CẦN HIỂU RÕ VỀ GIỚI HẠN “TỰ DO” TRÊN KHÔNG GIAN MẠNG

 

Internet và mạng xã hội khi đã trở thành công cụ hữu hiệu để giúp các tổ chức cá nhân thể hiện được các vấn đề về tự do của bản thân và xã hội. Tuy nhiên có thể thấy, chưa bao giờ đến thời điểm này, trên mạng xã hội lại nảy sinh nhiều vấn đề xã hội và pháp lý đến như vậy. Điển hình là trong hơn một năm qua, cộng đồng mạng đã “dậy sóng” bởi một nữ doanh nhân giàu có thường xuyên livestream bình luận về các vấn đề của xã hội, có những nội dung livestream phần nào cũng đã cung cấp những thông tin hữu ích cho cộng đồng đối với một số vụ việc. Nhưng bên cạnh đó là vô vàn những phát ngôn phản cảm xúc phạm danh dự nhân phẩm của người khác, đặc biệt là tạo ra dư luận xã hội thành nhiều chiều, chia thành nhiều phe đấu khẩu lẫn nhau trên mạng xã hội. Những phát ngôn đánh giá phiến diện cả về hệ thống và đạo đức xã hội. Thậm chí rất nhiều người đã bị thay đổi bản thân mình mà không biết, không phân biệt được phải, trái, đúng, sai, giữa cái lành mạnh với cái không lành mạnh... xem xét sự việc những tác động đó khá tiêu cực.

Nhìn lại chừng 10 năm trở lại đây, khi mạng xã hội phát triển bùng nổ tại Việt Nam, số người dùng ngày càng tăng vọt và hiện đã chiếm khoảng 74% dân số. Thực tế, nó đã trở thành một đời sống thứ hai của rất nhiều người, những phát ngôn phản cảm hay bôi nhọ người khác giống như một thứ “rác” đã tồn tại từ lâu, nhưng gần đây được nhận diện và lên án mạnh mẽ hơn như: Chửi bới khi livestream bán hàng hay chửi thề khi bình luận game, thậm chí có cả những người nổi tiếng cũng phát ngôn tục tĩu … đó là những phát ngôn thiếu văn hóa trên không gian mạng.

Hiến pháp năm 2013 đã ghi nhận: Quyền tự do ngôn luận là một quyền cơ bản của công dân được pháp luật bảo hộ. Đây là quyền của con người trong việc tự do tìm kiếm, tiếp nhận và truyền đạt thông tin, ý kiến của mình đối với mọi lĩnh vực của đời sống xã hội dưới hình thức bằng lời nói, văn bản (viết tay hoặc đánh máy) hoặc dưới bản điện tử (email, facebook, zalo…) hoặc dưới hình thức khác (tranh vẽ, biểu diễn nghệ thuật…). Tuy nhiên, cũng như các quyền khác của công dân, việc thực hiện quyền tự do ngôn luận, tự do báo chí phải trong khuôn khổ pháp luật quy định tức là phải tuân thủ các quy định của pháp luật nhằm bảo vệ chế độ xã hội, bảo vệ nhà nước và không ảnh hưởng đến quyền và lợi ích của người khác. Quy định này được bắt nguồn từ quyền trong Tuyên ngôn về Nhân quyền và dân quyền của cách mạng tư sản Pháp đưa ra ra định nghĩa về quyền tự do: Mọi người có quyền làm bất cứ việc gì miễn là không xâm phạm đến quyền tương tự của người khác. Vì vậy mỗi người văn minh chúng ta cần hiểu được quyền tự do đó như thế nào và tự xác định không gian giới hạn của các hành vi mình đến đâu. Khi tương tác với môi trường mạng, chúng ta phải học cách để phản ứng trước những hiện tượng để đánh giá đâu là tự do và đâu là phạm pháp.

Hiện nay các cơ quan chức năng có thẩm quyền và các doanh nghiệp sản xuất mạng như: Google, Facebook, Youtube… đã có các biện pháp quản lý ngày càng được siết chặt hơn, đã xây dựng được những công cụ giám sát để cảnh báo, ngăn chặn cũng như xử lý các hành vi vi phạm trên không gian mạng. Theo số liệu thống kê của Bộ Thông tin và truyền thông, trong năm 2021, đã xử phạt vi phạm hành chính 210 đối tượng với tổng số tiền là 1,8 tỷ đồng về những hành vi phát ngôn thiếu chuẩn mực trên mạng xã hội. Tuy nhiên đó cũng chỉ là một trong những công cụ, giải pháp cuối cùng để xử lý hành vi vượt quá giới hạn của tự do ngôn luận. Điều quan trọng là mỗi tổ chức, cá nhân, gia đình, nhà trường… cần có những biện pháp tuyên truyền để nâng cao nhận thức cho mỗi người. Khi tiếp cận thông tin, cần nhận thức được những điều tốt, điều hay và phải có những suy xét của cá nhân về những thông tin đó có thật không, phải giữ được cân bằng trên không gian mạng và không gian thật. Nói cách khác mỗi người cần xây dựng được kỹ năng “tự vệ” trên không gian mạng là điều rất quan trọng.

Tóm lại, tự do ngôn luận là quyền cơ bản của công dân và ở bất kỳ một quốc gia nào, tự do ngôn luận cũng phải nằm trong khuôn khổ pháp luật và đạo đức xã hội. Đặc biệt, cần lưu ý, trên không gian mạng lời nói thì gió không bay, hệ quả của nó sẽ còn lưu lại mãi, đúng như dân gian có câu: “Trăm năm bia đá thì mòn, ngàn năm bia miệng vẫn còn trơ trơ”./.