Vào năm 1946, có một người thanh niên đã từ bỏ cuộc sống giàu sang, danh vọng nơi đất Pháp với mức lương hiện hưởng mỗi tháng là 5.500 Phrăng, tương đương 22 lượng vàng lúc bấy giờ để theo Bác Hồ trở về nước, theo cách mạng. Kể từ đó, ông cùng các cộng sự đã nghiên cứu, chế tạo thành công nhiều loại vũ khí hiện đại để cung cấp cho chiến trường Việt Nam, góp phần làm nên thắng lợi trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ. Người thanh niên ấy có tên khai sinh là Phạm Quang Lễ, sinh ngày 13/9/1913, tại làng Chánh Hiệp, quận Tam Bình (nay là xã Hoà Hiệp, huyện Tam Bình), tỉnh Vĩnh Long. Sau này, ngày 05/12/1946, được Bác Hồ đặt tên là Trần Đại Nghĩa.
Phạm Quang Lễ - Trần Đại Nghĩa đã nhận ra tầm quan trọng của vũ khí đối với cách mạng Việt Nam ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường, nên khi được giao nhiệm vụ lo vũ khí cho bộ đội đánh giặc thì ông đã bắt tay vào nghiên cứu, chế tạo một cách say mê bằng tất cả sự quyết tâm và nghị lực phi thường.
Trở về nước, ông làm việc trong một căn phòng nhỏ chật hẹp chỉ độ 10m2, bên trong lại còn chứa đầy đạn và thuốc nổ. Loại vũ khí mà ông nghiên cứu, chế tạo đầu tiên đó là súng Bazooka dựa theo mẫu có sẵn của Mỹ do Đồng Minh cung cấp. Công việc tưởng chừng đơn giản, thế nhưng khi bắt tay vào thực hiện thì không hề đơn giản tí nào. Nguyên nhân là do chúng ta thiếu máy móc, thiếu nguyên vật liệu, thiếu thợ lành nghề… Do đó, ông phải nghiên cứu để thích nghi thiết kế và kết cấu của súng cho phù hợp với nguyên vật liệu và điều kiện gia công thiếu thốn của ta. Và kết quả của sự say mê nghiên cứu, làm đi làm lại, thử đi thử lại nhiều lần thì sản phẩm vũ khí súng Bazooka đã hoàn thành với chiến công đầu tiên là tiêu diệt được hai xe tăng của địch ở gần Chùa Trầm - Hà Đông, làm cho kẻ thù khiếp sợ và trở thành móc son của ngành Quân giới Việt Nam.
Dù công việc khó khăn, điều kiện làm việc thiếu thốn, nguy hiểm, đời sống vật chất kham khổ mọi bề nhưng ông không bao giờ xao nhãng nhiệm vụ của mình. Ông đã làm việc đến quên ăn, quên ngủ. Có những lúc, mọi người gọi ông ăn cơm, mà ông cứ ngồi im như phỗng chỉ vì mải mê nghiên cứu tài liệu vũ khí. Trong giấc ngủ ngắn ngủi và cũng rất hiếm hoi có được sau những giờ làm việc căng thẳng, mệt mỏi, ông lại thường xuyên ngồi dậy để làm việc với cây bút và ngọn đèn dầu trong đêm. Còn trong các túi áo, túi quần thì lỉnh kỉnh đủ các linh kiện, dụng cụ cần thiết cho việc nghiên cứu.
Do tình hình chiến sự ác liệt, nhu cầu đòi hỏi vũ khí hiện đại để cung cấp cho chiến trường, nên ông chỉ có một niềm đam mê duy nhất là chế tạo được thật nhiều vũ khí hiện đại, phù hợp với yêu cầu và cách đánh của chiến trường để giúp bộ đội đánh giặc đạt hiệu quả cao. Do đó, một khi đã bắt tay vào nghiên cứu, chế tạo vũ khí là ông say mê đến quên hết cả sự đời. Kết quả của sự say mê đó đã giải quyết được nhiều vấn đề khó khăn, quan trọng trong việc chế tạo vũ khí. Chẳng hạn như đã giải quyết được vấn đề làm thuốc súng cháy chậm - vấn đề hóc búa nhất trong đề án chế tạo Bom bay.
Chuyện kể rằng: Trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp, khi ta nghiên cứu chế tạo Bom bay thì gặp phải vấn đề khó khăn là làm thuốc súng cháy chậm. Bởi lúc bấy giờ, thuốc súng của ta luôn phát cháy dữ dội sau khi châm ngòi, không thể dùng làm thuốc phóng cho đạn được. Có một hôm, Giáo sư ra suối tắm. Thấy lâu quá mà không về nên mọi người bổ đi tìm vì lo có chuyện gì không may xảy ra. Đến nơi, thì thấy ông đang ngồi trên một tảng đá giữa dòng suối, người vẫn còn khô. Sau đó, ông rời con suối và tiến hành thành công thí nghiệm làm thuốc súng cháy chậm. Và cho đến lúc ấy, mọi người mới biết rằng: hoá ra chỉ vì mải mê suy nghĩ phương án làm thuốc súng cháy chậm mà ông đã quên cả tắm.
Còn theo lời kể của Bà Nguyễn Thị Khánh – phu nhân Giáo sư, Viện sĩ Trần Đại Nghĩa: Vì mãi tập trung suy nghĩ để chế tạo vũ khí nên nhiều đêm đang ngủ, chợt nghĩ ra một công thức nào đó, ông bật dậy ghi ghi, chép chép hoặc có những đêm ông nằm ngủ mà miệng vẫn lẩm nhẩm chuyện vũ khí. Và vì dồn hết tâm trí, sức lực vào việc ấy nên nhiều khi ông trở nên lơ đãng với mọi việc xung quanh. Có lần trong ngày nghỉ, bà giao cho ông nhiệm vụ ở nhà trông con để đi chợ. Thế nhưng khi đi chợ về, thì bà thấy con cái mặt mài lem luốc, quần áo lấm lem, đang chơi nghịch một mình, còn ông thì đang mải mê đọc sách về vũ khí.
Đằng sau câu chuyện về sự say mê chế tạo vũ khí chính là lòng yêu nước nồng nàn của Giáo sư, Viện sĩ Trần Đại Nghĩa. Bởi lẻ, đối với ông, nó không chỉ đơn thuần là niềm đam mê cá nhân, say mê để phục vụ cho mục đích riêng tư mà là say mê để phục vụ cho quê hương, đất nước. Đây là một trong những hành động và là đức tính quý báu trong vô vàn hành động và đức tính quý báu của Giáo sư, Viện sĩ Trần Đại Nghĩa - một bậc vĩ nhân, một nhà khoa học lớn, một nhân cách lớn.
Có lẽ học tập và làm việc sẽ chiếm phần lớn trong cuộc đời của mỗi con người. Học để trang bị kiến thức phục vụ cho công việc, cho cuộc sống, và để biến ước mơ, hoài bão thành hiện thực. Tuy nhiên, để thực hiện được điều đó, thì đòi hỏi con người phải có sự yêu thích và say mê tìm tòi, nghiên cứu. Hy vọng câu chuyện về sự say mê chế tạo vũ khí của Giáo sư, Viện sĩ Trần Đại Nghĩa sẽ là bài học có sức mạnh lan toả tích cực trong quá trình học tập, lao động và cống hiến cho tất cả mọi người trong mọi thời đại. Đồng thời, cũng là dịp để mọi người có thể tự soi lại mình trong gương về tinh thần, thái độ và trách nhiệm của bản thân đối với công việc hiện tại./.
Nguồn tin: Phan Thị Mỹ Xuân, Khu lưu niệm GS.VS Trần Đại Nghĩa
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét