SÁCH CỦA NHÀ BÁO PHÁP TỐ CÁO TỘI ÁC THỰC DÂN Ở ĐÔNG DƯƠNG NĂM 1930

 TÁC PHẨM BỊ CHÍNH QUYỀN THUỘC ĐỊA CẤM ĐOÁN

Louis Roubaud là nhà báo, nhà văn, nhà sử học người Pháp. Ông là phóng viên của nhật báo Le Petit Parisien tại Paris khi viết thiên phóng sự điều tra Việt Nam, bi thảm Đông Dương.

Ông tâm sự: “Tôi bị sự thực tế trần truồng cám dỗ, sự thực tế thường mơ mộng gấp mấy lần điều bịa đặt. Cũng bởi sự cần dùng hiểu biết nhân tình thế thái, kiểm soát những gì tôi đã đọc trong sách mà tôi thấy về sự điều tra rộng lớn” (Zã Hạc, Trinh Nguiên dịch, “Cách làm việc của vài nhà văn Pháp: Louis Roubaud”, báo Phóng sự số 342, ngày 19/8/1943).

Là một tay viết phóng sự có tài cho Le Petit Parisien, L. Roubaud nhận được lời khen từ chính Toàn quyền Đông Dương Alexandre Varenne, vốn cũng từng là nhà báo, đã nói trước Quốc hội Pháp rằng đây là tay phóng viên “rất thành thật và có lương tâm”.

Khi nói về công việc của một người làm báo, L. Roubaud cho biết nghề này giúp bản thân ông được đi nhiều nơi, biết thêm nhiều vùng đất cùng những phong tục, tập quán mới. Điểm đó được chứng thực rõ ràng qua Việt Nam, bi thảm Đông Dương. Sự ra đời của tác phẩm này ra sao?

Báo Trung lập số 6378, ngày 27/2/1931 trong bài giới thiệu tác phẩm của L. Roubaud mang tên “Giới thiệu sách mới “Việt Nam” của Louis Roubaud” đăng trên trang nhất cho biết ông được báo Le Petit Parisien cử sang Việt Nam sau khi có tin về cuộc khởi nghĩa Yên Bái, những cuộc đánh bom ở Hà Nội…

Sau cuộc điều tra tỉ mỉ này, L. Roubaud lần lượt đăng các bài viết lên Le Petit Parisien, đưa ra một sự thực khác hẳn những gì người Pháp châu Âu được biết.

Một số báo Pháp như La Dépêche, La Presse Indochinoise... cho rằng L. Roubaud viết không đúng sự thực. Nhiều độc giả Pháp gửi thư đến báo Le Petit Parisien phản đối, thậm chí yêu cầu báo phải thực hiện cải chính. Cái lý cho sự phản bác kia, nằm ngay trong các bài viết trên Le Petit Parisien mà sau này, được L. Roubaud tập hợp thành Việt Nam, bi thảm Đông Dương.

Chẳng hạn như L. Roubaud cho rằng những người Pháp làm trong hãng buôn Pháp tại Sài Gòn, phần đa là những người... ít học. Điều ấy đụng chạm tới lòng tự tôn của chính người Pháp bản xứ.

Ở lần in đầu cho bản Việt ngữ, đơn vị xuất bản thông tin, Việt Nam, bi thảm Đông Dương sau khi phát hành bản tiếng Pháp năm 1931 đã bị thực dân Pháp ở Đông Dương cấm lưu hành, tàng trữ. Điều đó cho thấy những dữ kiện, thông tin từ hoạt động điều tra của tác giả đã gây bất lợi cho sự cai trị, khai thác Đông Dương của chính quyền thuộc địa khi ấy.

Giới thiệu cho việc sách Việt Nam, bi thảm Đông Dương được xuất bản, báo Trung lập số 6378 khen tác phẩm này ngay ở nội dung nó thể hiện khi từ đầu chí cuối giữ sự ôn hòa, tỏ được thái độ trung dung, khách quan của người viết:

“Từ đầu chí cuối, không có chổ [chỗ] nào mà tác giả tán dương cái công đức của người Pháp ở xứ nầy và mạt sát dân tộc Việt Nam theo những thói thường của những nhà phóng sự khác”… “Ai có đọc qua các chương ký thuật về việc biến động đã xảy ra ở Yên Báy [Yên Bái] và cuộc biểu tình đã xảy ra ở Bến Thủy, rồi mới thấy ông Louis là một nhà phóng sự thành thật và có lương tâm”./.

St