Thực trạng của nền dân chủ đa đảng

Các nhà tư tưởng phương tây hoan hỉ trước sự sụp đổ của một số nước xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô (trước đây) và Đông Âu. Từ Níc-xơn đến Brêdinxki, từ Busơ đến Kitxinhgiơ đều đồng ca "Tư tưởng tự do đã thắng chế độ chuyên chế”, rằng nền dân chủ tư sản đã chiến thắng "độc tài cộng sản". Trong lúc đó, nhiều nhà lý luận tư sản phương Tây hơn bao giờ hết lại lên án nền dân chủ tư sản đang bị khủng hoảng nghiêm trọng và cần phải tái tạo. Theo Bơia Bếtham, Phó Tổng Biên tập báo Nhà kinh tế, trong thời kỳ hiện nay, khi chấm dứt sự đối đầu giữa hai phe cộng sản và tư bản "nền dân chủ đại nghị tư sản bộc lộ ra dưới một khía cạnh bất lợi hơn bao giờ hết". Lý do chính là ở chỗ, trong cuộc chiến tranh lạnh trước đây, giai cấp thống trị phương Tây lợi đụng cuộc đấu tranh tư tưởng để loè bịp, củng cố sự thống nhất bên trong và gây sự hấp dẫn bên ngoài. Họ đề cao cái gọi là "Thế giới tự do” mà cơ sở của nó là nền dân chủ tư sản, trong đó mọi công dân nhất thiết được tham gia một cách bình đẳng vào đời sống chính trị. Nhưng thực tế diễn ra ngược lại: đại đa số công dân bị gạt ra ngoài lề hoặc phải chịu sự chi phối của một thiểu số sung trong xã hội.

Đã có một thời, nhiều người tin rằng nền dân chủ đại nghị của phương Tây mà tiêu biểu là chế độ tam quyền phân lập của Mỹ là một nền dân chủ hoàn chỉnh. Song, thực tế đã chứng minh rằng, các nhà lãnh đạo chóp bu của các nước tư bản, những vụ xì căng đan ở các nước tư bản phát triển nhất đã chứng tỏ rằng: đó chỉ là một nền dân chủ của giai cấp tư sản mà đằng sau đó là các tập đoàn maphia chi phối.

Phải thừa nhận rằng, trong những thập niên vừa qua do lợi dụng được cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật hiện đại, do thích ứng được với điều kiện mới, do tạo ra những cơ chế thích ứng trong việc quản lý kinh tế xã hội, giai cấp tư sản đã đẩy lên một bước phát triển mới nhằm thoát khỏi cuộc khủng hoảng toàn cầu hiện nay. Chúng ta không khỏi kinh ngạc khi tổng giá trị GNP của Mỹ đã đạt trên 10.000tỷ USD/năm. Thu nhập bình quân theo đầu người một năm từ 14.000USD đến 27.000USD. Song, sự dư thừa về của cải vật chất ấy không đem lại bình đẳng và hạnh phúc cho những người lao động. Ngược lại, chưa bao giờ những người lao động trí óc và chân tay lại bị bóc lột thậm tệ như bây giờ. Theo công bố chính thức ở các nước tư bản, ở Mỹ 1 % dân số (gồm những người giàu có) chiếm tới 43,7% tài sản của nước Mỹ. Các nước tư bản khác cũng đạt trình độ của nước Mỹ. Chính Lextơthơ, tác giả cuốn "Đối đầu - cuộc chiến tranh kinh tế giữa Nhật - Mỹ - Tây Âu” phải thốt lên rằng: "Trong khoảng từ 1973 đến 1990, tổng sản phẩm quốc dân thực của Hoa Kỳ tăng 28% trong khi đó, lương giờ thực tế của công nhân thường giảm 12% và lương thực tế hàng tuần giảm 18%. Từ cuối thập niên 80 và đầu thập niên 90, lương thực tế giảm 1% năm". Tác giả kết luận: "Sống trong một xã hội có tổng thu nhập quốc dân thực gia tăng đã không đem lại lợi ích gì cho những công nhân Hoa Kỳ trong suất 20 năm qua. Làn sóng kinh tế chung - tổng sản phẩm quốc dân đầu người, gia tăng; trong khi đó, một số lớn tàu thuyền (lương công nhân) lại chìm dần. Nền dân chủ trước hết là sự tự quy định của nhân dân, biểu hiện sự công bằng xã hội đã bị phá vỡ từ chính cơ sở của sự phát triển kinh tế của họ đẻ ra".

Cũng do chính sự phát triển kinh tế, kỹ thuật, chính trị và xã hội đã dẫn đến thể chế chính trị tam quyền phân lập và chế độ đại nghị của các nước tư bản lâm vào tình trạng bế tắc.

Theo G.A. Van -lao - đa, tác giả cuốn "Thế kỷ 21 là của Mỹ", Nxb. LA Deccuverte Paris 4/1993 thì chính cuộc chạy đua vũ trang đã đưa tổng thống Hoa Kỳ ở vào trung tâm một tổ hợp quân sự - công nghiệp với nhà trắng là nền tảng của an ninh quốc gia. Ngân sách liên bang tăng vọt làm cho cán cân quyền lực nghiêng hẳn về phía hành pháp. Quốc hội không còn nắm quyền tuyệt đối kiểm soát chi tiêu nữa. Đầu những năm 30 ngân sách liên bang Mỹ không quá 4% tổng sản phẩm quốc dân, đến cuối những năm 80, ngân sách bằng 22% TSP. Tính theo giá đơm năm 1988, năm 1940 ngân sách này là 83,2 tỷ USD. Năm 1993 lên tới 900 tỷ USD. Năm 1994 lên tới 1.400 tỷ USD; năm 2004.lên tới trên 3000 tỷ; chỉ riêng thâm hụt ngân sách đã lên tới hơn 400 tỷ USD. Hầu hết các ngành phụ thuộc vào chính quyền liên bang về kinh phí. Các chính quyền địa phương trở thành khách hàng của chính quyền liên bang. Quốc hội chỉ còn là nơi đàm phán giữa các nhóm quyền lợi truyền thống, là những doanh nghiệp chuyên về vận động hậu trường để giành phần kinh phí của ngân sách liên bang hoặc thông qua các đạo luật có lợi cho những tập đoàn của mình. Mỗi hạ nghị sỹ có 18 nhân viên giúp việc. Mỗi thượng nghị sỹ có 38 nhân viên thư ký; chức năng đại diện của họ, theo Kit - xinh - giơ đã trở thành chức năng đại lý. Chức năng đại lý này được tác động bằng hai kênh. Kênh thứ nhất là, các công ty Lobby (vận động hành lang) nổi tiếng. Đó là những tập đoàn được tổ chức để bênh vực quyền lợi cho họ và được đăng ký chính thức với chính quyền. Nói trắng ra, đó là công ty chuyên chạy cổng hậu, vận động hành lang cho các quyết định có lợi cho mình. Kênh thứ hai là các uỷ ban hành động chính trị được tổ chức ra để đài thọ một cách hợp pháp cho các cuộc vận động tuyển cử. Cuộc phá sản của công ty Enron đã để lộ ra rằng công ty này đã góp hàng chục triệu đô la cho Đảng Cộng hoà vận động tranh cử, đã vận động hành lang (lobby) cho 115 nghị sỹ của nước Mỹ; cuộc bầu cử tổng thống ở Mỹ năm 2004 đã tiêu tốn gần 1 tỷ USD do các công ty đóng góp. Các công ty nước ngoài cũng lập ra các nhóm Lobby tại Mỹ để vận động hành lang, nhằm xúc tiến bảo vệ quyền lợi của họ. Hiện nay, ở Mỹ có 175 công ty Lobby.

Ngoài ra theo Le - xtơ - thơ, hệ thống chính trị Mỹ đang do một tổ chức hay một tập đoàn chính trí đầu sỏ điều hành. ở các nước tư bản khác cũng thế, có liên hệ tết với nhau, cả về quan hệ xã hội, tình cảm và kinh doanh, cùng điều hàng nước của họ. Mục tiêu của các nhóm này là kiểm soát chặt chẽ đất nước của họ. Song cũng có những tập đoàn chính trị đầu sỏ là một nhóm gồm những cá nhân bất an, tìm cách gom góp tiền vào các tài khoản bí mật ở ngân hàng Thuỵ Sỹ. Vì họ nghĩ rằng, họ phải luôn luôn để ý đến quyền lợi bản thân tức thời, họ không quan tâm đầu tư thì giờ hay nỗ lực của họ để cải tiến viễn cảnh lâu đài của đất nước họ. Họ không còn đại diện cho lợi ích của nhân dân nữa.

Tóm lại, theo giáo sư Mai - Cơn Oan - đơ, giáo sư Viện nghiên cứu cao cấp ở Prin - xê - tôn (Mỹ) việc sử dụng quyền lực một cách dân chủ và lâu dài, sẽ tỏ ra phức tạp hơn điều thường thấy hiện nay ở các nước phương Tây. Sẽ có nhiều thực tế hơn được khẳng định, có nhiều quyền lợi hơn được đòi hỏi, nhiều bộ máy hơn trên thực địa, nhiều người tranh cãi om sòm hơn (với những luận điệu mới), tất cả những điều đó có vẻ báo hiệu đời sống chính trị sẽ trở nên náo nhiệt hơn. Song bản chất của vấn đề đó vẫn là nhà nước đại diện cho giai cấp bóc lột, đang hoạt động vì lợi ích của giai cấp tư sản, chứ không phải vì lợi ích của nhân dân lao động như một số người nhầm tưởng và ngợi ca.