Nhận diện nguyên nhân của “Bất tuân dân sự”

 

“Bất tuân dân sự”, chống đối chính quyền bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân, trong đó, bên cạnh nguyên nhân khách quan từ âm mưu, thủ đoạn, hoạt động chống phá của các thế lực thù địch, thì nguyên nhân chủ quan vẫn là chủ yếu. Nổi lên đó là:

Thứ nhất, do bất cập, hạn chế của công tác xây dựng luật. Thực tế hiện nay còn tồn tại nhiều văn bản QPPL chưa đúng quy định, vi hiến. Ngoài năng lực yếu kém, việc cho ra đời các văn bản QPPL sai còn bị tác động, chi phối bởi tình trạng được gọi là “tham nhũng chính sách” và tình trạng cát cứ lợi ích địa phương, bộ ngành. Đây chính là lỗ hổng được các thế lực chống đối tận dụng và khai thác nhằm thúc đẩy người dân “thực thi quyền lực của chính mình bằng con đường bất tuân dân sự”.

Thứ hai, do sự yếu kém của hệ thống chính quyền cấp cơ sở. Nội bộ Đảng, chính quyền một số địa phương mất đoàn kết, chia bè, kéo cánh, hạ uy tín lẫn nhau, thậm chí cấu kết với nhau để ngăn cản, chống lại các quyết sách của Đảng và Nhà nước. Bộ máy chính quyền các cấp, nhất là cấp cơ sở, kém hiệu lực, không gần dân, sát dân, vì dân; vai trò, sức chiến đấu của tổ chức Đảng ở nhiều nơi còn hạn chế; các tổ chức đoàn thể chính trị, xã hội, quần chúng không phát huy được vai trò. Những bức xúc của người dân đối với những bất cập trong thực thi các chính sách kinh tế, xã hội... chậm được giải quyết hoặc giải quyết không triệt để, còn tình trạng bao che, chưa thấu tình đạt lý, thậm chí còn sử dụng các biện pháp cưỡng chế, bạo lực không đúng thẩm quyền, pháp luật.

Nhiều địa phương, bộ, ngành trong quá trình xây dựng quy hoạch, triển khai đầu tư các dự án chưa quan tâm đúng mức đến lợi ích của đông đảo quần chúng nhân dân, khiến quyền và lợi ích hợp pháp của nhân dân bị xâm phạm như: Người dân xung quanh các trạm thu phí BOT không được xem xét miễn giảm phí; công tác đền bù trong nhiều dự án đầu tư chưa thỏa đáng, bố trí tái định cư chưa hợp lý... khiến phát sinh mâu thuẫn và bùng phát thành vụ việc chống chính quyền khi có sự hà hơi, tiếp sức của các nhóm chống phá.

Đạo đức công vụ của một số cán bộ, đảng viên trực tiếp tiếp xúc với dân xuống cấp, thiếu tinh thần trách nhiệm, thiếu quan tâm đến quyền và lợi ích chính đáng của người dân hoặc có động cơ không trong sáng, dẫn đến giải quyết vụ việc không khách quan, thấu tình đạt lý. Thực trạng nêu trên khiến cho niềm tin của người dân đối với Đảng, chính quyền suy giảm, lòng dân không yên, chỉ chờ dịp có sự kích động hoặc tập hợp lôi kéo là bùng phát.

Thứ ba, do sự yếu kém của công tác kiểm soát, định hướng truyền thông, báo chí. Thời gian qua, đáng chú ý là hệ thống thông tin “phi Đảng, phi Nhà nước” hoạt động mạnh hơn hệ thống thông tin chính thống. Một số tờ báo, cơ quan truyền thông chính thống không thực hiện đúng tôn chỉ, mục đích, muốn thao túng thông tin, thao túng dư luận, vượt ra khỏi tầm kiểm soát của các cơ quan quản lý báo chí, bị thương mại hóa, bị tư nhân và các “nhóm lợi ích” chi phối hoạt động. Trong khi đó báo chí “lề trái” lại phát triển rất rầm rộ, vượt tầm kiểm soát, ngăn chặn của các cơ quan chức năng do cả khách quan (máy chủ đặt ở nước ngoài...) và chủ quan (bị “nhóm lợi ích” chi phối). Đây cũng chính là nguyên nhân khiến cho các khuynh hướng tư tưởng xấu độc được tuyên truyền, phát tán mạnh trong xã hội.

Thứ tư, do sự thao túng của các “nhóm lợi ích”. Việc các “nhóm lợi ích” núp bóng danh nghĩa Nhà nước để “bảo kê” cho các doanh nghiệp “sân sau” đã làm sai lệch các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, là nguyên nhân làm xuất hiện mâu thuẫn, đối kháng lợi ích giữa người dân với chính quyền. Điển hình là trong các dự án BOT giao thông, “nhóm lợi ích” đã trục lợi trên lưng người dân khi chỉ tiến hành đầu tư cải tạo đường đã có sẵn, nhưng người dân vẫn phải trả phí theo phí đường mới làm; hoặc trong việc đền bù, giải phóng mặt bằng đối với nhiều dự án, các “nhóm lợi ích” cũng tìm mọi cách để “kiếm chác”, đẩy thiệt thòi về phía người dân.

Thứ năm, do biện pháp “xử lý tình huống” của chính quyền và cơ quan chức năng các cấp tại một số thời điểm, trong một số vấn đề, vụ việc không phù hợp. Các vụ “Bất tuân dân sự” thời gian qua mới chỉ ở quy mô vừa phải, còn khá rời rạc, nhưng việc xử lý của chính quyền cũng đã gặp rất nhiều khó khăn, tỏ ra bị động, lúng túng; đặc biệt là biện pháp thỏa hiệp giữa chính quyền với số cực đoan được sử dụng trong hầu hết các vụ việc gần đây đã tạo ra tiền lệ xấu, khiến tính thượng tôn pháp luật bị xem nhẹ, nguy hiểm hơn là tạo ra hiệu ứng “bắt giữ” cán bộ chính quyền đòi “đổi người”.