Sự trở lại niềm tin tôn giáo và gia tăng tín đồ tôn giáo.

 

Từ giữa những năm 40 đến 60 của thế kỷ XX có tình trạng khô đạo, nhạt đạo diễn ra gắn với sự phát triển của khoa học kỹ thuật, sự thắng lợi của chủ nghĩa Mác-Lênin, của trào lưu thế tục hóa,.. Sự suy giảm tôn giáo thể hiện ở sự suy giảm đức tin, thực hành niềm tin tôn giáo (cầu nguyện, đi lễ nhà thờ, giữ các giới răn); sự sa sút phẩm hạnh của chức sắc và sự suy giảm số lượng tín đồ, giáo sĩ, nhà tu hành diễn ra ở nhiều nơi, nhất là ở các nước trung tâm Cơ Đốc giáo châu Âu, như Pháp, Italia, Đức... Có người đã dự báo tôn giáo sẽ cáo chung vào cuối thế kỷ XX, và cho rằng kỷ nguyên hậu tôn giáo đang đến gần; người ta còn nói về cái chết lần thứ ba của Chúa; có người đã tuyên bố mạnh mẽ rằng: “Sự lụi tàn của tôn giáo chỉ còn là vấn đề của thời gian”. Nhà xã hội học tôn giáo người Pháp, Peter Berger khẳng định: “Vào thế kỷ XXI, các tín đồ tôn giáo có thể chỉ còn tìm thấy trong các giáo phái nhỏ, họ túm tụm sống với nhau để kháng cự lại nền văn hóa thế tục có tính toàn cầu”.

Những năm 70, 80 của thế kỷ XX, đời sống tôn giáo lại phục hồi, phát triển ở nhiều nơi trên thế giới cùng với quá trình toàn cầu hóa, sự mở đầu của cuộc cách mạng KHCN lần thứ III; Sự khủng khoảng của các chủ nghĩa hiện đại, đặc biệt là sự sụp đổ của Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu. Chính Peter Berger đã phải thừa nhận rằng: “ý tưởng cho rằng chúng ta đang sống trong một thế giới tục hóa là sai lầm. Thế giới ngày nay, với một vài ngoại lệ, vẫn mang tính tôn giáo dữ dội như trong quá khứ”. Tác giả cuốn Các xu thế lớn năm 2000, dự báo: “Vào buổi bình minh của thiên niên kỷ thứ ba không thể nhầm lẫn về sự hồi sinh của nhiều giáo phái trên thế giới”. Tác giả cuốn Sự đảo lộn của thế giới: địa chính trị thế kỷ XXI, viết: “Cuối thế kỷ này được đánh dấu bằng việc khẳng định một sự phục hồi tôn giáo,... phong trào này bắt đầu từ những năm 70”. Sự phục hồi tôn giáo ngày nay không phải là sự trở về với tôn giáo truyền thống, mà là sự đổi mới tôn giáo hoặc thay thế bằng các giáo phái mới mang tính thế tục. Học giả André Malraux dự báo: “Thế kỷ XXI là tâm linh hoặc sẽ chẳng là gì cả,... Cốt yếu của cuối thế kỷ (XX) sẽ là vấn đề tôn giáo, nhưng dưới một hình thức khác với hình thức mà chúng ta biết,.. Trách nhiệm của thế kỷ XXI phải là tái du nhập thần linh vào đời sống con người”.

 Có nhiều ý kiến đánh giá khác nhau về thực trạng tôn giáo ngày nay. Có người cho rằng tôn giáo đang khủng hoảng, suy tàn; có ý kiến thừa nhận tôn giáo ở Tây Âu suy tàn, còn ở các khu vực khác tôn giáo đang phát triển. Nhiều người thừa nhận, tôn giáo đang phục hồi ở nhiều nơi trên thế giới vơi hình thức biểu hiện rất khác nhau, số người có tôn giáo tăng nhanh. Trong 15 năm (2000- 2015), số người có tôn giáo đã tăng 7,66% trong dân số thế giới. Năm 2000, dân số thế giói 6 tỷ người, trong đó có 4,8 tỷ người cỏ tôn giáo, chiếm 81%. Năm 2015, trong số 7,324 tỷ người, có 6,493 tỷ người có tôn giáo, chiếm 88,66% dân số thế giới.