Các nghịch lý và thách thức chính đối với quá trình chính sách

 

Truyền thông chính sách là hệ thống các nỗ lực chủ động chủ trì và tương tác hai chiều của Nhà nước được thiết kế có chủ đích nhằm tiếp nhận và chia sẻ thông tin về chính sách cũng như quá trình chính sách (cách thức hoạch định, thực thi, đánh giá) đến đối tượng chính sách nhằm thúc đẩy hiểu biết, phản biện, đồng thuận, sự tin cậy qua lại giữa nhà nước nói chung và các chủ thể chính sách nói riêng vì lợi ích công cộng. Như vậy, đây là các nỗ lực chủ động và cầu thị để giúp các bên liên quan hiểu biết một cách đầy đủ và kịp thời, từ đó tham gia vào quá trình chính sách một cách chủ động, tự nguyện; đồng thiết kế, cải thiện chất lượng chính sách và thực thi chính sách một cách hiệu quả. Các nghịch lý và thách thức chính đối với quá trình chính sách

Chính sách là một tập hợp các biện pháp của Nhà nước nói chung và Chính phủ nói riêng lựa chọn, được thể chế hóa và bảo đảm thực thi để giải quyết các vấn đề xã hội hoặc phát triển xã hội theo kỳ vọng. Không kể các yếu kém chính sách xuất phát từ thông tin phiến diện, sai lệch, các giải pháp mang tính lý tưởng mà không có cơ sở thực tiễn hay các vun vén lợi ích cục bộ, ngắn hạn…, thực tiễn đã chứng minh một loạt nghịch lý và thách thức đối với quá trình chính sách, bao gồm:

Thứ nhất, mục tiêu của các chính sách luôn là phục vụ lợi ích công cộng nhưng các lợi ích toàn cục, lâu dài và bền vững áp dụng vào từng giải pháp chính sách cụ thể không phải bao giờ cũng dễ được mô tả trong mọi văn bản chính sách. Điều này dẫn tới các nguy cơ là một số chính sách xa rời các mục tiêu phát triển tổng thể và lâu dài; bên cạnh đó là nguy cơ hiểu lầm (nhất là từ phía đối tượng chính sách và xã hội) đối với các phản ứng chính sách.

Thứ hai, chủ thể ban hành và tổ chức thực thi chính sách là hệ thống các cơ quan nhà nước và hành chính nhà nước có thẩm quyền nhưng đối tượng chính sách lại là toàn dân, toàn diện. Điều này dẫn tới các nguy cơ về sự bất đồng trong động lực chính sách, trong nhận diện vấn đề chính sách hay tìm kiếm các giải pháp chính sách. Ví dụ, trong bối cảnh doanh nghiệp ưu tiên quan tâm về duy trì sản xuất và kinh doanh, lợi nhuận và duy trì sức cạnh tranh trong nội địa cũng như xuất khẩu nên không thích các biện pháp dãn cách hay cách ly xã hội; còn người dân thì quan tâm nhiều hơn tới sức khỏe và sự tiện dụng của các hình thức giao dịch không kèm theo các rủi ro lây bệnh; trong khi Nhà nước vừa đặt mục tiêu kép là dập dịch (ưu tiên sức khỏe, nỗ lực hạn chế sự lan rộng của dịch bệnh) đồng thời, nỗ lực phục hồi và duy trì sức khỏe nền kinh tế một cách toàn diện. Các mục tiêu ưu tiên này dẫn tới các trông đợi khác nhau và các động thái khác nhau, thậm chí mâu thuẫn trong đầu tư nguồn lực từ phía các bên.

Thứ ba, quyết định chính sách được đưa ra vào thời điểm hiện tại nhưng những tác động của nó lại xảy ra trong tương lai. Điều này dẫn đến những khó khăn trong lường trước các tác động chính sách, kể cả khi các hoạt động nghiên cứu tiền khả thi hay đánh giá tác động chính sách và việc thực hiện thí điểm chính sách đã được thực hiện một cách nghiêm túc, thực chất. Bên cạnh đó, nguy cơ bất đồng trong đánh giá quá trình sự tác động và mức độ hài lòng về phản ứng chính sách cũng xuất hiện do sự thay đổi của các biến số đầu vào (như tiền mất giá, thông tin thay đổi, nguồn lực vật chất thay đổi về lượng và chất do các tác động ngẫu nhiên của tự nhiên, thời tiết…) hay quá trình (thay đổi tầm nhìn lãnh đạo trong quá trình thực hiện các chiến lược phát triển kinh tế – xã hội).

Thứ tư, các giải pháp chính sách trước hết phải bảo đảm tính chính trị, tức là xuất phát từ thể chế chính trị hiện hành và theo đuổi các triết lý, phương châm và mục tiêu chính trị. Tuy nhiên, trước áp lực cạnh tranh trong bối cảnh toàn cầu hóa, chuỗi sản xuất và cung ứng toàn cầu, cũng như sự sẵn sàng của nhiều nhà cung ứng dịch vụ công trong nước và quốc tế, tính kinh tế cũng được đặt ra đối với các lựa chọn chính sách. Trong nhiều trường hợp, không có được sự lựa chọn hài hòa hay dung hòa được cả hai yêu cầu này. Điều đó dẫn tới các chất vấn từ phía người dân mà giới cầm quyền không dễ thuyết phục.

Để chủ động đối mặt và giảm thiểu tác động của các thách thức trên, một trong những nỗ lực hiện đại được thừa nhận phổ biến là hiệu quả chính là truyền thông chính sách.