MỘT SỐ NÉT VỀ NGUỒN GỐC XUNG ĐỘT GIỮA ISRAEL VÀ HAMAS (PALESTINE) ĐANG DIỄN RA HIỆN NAY 

Nghiên cứu kỹ về lịch sử nói chung, mối quan hệ giữa các quốc gia, các Tôn giáo và các nền văn hóa loài người nói riêng có thể khẳng định: Xung đột Israel - Palestine là một trong những cuộc xung đột lâu đời nhất và dai dẳng nhất trên thế giới, kéo theo ít nhất 06 cuộc chiến tranh Trung Đông, 02 phong trào phản kháng Intifada của người Palestine cùng vô số vụ đụng độ đẫm máu và tấn công bạo lực, tạo ra nhiều bế tắc ngoại giao chưa từng có trong lịch sử chính trị nhân loại.  Đây là cuộc xung đột vô cùng phức tạp với các mâu thuẫn về tôn giáo, văn hóa, chính trị, biên giới, lãnh thổ, khiến cho nhiều nguyên thủ, chính khách, nhà ngoại giao kỳ cựu phải hao tâm tổn sức, nhưng tất cả vẫn như "đổ sông, đổ biển" khi giao tranh, xung đột trên vùng đất Trung Đông này luôn có thể bùng phát bất kỳ lúc nào. 

Và thực sự đã đến đỉnh điểm bùng phát khi rạng sáng ngày 7/10, Lữ đoàn cảm tử al-Qassam thuộc Phong trào Hồi giáo Hamas ở Dải Gaza bất ngờ phát động một cuộc tấn công táo bạo với quy mô lớn chưa từng có vào sâu khu vực do Israel kiểm soát ở phía Nam, đồng thời triển khai hàng trăm tay súng tấn công hàng chục điểm định cư giáp ranh Dải Gaza.

Quân đội Israel đã đáp trả bằng hàng chục đợt không kích liên tiếp vào các mục tiêu ở Dải Gaza, cắt toàn bộ nguồn cung điện cho vùng đất này và triển khai chiến dịch "Gươm sắt" nhắm vào các mục tiêu của lực lượng Hamas tại Palestine. Chính phủ Israel cũng đã ban bố tình trạng khẩn cấp trên toàn quốc và chính thức xác nhận đất nước đang trong tình trạng chiến tranh.

 Vậy nguồn gốc nào dẫn đến cuộc chiến tranh đẫm máu ngày càng leo thang khốc liệt hơn, sau đây là một số nội dung tham khảo cho vấn đề đặt ra ở trên:

Nguồn gốc sâu xa của cuộc xung đột Israel - Palestine bắt nguồn từ mâu thuẫn chồng chất và dai dẳng từ xa xưa trong lịch sử liên quan tới tranh chấp lãnh thổ, khác biệt về tôn giáo, sắc tộc, văn hóa…

Từ 5.000 năm trước, tổ tiên người Do Thái và người Ả Rập đều định cư ở vùng đất Trung Đông huyền bí. Trải qua những biến thiên của lịch sử, có lúc người Do Thái chiến thắng và xây dựng Vương quốc Do Thái phát triển phồn thịnh, nhưng cũng không ít lần họ bị mất đất, bị xua đuổi, phải tha hương khắp nơi. Tuy nhiên, bằng nhiều cách, đặc biệt là mua lại đất của người địa phương, người Do Thái luôn tìm cách quay trở về Vương quốc Do Thái của mình.

Gần 2.000 năm trước, sau khi chiếm Vương quốc Do Thái, Đế quốc La Mã đã đổi tên thành xứ Palestine và người Ả Rập sống ở đây được gọi là người Palestine. Sau khi Đế quốc La Mã bị đánh bại, Palestine trở thành một phần của các Đế chế Ả Rập suốt từ thế kỷ thứ 7.

Trong giai đoạn năm 1517-1917, Đế chế Ottoman kiểm soát phần lớn khu vực này. Sau khi Đế quốc Ottoman thất bại trong Thế chiến I (1914-1918), Hội Quốc Liên (tiền thân của Liên hợp quốc) đã quyết định hơn 90% lãnh thổ Palestine được trao cho các quốc gia Ả Rập và Anh, Pháp là quốc gia ủy trị. Trong đó, Anh kiểm soát vùng lãnh thổ Palestine với phần lớn là người Ả Rập, người Do Thái chiếm thiểu số, nhưng không có xung đột giữa họ.

Tuy nhiên, căng thẳng giữa người Do Thái và người Ả Rập gia tăng khi Anh được giao nhiệm vụ thiết lập "quê hương" cho người Do Thái tại Palestine. Theo kế hoạch của Anh, người Do Thái bắt đầu tới Palestine định cư từ năm 1917. Từ năm 1919 đến năm 1926, Phong trào bài Do Thái ở châu Âu diễn ra mạnh mẽ khiến khoảng 90.000 người Do Thái di cư đến Palestine.

Nhằm chạy khỏi nạn diệt chủng của Đức quốc xã, người Do Thái tiếp tục chạy về Palestine và đến cuối những năm 1930, người Do Thái ở vùng đất này đã tăng lên 400.000 (bằng 1/3 số người Ả Rập ). Đến năm 1940, số lượng người Do Thái và người Ả Rập gần bằng nhau, khiến mâu thuẫn giữa hai cộng đồng Do Thái và Ả Rập thêm gay gắt, cùng với đó là sự phản đối quyền cai trị của Anh ở vùng đất này cũng gia tăng.

Từ năm 1923, quyền ủy trị của người Anh đối với Palestine chấm dứt. Năm 1947, Liên hợp quốc thông qua Nghị quyết 181, chia tách xứ Palestine thành hai nhà nước, một cho người Ả Rập Palestine (chiếm 43,5% diện tích lãnh thổ) một cho người Do Thái (chiếm 56,5% diện tích). Người Do Thái tán thành, tuy nhiên, người Ả Rập không chấp nhận và từ chối đàm phán. Kể từ đây, ngọn lửa xung đột giữa các bên chính thức được châm ngòi với cuộc chiến phản đối quốc gia mới Israel, tranh chấp Bờ Tây, Dải Gaza và giành quyền kiểm soát Jerusalem.

Ngày 14/5/1948, ngay sau khi Anh rút khỏi Palestine, người đứng đầu Cơ quan Do Thái là David Ben Gurion tuyên bố thành lập Nhà nước Israel với thủ đô là Jerusalem. Một ngày sau, ngày 15/5/1948, chiến tranh Trung Đông lần thứ nhất nổ ra giữa liên minh các nước Ả Rập (gồm Ai Cập, Syria, Jordan và Iraq) và Israel. Khoảng 750.000 người Palestine phải tháo chạy hoặc bị buộc phải rời bỏ nhà cửa trong "Ngày thảm họa" (al-Nakba) và định cư trong các trại tị nạn gần biên giới Israel.

Cho đến nay, tình trạng của những người tị nạn này vẫn là điểm khó giải quyết trong quan hệ Ả Rập - Israel. Trong cuộc chiến này, Israel không những không suy yếu mà còn kiểm soát thêm nhiều vùng đất ở Palestine. Trong khi đó, Jordan kiểm soát khu vực Bờ Tây, Ai Cập kiểm soát khu vực Gaza; thành phố Jerusalem bị chia đôi giữa lực lượng Israel ở phía tây và lực lượng Jordan ở phía đông.

Trong vài thập niên tiếp theo, hai bên tiếp tục đổ lỗi cho nhau và các cuộc xung đột, chiến tranh vẫn tiếp tục diễn ra. Trong cuộc Chiến tranh 6 ngày năm 1967 hay còn gọi là cuộc chiến tranh Trung Đông lần thứ 3, Israel chiếm Đông Jerusalem và Bờ Tây, đồng thời chiếm gần hết cao nguyên Golan của Syria, Gaza và bán đảo Sinai của Ai Cập.

Ước tính, trong cuộc chiến ngắn ngủi này, có khoảng từ 280.000 đến 325.000 người Ả Rập Palestine đã phải chạy trốn hoặc bị trục xuất khỏi Bờ Tây và hơn 100.000 người phải rời bỏ Cao nguyên Golan do chiến tranh và đến cư trú tại các nước láng giềng như Jordan, Syria và Li Băng. Họ và con cháu họ chưa bao giờ được chính quyền Israel cho phép trở về nhà vì cho rằng sẽ đe dọa sự tồn tại của Nhà nước Do Thái.

Trong khi đó, Jerusalem - nơi có đền thờ Al-Aqsa của người Hồi giáo và cũng là khu thánh địa tôn kính nhất của người Do Thái, gọi là Núi Đền - có thể được coi là một nút thắt trong cuộc xung đột Israel - Palestine khi cả hai bên đều muốn coi đây là thủ đô của đất nước mình. Với tính biểu tượng cao của Jerusalem, Nghị quyết 181 của Liên hợp quốc đã đưa ra Quy chế đặc biệt cho thành phố này, coi đây là "thực thể chia cắt giữa hai bên" do Liên hợp quốc quản lý.

Qua hơn nửa thế kỷ xung đột, người Do Thái và Ả Rập đã và đang sống xen kẽ nhau trên vùng đất Palestine. Hàng trăm khu định cư Do Thái nhỏ nằm xen kẽ với các làng mạc hoặc gần thành phố Ả Rập giáp ranh giới lập ra sau cuộc chiến 1967. Do vậy, không thể vạch ra biên giới rõ ràng nào giữa người Do Thái và Ả Rập và những mâu thuẫn sâu sắc giữa hai bên khiến các nỗ lực nhằm tìm giải pháp toàn diện và bền vững cho cuộc xung đột Israel - Palestine tới nay chưa đạt kết quả.

Hiệp định hòa bình Oslo năm 1993 dẫn đến việc Israel rút khỏi Dải Gaza và một phần Bờ Tây cũng như chính quyền Palestine được thành lập năm 1994 do ông Arafat lãnh đạo. Năm 1995, Hiệp ước Oslo thứ hai được ký kết nhưng tiến trình hòa bình vẫn không có hồi kết do Israel tiếp tục xây dựng các khu định cư Do Thái tại Bờ Tây và Dải Gaza, còn Hamas vẫn tiếp tục tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào các mục tiêu của Israel.

Có thể thấy, các cuộc đàm phán hòa bình diễn ra trong nhiều thập niên giữa Israel và Palestine vẫn rơi vào vô vọng khi mâu thuẫn cơ bản vẫn chưa được giải quyết và các giao tranh, xung đột vẫn thường xuyên diễn ra ở vùng đất này cho đến nay./.

Theo Reuters, Jstor, USA Today, Cfr