Giá xăng và ví tiền

 

Lạm phát đang nổi lên như lo ngại mới với nền kinh tế toàn cầu sau thời gian đối mặt với dịch Covid-19. Nhiều kinh tế gia cho rằng ở các nền kinh tế phát triển, lạm phát sẽ tăng vụt lên trong thời gian ngắn rồi dịu xuống, quay về mức thấp như trước đại dịch. Ở các nền kinh tế đang phát triển, trong đó có Việt Nam, hệ lụy có thể dài hơn. Lạm phát đang dọa tăng mạnh bắt đầu bằng giá vàng và các nguyên liệu cơ bản tăng. Điều này khiến đời sống của một bộ phận dân cư trở nên chật vật.

Giá xăng ở Việt Nam vừa tăng lên mức cao nhất trong bảy năm qua kéo theo mức giá của nhiều mặt hàng nhạy cảm với việc giá xăng tăng. Lần tăng giá này khác thường ở chỗ, giá các mặt hàng tăng mạnh hơn, đặc biệt như vàng và gas, dầu ăn, các nguyên liệu đầu vào sản xuất, giá vận chuyển... Ngay cả các mặt hàng ít bị ảnh hưởng bởi giá xăng như rau xanh, gạo, cá, sữa, bao bì, và đặc biệt là giá trả cho nhân công cũng tăng mạnh khi các doanh nghiệp quay trở lại sản xuất sau giãn cách và vẫn đang khát lao động.

Đợt dịch nghiêm trọng chỉ mới bắt đầu được kiểm soát và kinh tế đang mở lại từ từ. Chính phủ đang dự kiến có một gói kích thích kinh tế lớn hơn, đi kèm với hành động bơm tiền kích thích dự báo sẽ là lạm phát. Giá cả trong nước vẫn đang trên đà tăng khác thường so với mọi năm, đe dọa túi tiền của nhiều người. Khi lạm phát đến, nhóm dân bị ảnh hưởng nhiều nhất luôn là nhóm thu nhập thấp và trung bình, bởi phần lớn chi tiêu của họ dành cho chi phí sinh hoạt hàng ngày. Trong trường hợp thu nhập không tăng theo kịp tốc độ tăng của giá cả thì sức mua của họ sẽ bị giảm đáng kể. Chính vì vậy mà người ta nói rằng, lạm phát cũng là một loại thuế.

Cũng vẫn với các nhu cầu như cũ, nhưng bỗng nhiên người dân thấy tiền trong ví ra đi nhanh quá, không còn tiết kiệm được bao nhiêu hoặc thậm chí chưa hết tháng đã hết tiền. Tất cả mọi người đều có cái khó của mình khi lạm phát xảy ra. Các cơ quan điều hành khó khăn hơn khi ban hành chính sách, doanh nghiệp và nhà đầu tư phải điều chỉnh chiến lược của mình để thích ứng. Người dân sẽ "nghèo" đi nhanh hơn.

Thay vì chấp nhận nhìn thu nhập của mình bị bốc hơi, tìm hiểu và cải thiện tình hình quản lý tài chính cá nhân càng sớm càng tốt là cách để chúng ta không thấy cuộc sống chật vật hơn. Ví dụ, liệt kê và tính toán lại các chi phí, bỏ hay giảm các khoản chi không cần thiết, tự mang đồ ăn khi đi làm thay vì ăn hàng, bớt mua đồ đắt tiền và có thể mua đồ cũ, chọn loại tiết kiệm hay đầu tư có lãi suất cao hơn. Hạn chế tối đa việc đi lại bằng phương tiện có chi phí cao hoặc chỉ đi lại khi thật sự cần thiết, chuyển từ ô tô riêng sang phương tiện công cộng cũng là một lựa chọn với chúng tôi ở Pháp. Một số người giảm chi phí xăng dầu bằng cách độ chế lại xe ô tô để sử dụng nhiên liệu rẻ hơn như khí hóa lỏng hay đi làm chung xe. Nhiều người sống ở vùng biên giới với Tây Ban Nha đã chịu khó lái xe đi chợ bên kia biên giới để không phải thấy túi tiền của mình bốc hơi nhanh. Đây là lần đầu tiên sau 11 năm sống ở đây, tôi thấy người Pháp phải tìm cách xoay sở với lạm phát.

Một thói quen của người phương Tây nhưng có lẽ nhiều người Việt chưa chú trọng là hay bỏ thừa thức ăn. Việc tính toán lượng thực phẩm mua và nấu từng ngày sẽ giúp các gia đình bớt được không ít tiền. Chúng ta cũng có thể xem xét các thực phẩm thay thế cho loại đắt tiền mà vẫn đáp ứng khẩu vị và dinh dưỡng, học thêm cách chế biến sáng tạo từ những nguyên liệu đơn giản để thay đổi bữa ăn. Nếu lạm phát tăng nhanh, Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước sẽ đứng trước lựa chọn khó khăn là tiếp tục bơm tiền hỗ trợ nền kinh tế để lấy lại đà tăng trưởng, chấp nhận lạm phát cao hay kiểm soát lạm phát và làm cho tăng trưởng chậm lại. Lúc này Việt Nam cần ưu tiên tăng trưởng và việc làm để lấy lại đà phát triển đã bị Covid-19 đánh cắp. Ngoài ra, chính phủ có thể trợ giá xăng ngay từ bây giờ thay vì để hàng loạt chi phí của dân chúng tăng ngay sau khi cả nước chưa hoàn toàn sang trạng thái bình thường mới.

Lạm phát cũng là một loại thuế. Nhưng cả chính phủ và người dân, không ai được lợi bởi thuế này. Vì vậy, chuẩn bị chiến lược ứng phó với lạm phát sớm rất quan trọng để bảo vệ túi tiền của mỗi người và cả nền kinh tế sau giãn cách.