TÁC ĐỘNG CỦA CÁC SỰ KIỆN ĐỊA CHÍNH TRỊ TRÊN THẾ GIỚI ĐẾN CHẾ ĐỘ NHẤT NGUYÊN CHÍNH TRỊ Ở VIỆT NAM

 

Khái niệm địa - chính trị lần đầu tiên được một học giả người Thụy Điểm Rudolf Kjellen đưa ra năm 1899. Ông cho rằng các đặc điểm về kinh tế, chính trị, quân sự của một quốc gia bắt nguồn từ các yếu tố địa lý và môi trường. Các yếu tố này có thể thúc đẩy hoặc kìm hãm sự phát triển về kinh tế, chính trị, xã hội, đồng thời định hình bản sắc của mỗi quốc gia.

Đến thế kỷ 20, khái niệm “địa chính trị” được nhà lịch sử người Mỹ Alfred Thayer Mahan (1840 -1914) và nhà địa lý người Anh Halford john Mackinder. Hai ông đều cho rằng những cuộc đấu tranh “địa chính trị” nhằm giành vị trí bá quyền trong lịch sử, nếu quốc gia nào kiểm soát được đại dương như nước Anh sẽ có vị trí áp đảo trong hệ thống quan hệ quốc tế. Ngày nay các nhà nghiên cứu địa chính trị cho rằng vị trí địa lý có mối quan hệ giữa sức mạnh và sự phát triển của mỗi quốc gia, những yếu tố như địa hình, tài nguyên có thể mang lại thành công hay thất bại cho một quốc gia.

Mặc dù chưa có sự thống nhất khái niệm về địa chính trị, song có thể khái quát địa chính trị là cuộc đấu tranh giành quyền kiểm soát các thực thể địa lý với quy mô toàn cầu và việc sử dụng các thực thể địa lý đó vì lợi ích chính trị. Như vậy có thể nói, yếu tố địa chính trị có vai trò quan trọng đối với chính sách của mối quốc gia nói riêng và trong quan hệ quốc tế nói chung.

Ngày nay, địa chính trị là lĩnh vực nghiên cứu dưới nhiều góc độ khác nhau các yếu tố như vị trí địa lý, khí hậu, tài nguyên thiên nhiên, dân số hay địa hình tác động đến chính sách của một quốc gia. Rõ ràng địa chính trị đã trở thành đa vũ trụ, một sự kiện kết hợp phức tạp giữa các liên minh và đối thủ với sự chồng chéo của các nhóm thể chế song phương, khu vực và các loại thể chế khác tác động, làm gia tăng khả năng xảy ra những bất ngờ về địa chính trị, cả tiêu cực lẫn tích cực. Ở Việt Nam xem xét tác động của địa chính trị dưới những góc độ cơ bản sau:

Một là, trật tự thế giới đã có nhiều thay đổi, không còn là đơn cực nhưng cũng chưa phải đa cực, sức mạnh tổng hợp của các cường quốc đứng đầu, nhất là Mỹ và Trung Quốc, ngày càng có xu hướng “cân bằng”, buộc các nước phải “cân nhắc” hành vi của mình do lo ngại về phản ứng của các nước khác. Cục diện thế giới có nhiều thay đổi đòi hỏi Việt Nam trong đường lối lãnh đạo cần lựa chọn những kế sách phù hợp, thực hiện “dĩ bất biến ứng vạn biến”, “không chọn bên mà chỉ chọn chính nghĩa, chọn cái đúng”, để không bị chi phối trong quan hệ với các nước; thúc đẩy quan hệ với nhiều đối tác, nhất là các nước lớn, qua đó, kiềm chế, đẩy lùi âm mưu, ý đồ và hành động chống phá của các thế lực thù địch đối với đường lối lãnh đạo cách mạng Việt Nam.

Hai là, thương chiến Mỹ - Trung Quốc diễn gay gắt, phức tạp, chưa có hồi kết, tác động đến vai trò lãnh đạo của Đảng trong phát triển kinh tế ở Việt Nam. Trong thời gian qua, cạnh tranh Mỹ - Trung Quốc chưa có hồi kết, gần đây có phần căng thẳng hơn. Mỹ triển khai chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương nhằm tập hợp lực lượng, lôi kéo các đối tác, Trung Quốc thì đẩy mạnh sáng kiến “vành đai, Con đường” nhằm mở rộng ảnh hưởng kinh tế, chính trị, ngăn chặn, phá thế bao vây, kiềm chế của Mỹ và các đồng minh. Sự kiện này tác động lớn đối với Đảng Cộng sản Việt Nam trong thực hiện đường lối phát triển kinh tế đất nước.

Thứ ba, những biện pháp quân sự cứng rắn của Nga đối với Ukraine tiếp tục gây mâu thuẫn, xung đột với Mỹ, Nato. Xung đột giữa Nga và Ukraine đã ảnh hưởng lớn đến các quốc gia có quan hệ thân thiết về địa chính trị với Nga, như Belarus, Syria. Phía Mỹ, cuộc xung đột này có thể làm giảm sút nguồn lực và ảnh hưởng tại khu vực. Trước sự kiện địa chính trị này Việt Nam bỏ phiếu trắng, thể hiện rõ ràng lập trường, quan điểm kêu gọi hòa bình, chấm dứt xung đột. Khẳng định sách lược và đường lối đúng đắn của Đảng, kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại, Việt Nam không chọn bên mà chọn chính nghĩa.

Bốn là, các mối đe dọa an ninh phi truyền thống, chủ nghĩa dân tộc cực đoan, dân túy, an ninh mạng, an ninh sinh học ngày càng rõ nét hơn. Vì lợi ích địa chính trị, địa kinh tế các nước sẵn sàng gác lại mâu thuẫn, đối đầu để cùng hợp tác, tận dụng thế mạnh của nhau để chia sẻ lợi ích. Tuy nhiên, ô nhiễm môi trường sống, biến đổi khí hậu ngày càng trở nên nghiêm, thời tiết khắc nhiệt bất thường, hạn hán, lũ lụt… dịch bệnh diễn ra tần suất ngày càng nhiều hơn, độ bao phủ ngày càng rộng lớn hơn và mức độ hủy diệt tăng nặng hơn. Tàn dư của đại dịch Covid-19 vẫn hiện hữu, nhất là gần đây hãng dược phẩm AstraZeneca thông báo thu hồi vaccine gây dư luận bất ổn trong xã hội. Tình trạng khan hiếm tài nguyên sản xuất, xung đột nội bộ, đấu đá chính trị gay gắt. Trước những tác động trên, Đảng Cộng sản Việt Nam vẫn kiên định vận dụng đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển. Bên cạnh đó, những tác động của chủ nghĩa dân tộc cực đoan, dân túy, bảo hộ đòi hỏi Việt Nam giữ vững vai trò nhất nguyên lãnh đạo của Đảng để không ngừng bảo vệ lợi ích của quốc gia và dân tộc Việt Nam.

Năm là, khu vực châu Á - Thái Bình Dương đóng vai trò ngày càng lớn đối với các vấn đề chính trị toàn cầu. Mặc dù hòa bình, ổn định vẫn là xu thế chủ đạo, song tình hình khu vực châu Á - Thái Bình Dương còn nhiều diễn biến phức tạp, tranh chấp biên giới, lãnh thổ, nhất là tranh chấp trên Biển Đông và biển Hoa Đông, tiềm ẩn nhiều nguy cơ mất ổn định. Chính trị nội bộ nhiều nước diễn biến phức tạp, nhiều cấu trúc hợp tác quốc phòng, nhưng thiếu biện pháp, cơ chế hiệu quả để ngăn ngừa và xử lý các thách thức an ninh, xung đột, tranh chấp. Việt Nam luôn kiên định đường lối độc lập, tự chủ, nhưng cũng chịu sức ép rất lớn từ các thách thức trong khu vực và trên thế giới. Tuy nhiên, với sự ổn định về chính trị, vai trò “nhất nguyên về chính trị” của Đảng đã đưa vị thế Việt Nam ngày càng gia tăng trên trường quốc tế.

Sáu là, sự can dự của các nước lớn vào cộng đồng Asean cùng với lợi ích của quốc gia, dân tộc gây nhiều khó khăn, thách thức đối với Việt Nam

Ở khu vực Đông Nam Á, tiến trình xây dựng Cộng đồng ASEAN tiếp tục được thúc đẩy đi vào chiều sâu. Tuy nhiên sự can dự của các cường quốc cùng với lợi ích của các nước đã cản trở lập trường chung của ASEAN trong giải quyết những vấn đề phức tạp, gây khó khăn trong lựa chọn đối sách, xử lý quan hệ với các nước lớn. Do vậy, các cường quốc lợi dụng và thực thi chính sách chia rẽ, ngoại giao trên thế mạnh, chi phối, làm suy giảm vai trò của ASEAN. Đặc biệt gần đây Thủ tướng Campuchia Hun Manet đã thông báo dự án kênh đào Funan Techo sẽ khởi công xây dựng vào tháng 8, hoạt động này sẽ tác động xuyên biên giới của Ủy hội sông Mê Công quốc tế, đặc biệt là ảnh hưởng đến đồng bằng sông Cửu Long của Việt Nam. Đây cũng là một trong những thách thức đối với vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam trong lựa chọn những kế sách phù hợp trong bảo vệ lợi ích quốc gia - dân tộc.

Bảy là, Cách mạng công nghiệp 4.0 đã mở ra nhiều cơ hội nhưng cũng nhiều thách thức, đây cũng là mảnh đất màu mỡ để các thế lực thù địch trong và ngoài nước đưa ra các luận điệu xuyên tạc, nhằm phá hoại nền tảng tư tưởng, phủ nhận vai trò lãnh đạo nhất nguyên của Đảng Cộng sản Việt Nam; làm cho cán bộ, đảng viên và Nhân dân ta mất phương hướng về chính trị, tư tưởng, dễ thực hiện “diễn biến hòa bình”, thúc đẩy “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ ta. Tất cả những thủ đoạn này đều không mới, song vẫn rất nguy hiểm, nó đang tạo ra mầm mống cho sự phân hoá, đối lập và gây mâu thuẫn, xung đột trong lĩnh vực đời sống chính trị tinh thần, trong tình cảm, niềm tin về nhất nguyên chính trị ở Việt Nam.

Tám là, trong năm 2024 dự kiến có tới hơn 50 quốc gia và các vùng lãnh thổ diễn ra bầu cử. Những cuộc bầu cử này có thể dẫn tới sự thay đổi lãnh đạo, với quan điểm, tư duy hoàn toàn khác biệt. Kết quả của các cuộc bầu cử này sẽ tác động rất lớn tới chính bản thân các quốc gia và vùng lãnh thổ, đồng thời cũng ảnh hưởng đến cục diện địa chính trị trên thế giới trong đó có Việt Nam. Việc củng cố niềm tin, xây dựng các mối quan hệ của Việt Nam cũng có thể bị tác động khi có sự thay đổi lãnh đạo của các quốc gia. Sự kiện này cũng là điều kiện để chúng ta rút ra những bài học và làm tốt công tác chuẩn bị cho Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV, phát huy sức mạnh tổng hợp của nhân dân và cả hệ thống chính trị dưới sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng Cộng sản Việt Nam.