đức. Đồng thời, cán bộ, đảng viên càng phải nỗ lực rèn luyện về đạo đức cách mạng, càng phải nghiêm cẩn thực thi các nguyên tắc xây dựng Đảng và phòng, chống chủ nghĩa cá nhân để quyền lực cùng những đặc quyền, đặc lợi của nó không làm tha hóa, không làm biến chất, suy thoái đội ngũ cán bộ, đảng viên.

Từ những tiềm ẩn về nguy cơ suy thoái của đội ngũ cán bộ, đảng viên trong tình hình mới, Chủ tịch Hồ Chí Minh không chỉ khẳng định: "Đảng không phải là một tổ chức để làm quan phát tài. Nó phải làm tròn nhiệm vụ giải phóng dân tộc, làm cho Tổ quốc giàu mạnh, đồng bào sung sướng"[2], mà Người còn nhấn mạnh Đảng cầm quyền càng phải chú trọng công tác giáo dục, rèn luyện đạo đức cách mạng cho đội ngũ cán bộ, đảng viên. Cụ thể, Người khẳng định trong tác phẩm Sửa đối lối làm việc (1947): "Cũng như sông thì có nguồn mới có nước, không có nguồn thì sông cạn. Cây phải có gốc, không có gốc thì cây héo. Người cách mạng phải có đạo đức, không có đạo đức thì dù tài giỏi mấy cũng không lãnh đạo được nhân dân. Vì muốn giải phóng cho dân tộc, giải phóng loài người là một công việc to tát mà tự mình không có đạo đức, không có căn bản, tự mình đã hủ hóa, xấu xa thì còn làm nổi việc gì"[3] và trong tác phẩm Đạo đức cách mạng (1958): "Làm cách mạng để cải tạo xã hội cũ thành xã hội mới là một sự nghiệp rất vẻ vang, nhưng nó cũng là một nhiệm vụ rất nặng nề, một cuộc đấu tranh rất phức tạp, lâu dài, gian khổ. Sức có mạnh, mới gánh được nặng và đi được xa. Người cách mạng phải có đạo đức cách mạng làm nền tảng, mới hoàn thành được nhiệm vụ vẻ vang"[4].

Từ cuộc đời, sự nghiệp, tư tưởng, đạo đức và phong cách Hồ Chí Minh, có thể thấy rằng, dù nêu ra ở những thời điểm khác nhau, song trong tư tưởng Hồ Chí Minh thì vấn đề đạo đức cách mạng nói chung, đặt lên hàng đầu việc mỗi người cán bộ, đảng viên phải thường xuyên tu dưỡng đạo đức, nâng cao đạo đức cách mạng quét sạch chủ nghĩa cá nhân nói riêng, để bồi dưỡng tư tưởng tập thể, tinh thần đoàn kết, tính tổ chức và kỷ luật; để sâu sát thực tế, hướng về nhân dân, gần gũi quần chúng, thật sự tôn trọng và phát huy quyền làm chủ của nhân dân, làm tốt mọi nhiệm vụ mà Tổ quốc và nhân dân giao phó luôn là nhất quán. Điều đó cũng có nghĩa là, trong hoàn cảnh nào cũng vậy, còn hoạt động bí mật hay khi đã trở thành Đảng cầm quyền, thời chiến hay thời bình, thì việc tu dưỡng đạo đức cách mạng của người cán bộ, đảng viên cũng cần phải tập trung vào 3 mối quan hệ "Tự mình phải", "Đối người phải" và "Làm việc phải" và đó cũng chính là gắn đạo đức cách mạng với thực tiễn cuộc sống, với văn hoá và sự phát triển, để người cán bộ, đảng viên xứng đáng với trọng trách vừa là người lãnh đạo vừa là người đày tớ của nhân dân; vừa là chính mình vừa là tấm gương đạo đức để quần chúng nhân dân tin tưởng, ủng hộ.