Sự xuất hiện các hiện tượng tôn giáo mới

 

Nét nổi bật trong đời sống tôn giáo của thế giới hiện đại là sự xuất hiện mang tính bùng phát các hiện tượng tôn giáo mới. Các hiện tượng này xuất hiện như “nấm mọc sau mưa” ở Mỹ vào thập niên 1960, sau đó phát triển ồ ạt sang hàng loạt các nước phát triển, như Pháp, Anh, Đức, Nga, Nhật Bản, Hàn Quốc, kể cả các nước đang phát triển. Năm 2000, trên thế giới có trên 20.000 tổ chức tôn giáo, với hơn 130 triệu người tin theo². Biểu hiện của hiện tượng tôn giáo mới rất đa dạng, muôn màu muôn vẻ.

Có những giáo phái được hình thành với số lượng hàng triệu, chục triệu tín đồ, không chỉ giới hạn trong phạm vi một quốc gia. Nó có thể được tách ra từ một tôn giáo với những nội dung đã thay đổi, với mục đích chính trị rõ ràng. Giáo lý có thể là sự tổng hợp từ giáo lý của các tôn giáo khác nhau, có thể khoác áo khoa học, đạo đức,... Ví dụ như Phong trào New Age (Thời đại mới) lan rộng trong các nước theo Cơ Đốc giáo; hay giáo phái Soka Gakkai ở Nhật Bản dựa vào Phật giáo với trên 10 triệu tín đồ, có tài sản hàng triệu đôla, cỏ chi nhánh ở khắp thế giới, là lực lượng trong chính trường Nhật Bản; giáo phái Moon do Sun Myung Moon lập ra ở Hàn Quốc, dựa vào Tin Lành với trên 8 triệu tín đồ; các giáo phái nhân chứng Jehovah, phái Ngũ Tuần nói tiếng lạ; Pháp Luân công ở Trung Quốc; Thanh Hải vô thượng sư do Đặng Thị Trinh lập ra ở Đài Loan, truyền bá ra khắp nơi trên thế giói với hàng tiệu tín đồ,... Lãnh tụ của các hiện tượng tôn giáo mới này ngoài việc đạo, còn tham gia việc đời, có khi trở thành tổ chức đảng phái làm chính trị, làm kinh tế, thậm chí cả quân sự.

Có loại xuất hiện với tổ chức lớn, nhỏ, số lượng tín đồ khác nhau, tự minh muốn phủ nhận thế giới hiện hữu, sống kép kín, trác táng, loạn luân, kỳ quặc hoặc gây ra vụ tự tử tập thể làm hàng trăm người chết, như giáo phái Ngôi đền nhân dãn của Jim Jone; đạo David của David Korex ở Mỹ; phái cổng Thiên đường, Ngôi đền mặt trời; giáo phái Aum Chân lỷ ở Nhật Bản; phái Đội quân của Chúa tuyên bố chém giết bất kỳ ai nếu được chúa Giêsu báo mộng.

Có hiện tượng được hình thành từ những hoạt động tưởng chừng không liên quan gì đến tôn giáo, như rèn luyện thân thể, tu dưỡng bản thân, mong muốn hạnh phúc hưởng lạc dưới trần gian (sống ừác táng, loạn luân, phản ứng lại phong tục, luật pháp, đạo đức), hoặc ngược lại theo hướng ép xác, luyện Yoga, tập dưỡng sinh, thiền định, kiêng cữ, tìm đến sự giác ngộ tự thân, giao tiếp với thế giới bên kia hay người ngoài hành tinh, hoặc dùng khoa học để lý giải một vấn đề siêu hình; hay phong trào thần giao cách cảm, thấu thị, thông linh học, chữa bệnh không dùng thuốc, loại này dễ dẫn đến niềm tin có tính mê tín, phủ nhận y học hiện đại, phủ nhận khoa học chân chírủi, tầm thường hóa hoặc lắp ghép những triết lý cao siêu, có khi lập tồ chức chính trị hoạt động ngoài sự quản lý của nhà nước, được các thế lực bên ngoài hậu thuẫn, lợi dụng như trường hợp Pháp Luân công ở Trung Quốc_ề

Hiện tượng tôn giáo mới có một số đặc điểm nổi bật: Thứ nhất, xuất hiện với số lượng nhiều mang tính bùng nổ, song thời gian tồn tại của từng hiện tượng không lâu. Thứ hai, nhiều hiện tượng mang tính thần bí, thậm chí cực đoan, trác loạn, phi nhân tính, phản văn hóa. Thứ ba, khả năng “lây lan” nhanh (xét về phạm vi tồn tại) và mỗi hiện tượng thường có số lượng không nhiều. Thứ tư, nhiều hiện tượng áp dụng những thành tựu mới của khoa học để làm tăng tính thiêng liêng, thần bí, thậm chí sử dụng cả các thông tin toàn cầu để thu hút tín đồ. Vì vậy, có khi phát sinh ở một quốc gia, song lại thu hút tín đồ ở quốc gia khác. Thứ năm, một số hiện tượng tôn giáo mới thu hút được cả giới trí thức, những người có trình độ học vấn cao, thuộc tầng lớp trung lưu.

Sự xuất hiện các hiện tượng tôn giáo mới làm cho diện mạo tôn giáo thế giới thay đổi và trở nên đa dạng hơn. Thái độ ứng xử đối với các hiện tượng này còn có sự khác nhau giữa các quốc gia.