Phát huy giá trị văn hóa quân sự trong xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc

Văn hóa quân sự là một bộ phận của nền văn hóa dân tộc, là tổng thể các giá trị vật chất và tinh thần được hình thành và phát triển gắn liền với quá trình xây dựng, trưởng thành, phát triển của quân đội, đó là chủ nghĩa yêu nước, tinh thần đoàn kết toàn quân, toàn dân, mang bản sắc, âm hưởng hào hùng của lực lượng vũ trang, chiến tranh cách mạng, về đội quân từ nhân dân mà ra, vì nhân dân mà chiến đấu, viết nên trang sử anh hùng, bất khuất - Bộ đội Cụ Hồ.

Xây dựng nền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc là làm cho nền văn hoá nước ta hướng tới những giá trị hiện đại, nền văn hoá ấy phải kết tinh được mọi tinh hoa của quá khứ, hoà quyện vào phẩm chất hiện đại, đáp ứng yêu cầu phát triển của xã hội và đem lại hạnh phúc cho nhân dân. Văn hoá tiên tiến của ta phải dựa trên thế giới quan khoa học và hệ tư tưởng tiến bộ của thời đại là chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh - hệ tư tưởng giữ vai trò chủ đạo trong đời sống tinh thần của xã hội Việt Nam. Đó là nền văn hoá có ý nghĩa hiện thực to lớn bởi nội dung nhân đạo, dân chủ và tiến bộ, nuôi dưỡng và nâng cao tâm hồn của con người, khẳng định những giá trị chân, thiện, mĩ, loại bỏ những cái lỗi thời, thấp hèn.

Xây dựng nền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc là nhiệm vụ mà toàn xã hội phải tham gia, trong đó có quân đội và các tổ chức quân sự trong nền quốc phòng toàn dân. Bảo vệ, phát triển truyền thống bản sắc văn hoá dân tộc chính là một trong những nội dung của bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa, gắn liền với bảo vệ Đảng, bảo vệ chế độ, bảo vệ thành quả cách mạng, bảo vệ nhân dân... Truyền thống bản sắc văn hoá quân sự cùng với tất cả các di sản văn hoá khác của dân tộc đều là quốc bảo, là tụ điểm sáng chói “chiết xuất” và hội kết tinh hoa dân tộc, luôn trở thành niềm tự hào tất cả những con người có ý thức sâu sắc về cội nguồn dân tộc mình, trở thành động lực tinh thần mạnh mẽ cho sự phát triển trường tồn của các dân tộc. Và chính bản sắc dân tộc của văn hoá quân sự mở ra tầm nhìn rộng lớn, phát huy mọi năng lực con người để tổ chức và hoạt động quân sự theo hướng hiệu quả nhất.

Giá trị văn hóa quân sự trong xây dựng, phát triển nền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc được biểu hiện trên một số nội dung cơ bản sau:

Thứ nhất, giá trị của văn hoá quân sự trong xây dựng, phát triển nền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc được thể hiện ở các chức năng văn hoá con người quân sự.

Thông qua chức năng giáo dục mà văn hoá quân sự định hướng lí tưởng, đạo đức, hành vi của con người quân sự theo những chuẩn mực nhất định, từ đó gắn đời sống văn hoá tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc với nhiệm vụ chính trị của nền quốc phòng toàn dân. Thông qua chức năng đáp ứng nhu cầu văn hoá, văn hoá quân sự tập trung làm nổi bật được cái đẹp của đời sống quân ngũ, lấy đó làm định hướng để tìm đến cái lành mạnh thay cho những cái không lành mạnh, thiết lập và không ngừng hoàn thiện các dạng hoạt động và cách ứng xử có văn hoá trong tổ chức quân sự, góp phần hoàn thiện văn hoá quân sự theo tiêu chí của cái đẹp thống nhất giữa truyền thống với hiện đại. Văn hoá quân sự còn thông qua chức năng điều chỉnh hành vi nhằm hướng con người quân sự theo những chuẩn mực nhất định, giúp mọi người tự điều chỉnh theo định hướng chung để phát triển lành mạnh, nhân điển hình văn hoá, tạo ra động cơ, thái độ thi đua tích cực phục vụ nhiệm vụ chính trị trung tâm, đồng thời phê phán những biểu hiện lệch lạc, những thói hư tật xấu, hành động vô tổ chức kỉ luật.

Thứ hai, giá trị của văn hoá quân sự Việt Nam trong xây dựng, phát triển nền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc được thể hiện một cách đặc thù thông qua chức năng bảo tồn, phát huy những di sản văn hoá quân sự

Bảo tồn và phát huy các di sản văn hoá quân sự truyền thống là yêu cầu cơ bản nhằm phát huy vai trò của di sản văn hoá quân sự đối với việc xây dựng xây dựng nền quốc phòng toàn dân phù hợp với sự phát triển của sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước. Thực tiễn đã chứng minh văn hoá dân tộc Việt Nam là văn hoá dựng nước đi đôi với giữ nước, là kết quả việc kết nối mạch nguồn dân tộc Việt Nam với nhiều kinh nghiệm quý báu qua hàng nghìn năm lịch sử chinh phục thiên nhiên và chống ngoại xâm mà tổ tiên ta đã để lại. Hiện nay, dựng nước đi đôi với giữ nước còn trở thành nhân tố bảo đảm thành công của sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước gằn liền với sự nghiệp bảo vệ tổ quốc để “tiếp tục đà phát triển đất nước nhanh và bền vững, vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”. Tư tưởng dựng nước đi đôi với giữ nước đã giúp dân tộc ta vượt qua mọi khó khăn trở ngại trong lịch sử và ngày nay đang đang được nối kết thành định hướng đúng đắn trong tư duy và hoạt động quân sự của toàn Đảng, toàn dân và toàn quân ta.

Thứ ba, vai trò của văn hoá quân sự Việt Nam trong xây dựng, phát triển nền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc được thể hiện ở sự đóng góp của nó giá trị văn hoá Việt Nam hiện đại: hình tượng “Bộ đội Cụ Hồ”.

Danh hiệu “Bộ đội Cụ Hồ” là sự tiếp nối truyền thống văn hóa Việt Nam trong thời đại Hồ Chí Minh. Qua nhiều thế hệ, văn hóa yêu nước - nét độc đáo trong giá trị văn hóa truyền thống dân tộc đồng thời cũng là giá trị căn cốt, là sức mạnh nội tại để dân tộc Việt Nam vượt qua mọi thử thách của lịch sử. Đó còn là một trong những giá trị cốt lõi góp phần làm nên bản sắc văn hóa Việt Nam vượt qua mọi gian nguy, mọi khó khăn ngặt nghèo nhất để kết nối quá khứ, hiện tại và chuẩn bị cho tương lai. Kế thừa, phát huy những giá trị độc đáo đó, hơn 90 năm qua, dưới sự lãnh đạo của Đảng và Bác Hồ, sự đùm bọc, chở che của nhân dân, lớp lớp các thế hệ cán bộ, chiến sĩ Quân đội nhân dân Việt Nam đã cùng toàn Đảng, toàn dân viết nên những trang chói lọi trong lịch sử dân tộc, xứng đáng với danh hiệu “Bộ đội Cụ Hồ”.Từ truyền thống yêu nước, tình đồng bào tương thân, tương ái “lá lành đùm lá rách”, “bát cơm sẻ nửa, chăn sui đắp cùng”; từ tư tưởng nhân văn, nhân ái, “việc nhân nghĩa cốt ở yên dân”, “trung quân, ái quốc”, “lấy ít địch nhiều”, “lấy chí nhân mà thắng cường bạo”,… đã được nâng lên một tầm cao mới, tương ứng với đó là hệ giá trị “Bộ đội Cụ Hồ”.

Trong tình hình mới, nhiệm vụ xây dựng Quân đội, củng cố quốc phòng, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc đặt ra yêu cầu ngày càng cao. Quá trình toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế, cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư phát triển mạnh mẽ; đấu tranh trên lĩnh vực tư tưởng, văn hóa diễn ra quyết liệt, phức tạp hơn. Để thực hiện được yêu cầu của sự nghiệp cách mạng nước ta là tiếp tục xây dựng, giữ gìn và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, phát huy giá trị văn hóa quân sự Việt Nam, tạo động lực thực hiện khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc, cần thực hiện đồng bộ một số giải pháp sau:

Thứ nhất, giáo dục lòng trung thành với Đảng, với Tổ quốc và nhân dân, tinh thần dân tộc, tinh thần chủ nghĩa anh hùng cách mạng.

Tiếp tục “quán triệt sâu sắc các nội dung cơ bản về xây dựng và phát triển văn hoá Việt Nam trong thời kì mới như: phát huy chủ nghĩa yêu nước và truyền thống đại đoàn kết dân tộc, ý thức độc lập, tự chủ, tự cường trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa”. Đáp ứng nhu cầu văn hoá để định hướng giá trị thì không thể chỉ ở số lượng các buổi xem phim, đọc báo... mà phải quan tâm đến nhu cầu văn hóa đọc, văn hóa nghe, văn hóa nhìn để định hướng cho phù hợp. Xây dựng và đưa vào đời sống quân sự các giá trị văn hoá mang đậm bản sắc dân tộc, tạo điều kiện để mọi người sáng tạo văn hoá, xây dựng cảnh quan văn hoá hiện đại nhưng có ý nghĩa bảo tồn, phát triển văn hoá dân tộc.

Đặc biệt, việc quan tâm đến văn hoá thẩm mĩ, nghệ thuật, thể thao, xây dựng đời sống tinh thần cho cán bộ, chiến sĩ phải luôn được đề cao, một mặt vừa trực tiếp đóng góp nhiều sản phẩm văn hoá có giá trị vào kho tàng văn hoá dân gian, mặt khác, lịch sử văn hoá quân sự Việt Nam từ xưa đến nay vẫn là đề tài bất hủ có sức mạnh gợi cảm hứng sáng tạo rất cao.

Thứ hai, nâng cao chất lượng xây dựng môi trường văn hóa ở các đơn vị cơ sở theo hướng phát huy giá trị văn hóa quân sự truyền thống của dân tộc vào bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa hiện nay

Xây dựng môi trường văn hóa ở đơn vị cơ sở phải xác định rõ hơn, cụ thể hơn nội dung, chương trình, kế hoạch của các cấp bộ đảng, chính quyền ở cơ sở trong việc gìn giữ, phát triển các giá trị văn hóa quân sự truyền thống của dân tộc. Xây dựng môi trường văn hóa ở đơn vị cơ sở có mục đích làm lành mạnh hóa các quan hệ ứng xử giữa các thành viên trong cộng đồng và nâng cao tính văn minh, lịch sự đối với các quan hệ ngoài cộng đồng. Mục đích đó còn phải được bổ sung một nội dung yêu cầu cơ bản là giữ gìn, phát huy được giá trị văn hóa quân sự truyền thống của dân tộc thì mới có ý nghĩa tích cực đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa hiện nay. Các chủ thể phải có những chủ trương, biện pháp cụ thể, tích cực nhằm không ngừng tạo dựng và củng cố giá trị văn hóa quân sự truyền thống dân tộc trong môi trường văn hóa mình đang sống để nó trở thành đặc trưng, chuẩn mực ứng xử của mỗi thành viên trong cộng đồng. Đảng Cộng sản Việt Nam chỉ rõ: “Phương hướng chung của sự nghiệp văn hóa là phát huy chủ nghĩa yêu nước và truyền thống đại đoàn kết dân tộc…bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa…làm cho văn hóa thấm sâu vào toàn bộ đời sống và hoạt động xã hội, vào từng con người, từng gia đình, từng tập thể và cộng đồng, từng địa bàn dân cư, vào mọi lĩnh vực sinh hoạt và quan hệ con người…”.

Thứ ba, tổ chức cho cán bộ, chiến sĩ tham gia tích cực vào các phong trào thi đua yêu nước một cách thiết thực.

Phát huy truyền thống văn hóa quân sự trong bảo vệ Tổ quốc Việt Nam hiện nay là một phong trào có tính thực tiễn trong xu thế mở cửa, giao lưu hội nhâp văn hóa ngày càng sâu rộng. Các phong trào này giúp cho cán bộ, chiến sĩ hiểu biết một cách sâu sắc truyền thống văn hóa quân sự của dân tộc ta trong lịch sử dựng nước gắn liền với giữ nước. Trên cơ sở định hướng chung đó cần đa dạng hóa các hình thức để cho tất cả mọi người Việt Nam tham gia một cách sâu rộng. Cần tạo ra nhiều hình thức với các thể loại khác nhau nâng cao tri thức, nâng cao tinh thần yêu nước, và rèn luyện những phẩm chất cần có đối với phát huy truyền thống văn hóa quân sự và các phương diện khác nhau của bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa hiện nay.