DÂN CHỦ XHCN VỪA LÀ MỤC TIÊU, VỪA LÀ ĐỘNG LỰC CỦA SỰ PHÁT TRIỂN ĐẤT NƯỚC

 Kế thừa và phát triển Cương lĩnh năm 1991, tại Đại hội XI, Đảng ta tiếp tục có những quan điểm mới về dân chủ xã hội chủ nghĩa, thể hiện rõ sự phát triển tư duy lý luận của Đảng, phù hợp với xu thế thời đại và thực tiễn của sự nghiệp xây dựng đất nước và bảo vệ Tổ quốc thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (CNXH).

Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên CNXH (bổ sung, phát triển năm 2011) về vấn đề dân chủ, Đảng ta khẳng định:“Dân chủ XHCN là bản chất của chế độ ta, vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển đất nước… nhân dân thực hiện quyền làm chủ thông qua hoạt động của Nhà nước, của hệ thống chính trị và các hình thức dân chủ trực tiếp, dân chủ đại diện”. Đây là những vấn đề mới được Đảng ta bổ sung, phát triển thể hiện trong Cương lĩnh. Quan điểm trên không chỉ thể hiện rõ bản chất của chế độ XHCN, mà còn là phương thức tiến hành dân chủ của Đảng và hệ thống chính trị.

Thực tiễn cách mạng Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng cho thấy: Các quan điểm về phát huy dân chủ và xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN là kết quả của quá trình đổi mới, phát triển tư duy lý luận của Đảng. Trước đổi mới, Đảng ta đã dày công nghiên cứu lý luận về dân chủ XHCN. Đến Đại hội IV, Đảng ta xác lập quan điểm về chế độ làm chủ tập thể XHCN. Song, sự biến đổi của thực tiễn đặt ra nhiều vấn đề mới cần bổ sung, phát triển. Chính vì vậy, quá trình thực hiện sự nghiệp đổi mới, Đảng tiếp tục nghiên cứu, từng bước hoàn thiện thể chế dân chủ nhằm bảo đảm dân chủ được thực hiện trong thực tế cuộc sống ở mỗi cấp và trên tất cả các lĩnh vực.

Dân chủ là một quá trình phát triển lâu dài, là kết quả của giáo dục ý thức dân chủ và nâng cao năng lực thực hành dân chủ, phụ thuộc vào quá trình phát triển cả về kinh tế, xã hội, con người và cả sự phát triển văn hóa dân chủ. Việc phát huy dân chủ XHCN là phát huy vai trò chủ thể của Đảng, Nhà nước, các tổ chức chính trị-xã hội và nhân dân, nhằm huy động mọi nguồn lực đẩy nhanh sự nghiệp CNH-HĐH đất nước theo định hướng XHCN. Đó chính là việc phát huy vai trò tích cực, tự giác, sáng tạo của con người. Mục tiêu của dân chủ XHCN là củng cố và tăng cường sự thống nhất trong Đảng, sự đồng thuận trong nhân dân, xây dựng hệ thống chính trị vững mạnh; giữ vững ổn định chính trị, tạo tiền đề đẩy mạnh sự nghiệp phát triển toàn diện đất nước; tăng cường mối quan hệ gắn bó giữa Đảng, Nhà nước và nhân dân; thể hiện bản chất ưu việt của chế độ mới.

Nội dung cơ bản phát huy dân chủ XHCN là Đảng thông qua Nhà nước lãnh đạo toàn xã hội phát triển theo đúng con đường XHCN. Nhà nước là tổ chức quyền lực của nhân dân, thể chế hóa quan điểm, đường lối của Đảng thành chính sách, pháp luật, tổ chức quản lý, điều hành xã hội để hiện thực đường lối của Đảng và lợi ích của nhân dân. Nhân dân có quyền và trách nhiệm trực tiếp xây dựng, hoạch định và thi hành các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước. Đồng thời, mọi chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước đều phải trực tiếp phản ánh lợi ích của đa số nhân dân.

Thực hiện dân chủ là một nội dung thống nhất tiến hành trên nguyên tắc tập trung dân chủ trong tổ chức và hoạt động của Đảng, Nhà nước và toàn xã hội. Thực hiện dân chủ theo nguyên tắc này là dân chủ hướng tới tập trung, đoàn kết, thống nhất ý chí và hành động, mà không phải là sự kết hợp giữa tập trung với dân chủ. Tập trung và dân chủ là tập trung trên cơ sở dân chủ-đối lập với tập trung là độc đoán, quan liêu, mất dân chủ. Mặt khác, thực hiện dân chủ trong điều kiện một đảng cầm quyền, vai trò của MTTQ các cấp trong phát huy dân chủ có ý nghĩa hết sức quan trọng. Bởi lẽ, MTTQ Việt Nam là một tổ chức rộng rãi với sự tham gia của tất cả các giai cấp, tầng lớp trong xã hội. MTTQ Việt Nam thực hiện chức năng giám sát, phản biện xã hội-một thể chế dân chủ thực sự. Cùng với hai vấn đề nêu trên, phát huy dân chủ XHCN cần thực hiện tốt các điều kiện trong từng lĩnh vực của đời sống xã hội. Đặc biệt, điều kiện quyết định nhất để xây dựng nền dân chủ XHCN là thực hiện dân chủ trong Đảng. Đảng nêu gương về dân chủ và lãnh đạo tốt quá trình đổi mới, hoạt động của Nhà nước, gắn liền với dân chủ trong xã hội.