VÌ SAO CHỦ NGHĨA DÂN TÚYCÓ XU HƯỚNG PHỤC HỔI VÀ PHÁT TRIỂN TRONG THỜI GIAN QUA

 

 Sự bất ổn của nền kinh tế thế giới, “siêu toàn cầu hóa” từ thập niên 90 của thế kỷ XX đã đưa đến nghịch lý: Công nghệ sản xuất phần lớn được đưa từ các quổc gia phát triển sang các quốc gia chậm phát triển hay đang phát triển và hàng hóa được chuyển theo chiều ngược lại. Do đó, lợi ích chủ yếu mang lại cho các công ty lớn hoặc công ty đa quốc gia, trong khi những người lao động tay nghề thấp ở các nước phương Tây mất việc làm, tỷ lệ thất nghiệp tăng lên nhưng không có khả năng để tìm việc mới, gây tâm trạng bất bình, hệ quả sự suy thoái của tầng lớp lao động thấp ở các nước phương Tây khiến cho tệ nạn và mâu thuẫn xã hội nảy sinh. Họ có xu hướng đổ lỗi cho tầng lớp giàu có, cho giới tinh hoa chính trị, đặc biệt là cho toàn cầu hóa.

 Sự già hóa dân số, sự xung đột về văn hóa, đời sống bấp bênh của người lao động, nhất là của nhóm người yếu thế làm gia tăng sự bất mãn của người dân. Tình trạng già hóa dân số, thay đổi về lực lượng lao động ở các quốc gia phát triển dẫn đến phản ứng văn hóa cũng là nguyên nhân lý giải cho sự trỗi dậy của chủ nghĩa dân túy. Việc ủng hộ chủ nghĩa dân túy là phản ứng của một bộ phận người dân đang cảm thấy vị thế của họ bị đe dọa; sự chia rẽ theo bản sắc, xoay quanh vấn đề nguồn gốc quốc gia, dân tộc hoặc tôn giáo... (nhóm văn hóa); và sự chia rẽ theo kinh tế, giai cấp xã hội (nhóm kinh tế). Sự phản đối giới tinh hoa có thể được tạo nên bởi cả nguyên nhân về kinh tế, văn hóa hoặc kết hợp cả hai nguyên nhân này. Điều hấp dẫn, lôi cuốn của các nhà dân túy là họ giúp những người bị gạt ra bên lề xã hội, những nhóm yếu thế được nói lên tiếng nói của mình.

Cách mạng khoa học công nghệ, nhất là sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin, tự động hóa đã thay đổi mọi mặt của đời sống, từ kinh tế đến quan hệ giữa con người với nhau; quá trình cá nhân hóa thông tin tăng cao, tin giả, tin sai lệch tràn lan, làm cho ngưòi dân hiểu không rõ vấn đề, hoang mang và dễ bị các luồng thông tin chi phối, dẫn dắt.

Chính sách xã hội phải đối mặt với nhiều thách thức, chi phí cho an sinh xã hội đối với người già, tàn tật, thất nghiệp, hưu trí tăng lên làm gia tăng đáng kể số nợ của chính phủ, những khoản nợ này lại đè nặng lên đời sống vốn đã khó khăn của không ít người dân và của xã hội, gây ra tâm lý bất mãn với hệ thống chính trị hiện thới.

Sự quan liêu, xa rời nhân dân của giới quan chức cầm quyền đã tạo ra khoảng cách lớn giữa lợi ích và tiếng nói của người dân hoặc của một số tầng lớp dân cư với giới chức cầm quyền hoặc những người có quyền lực trong xã hội.

Toàn cầu hóa đã tạo ra các dòng di cư vào các nước phát triển, trở thành thách thức đốỉ với các chính phủ, khoét sâu sự ngăn cách về tâm lý giữa người di cư với người bản địa, gây ra những khó khăn trong giải quyết việc làm, giữ gìn văn hóa truyền thống bản địa, gây sức ép với hệ thống an sinh xã hội, thậm chí còn là vấn đề mất an ninh, trật tự xã hội.

Như vậy, tình hình chính trị biến đổi sâu sắc, tình trạng bất bình đẳng gia tăng, nhiều vấn đề kinh tế - xã hội chưa được giải quyết tốt, lợi ích chính đáng, hợp pháp của số đông người lao động chưa được quan tâm giải quyết hiệu quả... là những nguyên nhân quan trọng dẫn đến sự trỗi dậy của chủ nghĩa dân túy ỏ các nước Âu, Mỹ hiện nay. Khi một bộ phận người dân bất mãn trong một thời gian dài, vượt quá giới hạn chịu đựng của họ mà không có những giải pháp chính trị, kinh tế, xã hội thích hợp, thì đó chính là mảnh đất màu mõ cho xu hướng dân túy bùng lên, đe dọa chủ nghĩa tự do, dân chủ truyền thông ỏ các nước phương Tây.