Quan niệm của chủ nghĩa Mác- Lênin về giai cấp công nhân

 

C.Mác, PhĂnghen đã dùng nhiều thuật ngữ “như những từ đồng nghĩa”[1] để chỉ giai cấp công nhân, như: “người vô sản”, “giai cấp vô sản”, “giai cấp công nhân”, “giai cấp công nhân hiện đại”,…Mỗi khái niệm mà các ông dùng nhằm nhấn mạnh một đặc trưng của giai cấp công nhân. Từ thực tế của Cách mạng công nghiệp lần thứ nhất (từ giữa thế kỷ XVIII) và theo quan niệm duy vật lịch sử, C.Mác, PhĂnghen nhận thấy, giai cấp công nhân “là sản phẩm của bản thân nền đại công nghiệp”[2], là chủ thể trực tiếp và quyết định nhất của quá trình sản xuất vật chất. Về mặt lịch sử, những người vô sản đầu tiên xuất hiện trong công nghiệp và trực tiếp do công nghiệp sản sinh ra. “Giai cấp vô sản là do cuộc cách mạng công nghiệp sản sinh ra; cuộc cách mạng này sảy ra ở Anh vào nửa sau của thế kỷ trước, và sau đó tái diễn ở tất cả các nước văn minh trên thế giới. Sở dĩ có cuộc cách mạng đó, là do có sự phát minh ra máy hơi nước, các thứ máy kéo sợi, máy dệt và hang loạt những thiết bị máy móc khác”[3]. Sự phát triển của lực lượng sản xuất đương đại, mà tiêu biểu là việc ứng dụng máy móc trong sản xuất và dịch vụ đã làm xuất hiện giai cấp công nhân. Đại công nghiệp hay quá trình công nghiệp hóa, đã làm biến đổi sâu sắc tồn tại xã hội nhờ việc ứng dụng máy móc vào sản xuất và dịch vụ, cùng với đó là những biến đổi sâu sắc về tổ chức, quản lý sản xuất và nói chung, là tất cả các phương diện của đời sống xã hội. “Công nghiệp nhỏ đã tạo nên giai cấp tư sản, công nghiệp lớn đã tạo nên giai cấp công nhân”[4]. Giai cấp công nhân phân biệt với các gia cấp - tầng lớp lao động khác bởi phương thức lao động công nghiệp của họ. Phương thức này có những đặc điểm sau: sản xuất bằng máy móc, lao động có tính chất xã hội hóa, năng xuất lao động cao và tạo ra những tiền đề cho xã hội mới. Từ lịch sử phát triển của chủ nghĩa tư bản, giai cấp công nhân còn là sản phẩm xã hội của quá trình phát triển tư bản chủ nghĩa, một xã hội có điều kiện tồn tại dựa trên cơ sở chế độ làm thuê.

Trong cách nhìn duy vật biện chứng, về lịch sử, sự thống trị của giai cấp tư sản, đặc biệt là của bộ phận tư sản đại công nghiệp được chủ nghĩa Mác xem như một điều kiện ban đầu cho sự phát triển giai cấp công nhân. C. Mác viết: “Nói chung, sự phát triển của giai cấp vô sản công nghiệp được quy định bởi sự phát triển của giai cấp tư sản công nghiệp. Chỉ có dưới sự thống trị của giai cấp này thì sự tồn tại của giai cấp vô sản công nghiệp mới có được một quy mô toàn quốc, khiến nó có thể nâng cuộc cách mạng của nó lên thành một cuộc cách mạng toàn quốc; chỉ có như thế thì bản thân giai cấp vô sản công nghiệp mới có được một quy mô toàn quốc, khiến nó có thể nâng cuộc cách mạng của nó lên thành một cuộc cách mạng toàn quốc; chỉ có như thế thì bản thân giai cấp vô sản công nghiệp mới có thể tạo ra những tư liệu sản xuất hiện đại, tức là những thứ đều trở thành những phương tiện để thực hiện sự nghiệp giải phóng cách mạng của nó. Chỉ có sự thống trị của giai cấp tư sản công nghiệp là có thể nhổ hết được gốc rễ vật chất của xã hội phong kiến và san bằng miếng đất duy nhất trên đó một cuộc cách mạng vô sản có thể thực hiện được”[5].  Quan niệm cơ bản của chủ nghĩa Mác- Lênin về giai cấp công nhân có thể khái quát như sau: Giai cấp công nhân là một tập đoàn xã hội hình thành và phát triển cùng với quá trình phát triển của nền công nghiệp hiện đại; là chủ thể sản xuất vật chất hiện đại, đại biểu cho phương thức sản xuất mang trình độ xã hội hóa ngày càng cao; là giai cấp có lợi ích cơ bản đối lập với lợi ích cơ bản của giai cấp tư sản; đồng thời có sứ mệnh lịch sử phủ định chế độ tư bản chủ nghĩa, xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản trên toàn thế giới.

---

[1] C.Mác và Ăngghen: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, H2002, t2, tr328.

[2] C.Mác và Ăngghen: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, H1995, t19, tr38.

[3] C.Mác và Ăngghen: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, H2002, t4, tr457.

[4]  C.Mác và Ăngghen: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, H2002, t2, tr354.

 

[5] Mác và Ăngghen: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, H2002, t2, tr354.