Bản chất của tín ngưỡng, tôn giáo
Tôn giáo là sản phẩm của con người gắn với những điều
kiện tự nhiên và xã hội nhất định. Do đó xết về bản chất, tôn giáo phản ánh sự
bế tắc, bất lực của con người trước sức mạnh của tự nhiên và xã hội.
- Tôn giáo, tín ngưỡng là sản phẩm của con người, con
người đã sáng tạo ra tôn giáo, tín ngưỡng
- Tín ngưỡng, tôn giáo phản ánh xuyên tạc, hư ảo hiện
thực khách quan thành lực lượng siêu tự nhiên, là "thế giới quan lộn ngược"
Ăng ghen: "Tất cả mọi tôn giáo chẳng qua chỉ là sự
phản ảnh hư ảo - vào đầu óc của con người - của những lực lượng ở bên ngoài chi phối cuộc
sống của họ; là sự phản ánh trong đó những lực lượng ở trần thế đã mang những
hình thức lực lượng siêu trần thế"[1]
- Sự bất lực, bế tắc của con người và biểu hiện sự
khốn cùng hiện thực và sự phản kháng tiêu cực của tầng lớp nhân dân bị áp bức
Mác,
Ăng ghen: "Tôn giáo là tiếng thở dài của chúng sinh bị áp bức, là trái tim
của thế giới không có trái tim, cũng như nó là tinh thần của những trật tự
không có tinh thần. Tôn giáo là thuốc phiện của nhân dân”[2].
- Tôn giáo làm cho con người
trở nên thụ động, cam chịu và tha hóa
Mác, Ăng ghen: "tính có thượng đế" trong
lịch sử càng lớn bao nhiêu, thì tính phi con người, tính súc vật càng lớn bấy
nhiêu. Thời trung cổ "có Thượng đế" cũng đã dẫn đến chỗ làm cho con
người trở thành hoàn toàn như dã thú, dẫn đến chế độ nông nô"[3].
V. I. Lênin: "thứ rượu tinh thần làm cho những
người nô lệ của tư bản mất phẩm cách của con người và quyên hết những điều họ
đòi hỏi để được sống cuộc đời đôi chút xứng đáng với con người".
- Tôn giáo cũng chứa những
giá trị đạo đức, văn hóa nhất định phù hợp với sự phát triển của CNXH- xã hội
văn minh, tiến bộ.
Tính chất tôn giáo, tín ngưỡng
- Tính lịch sử
+ Tôn giáo ra đời cùng với sự phát triển sản xuất và
tư duy trùi tượng
Trong suốt giai đoạn đầu của thời kỳ công xã nguyên thuỷ, tôn giáo vẫn chưa
tồn tại, mà chỉ đến cuối thời kỳ này, và sang thời kỳ cổ đại thì những tôn giáo
đầu tiên mới bắt đầu hình thành. Đó là do chỉ đến thời kỳ này con người mới có
đủ những tri thức để xây dựng, hoàn thiện hệ thống kinh sách và tín điều, mà
quan trọng nhất là việc xuât hiện chữ viết để ghi chép kinh sách.
+ Chịu tác
động của những biến đổi lịch sử
Khi xem xét những tôn giáo xuất hiện trong thời kỳ đầu lịch sử, ta nhận
thấy chúng mang nhiều đặc điểm xuất phát từ những tín ngưỡng rất sơ khai. Tôn
giáo của người Ai Cập, Lưỡng Hà, Hy Lạp - La Mã hay Giéc-manh..., đều là những
tôn giáo đa thần (polytheism) mang màu sắc tín ngưỡng "vạn vật hữu linh";
các thần thánh đều đại diện cho những lực lượng thiên nhiên, và "những
lực lượng thiên nhiên ấy đã được nhân cách hoá một cách hết sức nhiều vẻ và hết
sức hỗn tạp". Là đại diện cho những lực lượng tự nhiên chi phối đời sống
con người, thần thánh của các tôn giáo chi phối đời sống con người. Và bắt
nguồn từ đó, những lực lượng chỉ mang tính tự nhiên đã dần mang tính xã hội. Và
bắt nguồn từ đó, tôn giáo mang tính giai cấp- khi xuất hiện giai cấp và nhà
nước trong xã hội chiếm hữu nộ lệ.
+ Tôn giáo sẽ mất đi trong những điều kiện nhất định
Trong bước nhảy vọt từ chủ nghĩa tư bản
lên chủ nghĩa xã hội, tôn giáo vẫn không bị triệt tiêu ngay lập tức, mà
chỉ "dần mất đi ảnh hưởng của nó đối với ý thức xã hội",
và "chỉ trong xã hội cộng sản chủ nghĩa phát triển thì tôn giáo mới
có thể hoàn toàn biến mất và hoàn toàn bị xoá bỏ khỏi đời sống con người".
- Tính xã hội, quần chúng của tôn giáo:
Trong Góp phần phê phán Triết học pháp quyền của Hêghen, Mác
viết: "Sự nghèo nàn của tôn giáo vừa là biểu hiện của sự nghèo nàn
hiện thực, vừa là sự phản kháng chống sự nghèo nàn hiện thực ấy. Tôn giáo là
tiếng thở dài của chúng sinh bị áp bức, là trái tim của thế giới không có trái
tim, cũng giống như nó là tinh thần của những trật tự không có tinh thần. Tôn
giáo là thuốc phiện của nhân dân".
Ăng
ghen: "Cơ đốc giáo cũng như mọi phong trào cách mạng lớn đều do quần chúng
tạo nên"[4];
"Cơ đốc giáo cũng như CNXH hiện đại, nắm lấy quần chúng qua hình thức
những giáo phái này khác, qua các hình thức các quan điểm cá nhân mâu thuẫn
nhau"[5].
Tôn giáo phản ánh hạnh phúc hư ảo của
con người, những tôn giáo cũng phản ánh khát vọng của những con người bị áp bức
về một xã hội về tự do, bình đẳng. Mặt khác, giáo lý của các tôn giáo đều chứa
đựng những giá trị chân, thiện, mỹ. Do đó, vẫn thu hút được số đông quần chúng
tham gia.
Tôn giáo là nhu cầu tinh thần của một
bộ phận nhân dân. Sinh hoạt tôn giáo là hoạt động văn hóa, tinh thần của con
người – hoạt động xã hội.
- Tính giai cấp của tôn giáo
Trong xã hội có giai cấp, tôn giáo luôn
phản ánh ý chí, nguyện vọng của những giai cấp nhất định
Những lực lượng thuộc tầng lớp trên của
xã hội, có địa vị, có tiền của và có tri thức hơn, đã biết lợi dụng tôn giáo để
bảo vệ và củng cố quyền lợi của mình. Đồng thời tôn giáo nhờ đó được phát
triển, mở rộng. Đây là cơ sở hình thành liên minh thần quyền- thế quyền
Chức năng của tôn giáo, tín
ngưỡng
- Chức năng thế giới quan
Phản ánh hư ảo, hoang đường, "lộn
ngược" về thế giới khách quan
- Chức năng đền bù hư ảo
"Tôn giáo là thuốc phiện của nhân
dân. Tôn giáo là thứ rượu tinh thần làm cho những người nô lệ của tư bản mất
phẩm cách con người và quyên mất hết những điều họ đòi hỏi để được sống một
cuộc đời đôi chút xứng đáng với con người"[6]
". Bù đắp những bất lực của con
người, xoa dụi bớt những nỗi đau, ru ngủ, mê hoặc con người trước tự nhiên, xã
hội đương thời.
- Chức năng điều chỉnh hành vi đạo đức
của con người.
- Chức năng liên kết xã hội
- Chuyển tải, bảo lưu bản sắc văn hóa
- Tác động đến đời sống xã hội
+
Tác động tích cực nhất định đến đời sống: về văn hóa, đạo đức...
Các nguyên tắc của tôn giáo có thể vẫn
có những giá trị nhất định trong xã hội chủ nghĩa, như nguyên tắc yêu thương,
nhân đạo, nhân ái của đạo Phật hay đạo Kitô.
Mác, Ăng ghen cho rằng, "nhà
nước xã hội chủ nghĩa làm cho người có đạo hiểu rằng, niềm tin tôn giáo chân
chính không đối lập với chủ nghĩa nhân đạo xã hội chủ nghĩa, và chủ nghĩa xã
hội đang hiện thực hoá lý tưởng của chủ nghĩa nhân đạo trong cuộc sống của mỗi
người dân"
+ Tác động tiêu cực: mê tín dị đoan, hoài
nghi, cực đoan, thiếu chủ động, thiếu tích cực trong đời sống, không tin tưởng
ở bản thân và xã hội...
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét