Cơ sở xác định con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam

 

Xuất phát từ lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin về hình thức quá độ bỏ qua.

Chủ nghĩa Mác - Lênin chứng minh rằng, xã hội loài người với tính cách là một chỉnh thể, nhất thiết phải trải qua năm hình thái kinh tế - xã hội. Nhưng do đặc điểm lịch sử, cụ thể về không gian và thời gian, do những điều kiện khách quan và chủ quan, điều kiện bên ngoài và bên trong chi phối, không phải quốc gia nào cũng tuần tự trải qua tất cả các hình thái kinh tế - xã hội. Có những nước có thể bỏ qua một hoặc vài hình thái kinh tế - xã hội trong tiến trình phát triển của mình, tùy thuộc điều kiện lịch sử cụ thể, đặc thù của từng nước. V.I.Lênin đã chỉ ra: “với sự giúp đỡ của giai cấp vô sản các nước tiên tiến, các nước lạc hậu có thể tiến tới chế độ xô - viết, và qua những giai đoạn phát triển nhất định, tiến tới chủ nghĩa cộng sản, không phải trải qua giai đoạn phát triển tư bản chủ nghĩa”^[1]. Đó chính là hình thức quá độ gián tiếp từ các nước tiền tư bản lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua giai đoạn phát triển tư bản chủ nghĩa.

Quá độ gián tiếp là những nước từ xã hội tiền tư bản chủ nghĩa quá độ lên chủ nghĩa xã hội. Đối với những nước này, những yếu tố, những tiền đề của chủ nghĩa xã hội hình thành chưa đầy đủ, thậm chí chưa xuất hiện; do đó để xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản sẽ khó khăn, phức tạp và lâu dài hơn, thời kỳ quá độ cần phải được chia thành nhiều bước quá độ nhỏ. Do đó, Việt Nam quá độ lên chủ nghĩa xã hội, bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa là phù hợp với lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin về hình thức quá độ bỏ qua.

Xuất phát từ xu thế phát triển của thời đại hiện nay.

Từ cuối thế kỷ XIX, chủ nghĩa tư bản đã trở nên lỗi thời và không còn là giải pháp cho sự phát triển tương lai của loài người “Chủ nghĩa tư bản vẫn không thể khắc phục được những mâu thuẫn cơ bản vốn có của nó. Các cuộc khủng hoảng vẫn tiếp tục diễn ra”[2]. Cách mạng xã hội chủ nghĩa Tháng Mười Nga năm 1917 thắng lợi, Nhà nước xã hội chủ nghĩa Xô viết ra đời đã mở đầu thời đại quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội trên phạm vi toàn thế giới. Lịch sử đang có những bước quanh co nhất định, nhưng quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội vẫn là xu thế của thời đại, tất yếu loài người sẽ tiến tới chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản, như Đảng ta khẳng định: “Theo quy luật tiến hóa của lịch sử, loài người nhất định sẽ tiến tới chủ nghĩa xã hội”^[3].

Bài học từ những sai lầm cả phương diện lý luận và thực tiễn đã dẫn đến mô hình chủ nghĩa xã hội kiểu cũ ở Liên xô và các nước Đông Âu sụp đổ, đặt ra yêu cầu Việt Nam cần đổi mới, cải cách, xây dựng mô hình chủ nghĩa xã hội hiện thực phù hợp với sự phát triển trong điều kiện mới. Việt Nam và Trung Quốc là hai quốc gia đã có những đổi mới, cải cách thành công, trên cơ sở mô hình chủ nghĩa xã hội phù hợp với điều kiện thực tiễn mỗi quốc gia.

Sự phát triển nền kinh tế thị trường, khoa học và công nghệ, toàn cầu hóa đã góp phần hình thành kinh tế tri thức, được xem như là cơ sở kinh tế của xã hội tương lai. Phát triển nền kinh tế thị trường, khoa học và công nghệ là phương thức phù hợp huy động các nguồn lực xây dựng cơ sở vật chất của xã hội mới - xã hội xã hội chủ nghĩa. Đối với Việt Nam đó chính là nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Đây chính là con đường phù hợp để Việt Nam thực hiện: Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh.

Quá trình quốc tế hoá sản xuất và sự phụ thuộc lẫn nhau giữa các nước ngày càng tăng lên. Sự phát triển của cuộc cách mạng khoa học và công nghệ tạo tiền đề để nước ta thực hiện “con đường phát triển rút ngắn”. Trong điều kiện toàn cầu hóa mở cửa, hội nhập, tạo điều kiện nâng cao trình độ dân trí, sự hiểu biết lẫn nhau; mặt khác, tạo điều kiện cho việc tiếp thu các thành tựu và kinh nghiệm phát triển của những nước có trình độ phát triển cao, tạo ra khả năng “đi tắt đón đầu”, phát triển rút ngắn đối với các nước đang phát triển nói chung, Việt Nam nói riêng.

Như vậy, Việt Nam quá độ lên chủ nghĩa xã hội, bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa là hoàn toàn phù hợp với quy luật tiến hoá của lịch sử xã hội loài người và phù hợp với xu thế phát triển khách quan của thời đại hiện nay.

Xuất phát từ điều kiện, khả năng của Việt Nam.

Nguyễn Ái Quốc, trải qua thực tiễn tìm đường cứu nước tiếp cận ánh sáng chủ nghĩa Mác - Lênin, đã khẳng định: “Muốn cứu nước và giải phóng dân tộc không có con đường nào khác con đường cách mạng vô sản”^[4]. Đi theo con đường cách mạng vô sản, dưới sự lãnh đạo của một đảng cách mạng - Đảng Cộng sản Việt Nam được tôi luyện qua thử thách với trí tuệ, bản lĩnh chính trị vững vàng đã giúp nước ta đánh thắng các kẻ thù xâm lược, đưa cả nước quá độ lên chủ nghĩa xã hội. Quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội, kiên định mục tiêu, lý tưởng cách mạng vô sản đã động viên được sức mạnh to lớn của toàn dân, đồng thời tranh thủ được sự ủng hộ của cộng đồng quốc tế đưa dân tộc ta đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác.

Chúng ta có Đảng Cộng sản với đường lối, phương pháp cách mạng đúng đắn; có sự quản lý của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân; nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa không ngừng phát triển; nền văn hoá tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc được củng cố, phát triển; nhân dân trở thành người làm chủ xã hội; khối đại đoàn kết toàn dân tộc trên cơ sở liên minh công - nông - trí thức được tăng cường; đất nước hoà bình, ổn định về mọi mặt, mở rộng quan hệ hữu nghị và hợp tác quốc tế... tất cả những điều kiện đó là nguồn nội lực có ý nghĩa quyết định cho sự phát triển của đất nước.

Sự phục hồi và tạo được bước tiến mới của chủ nghĩa xã hội hiện thực; xu thế hoà bình, hợp tác và phát triển, toàn cầu hoá, nhất là toàn cầu hoá kinh tế ngày càng diễn ra mạnh mẽ; khu vực châu Á - Thái Bình Dương đang phát triển năng động, như Đảng ta nhận định: “Trong những năm tới, dự báo tình hình thế giới và khu vực tiếp tục có nhiều thay đổi rất nhanh chóng, phức tạp, khó lường. Hòa bình hợp tác và phát triển vẫn là xu thế lớn... Toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế tiếp tục tiến triển”^[5]. Những điều kiện, khả năng đó, chúng ta có thể tận dụng, tạo lợi thế để phát triển đất nước, quá độ lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chủ nghĩa tư bản.

Kinh nghiệm hơn 35 năm đổi mới tạo tiềm lực cả về vật lực và trí lực cho con đường phát triển của đất nước. Quá trình phát triển của Việt Nam, đặc biệt công cuộc đổi mới đất nước do Đảng ta khởi xướng và lãnh đạo hơn 35 năm qua đã thu được những thành tựu có ý nghĩa lịch sử, góp phần nâng cao vị thế đất nước và cải thiện đời sống của người dân. “Những thành tựu đổi mới tại Việt Nam đã chứng minh rằng, phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa không những có hiệu quả tích cực về kinh tế mà còn giải quyết được các vấn đề xã hội tốt hơn nhiều so với các nước tư bản chủ nghĩa có cùng mức phát triển kinh tế”[6]. Qua đó, củng cố và khẳng định sự lựa chọn đúng đắn con đường đi lên chủ nghĩa xã hội, bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa ở nước ta.

---

[1] V.I.Lênin, Toàn tập, tập 41, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội - 2005, tr. 295.

[2] Nguyễn Phú Trọng, Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội - 2022, tr. 19.

[3] Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội - 2011, tr. 69.

[4] Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 12, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội - 2011, tr. 30.

[5] Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, tập 1, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội - 2021, tr. 30.

[6] Nguyễn Phú Trọng, Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội - 2022, tr. 33.