Phòng, chống đại dịch COVID-19: Một số vấn đề từ hướng tiếp cận xã hội học

 

Đại dịch COVID-19 là cuộc khủng hoảng dịch bệnh có quy mô, mức độ ảnh hưởng lớn đến mọi mặt đời sống xã hội, gây ra sự bất ổn chưa từng thấy đối với nền kinh tế toàn cầu. Phân tích một số vấn đề cụ thể từ khía cạnh xã hội học trong hoạt động phòng, chống đại dịch COVID-19 để thấy rõ những biện pháp nước ta áp dụng là đúng đắn và cần tiếp tục thực hiện nghiêm túc, triệt để nhằm đẩy lùi hoàn toàn dịch bệnh.

Một số chiều cạnh từ góc độ tiếp cận xã hội học

Một là, phản ứng mang tính cộng đồng của con người trước đại dịch COVID-19 

Ngay khi dịch bệnh COVID-19 bùng phát, con người ngay lập tức có phản ứng theo nhóm cả tích cực và tiêu cực, phù hợp và không phù hợp. Biểu hiện đầu tiên là người dân ở các nước trên thế giới hoảng sợ lao đến các siêu thị, gom sạch nhu yếu phẩm (kể cả ở một số nước văn minh, phát triển nhất). Những phản ứng mang tính cộng đồng, thiếu lý trí khoa học không chỉ xảy ra ở các nhóm, cộng đồng xã hội chưa phát triển mà thậm chí còn gia tăng ở các khu vực dân cư hiện đại, văn minh. Một biểu hiện nữa mang tính cộng đồng là trong khi người dân nhiều nước châu Á ngay lập tức sử dụng khẩu trang, dung dịch sát khuẩn như một biện pháp y tế phòng dịch thì ở nhiều nước châu Âu, châu Mỹ... ban đầu rất thờ ơ với việc phòng, chống dịch bệnh COVID-19 về mặt y tế, không mang khẩu trang, vẫn tụ tập đông người bất chấp cảnh báo của chính quyền, thậm chí kỳ thị với người mang khẩu trang... Điều này lý giải bản chất của con người luôn có xu hướng lệ thuộc vào những phản ứng mang tính cộng đồng để ra quyết định cho hành động của cá nhân, nhất là trong những tình huống bất thường.

Ở nước ta, bên cạnh xu thế cộng đồng thì những biện pháp hợp lý, hiệu quả của Chính phủ từ việc cách ly tập trung, cách ly tại nhà, đến thực hiện giãn cách xã hội theo Chỉ thị số 16/CT-TTg, ngày 31-3-2020, của Thủ tướng Chính phủ, về thực hiện các biện pháp cấp bách phòng, chống dịch COVID-19 chính là cơ sở pháp lý, nền tảng quan trọng để cả nước thực hiện hiệu quả việc phòng, chống dịch.

Hai là, vai trò của cơ quan chức năng và sự đồng thuận của toàn xã hội 

Lần đầu tiên Việt Nam thực hiện đồng bộ ba hình thức kiểm soát dịch bệnh từ phương diện kiểm soát xã hội. Đó là, cách ly tập trung, cách ly tại nhà và giãn cách toàn xã hội. Để đạt được những thắng lợi bước đầu trong phòng, chống dịch bệnh COVID-19, Việt Nam đã và đang phát huy tối đa sự đoàn kết xã hội gắn liền với lợi ích, vai trò, trách nhiệm của tất cả các chủ thể trong xã hội, vì dịch bệnh là một dạng khủng hoảng sức khỏe cộng đồng mà không một nhà nước, chính quyền nào dù mạnh mẽ đến đâu có thể dễ dàng xử lý hiệu quả nếu thiếu sự nỗ lực và đóng góp chung của từng thành viên cộng đồng. Vi-rút Cô-rô-na có thể sinh ra trong tự nhiên, nhưng có thể bùng phát thành thảm họa, phần nhiều là do quyết định của từng cá thể trong xã hội. Việc phòng, chống và kiểm soát dịch bệnh không chỉ là công việc của chính quyền mà còn là của từng cá nhân trong cộng đồng. Từng thành viên cộng đồng vừa có thể là đối tượng tạo ra nguyên nhân, vừa có thể là đối tượng phải gánh chịu hậu quả. Thời điểm này, chúng ta đang sống trong một xã hội mà quyết định của một cá nhân có thể ảnh hưởng đến sinh mệnh của cả cộng đồng. 

Đại dịch COVID-19 có thể xem là phép thử cho ý thức, trách nhiệm xã hội của từng cá nhân, của từng quốc gia. Dịch bệnh không còn là câu chuyện “của xã hội” mà đã trở thành vấn đề “của mỗi cá nhân” và đại dịch có thể thúc đẩy ý thức cá nhân đối với lợi ích cộng đồng; thúc đẩy trách nhiệm xã hội của các quốc gia với từng cá nhân. Y học xã hội đã có nhiều bằng chứng cho thấy, các cộng đồng có sự gắn kết sẽ đối phó với dịch bệnh tốt hơn và những người trong cộng đồng đó nếu bị nhiễm bệnh cũng có thể phục hồi nhanh hơn. Ngược lại, những cộng đồng ít gắn kết, có xu hướng độc lập, thiếu sự hợp tác sẽ khó tìm ra cách đối phó hiệu quả. Chúng ta đạt được những kết quả đáng khích lệ bước đầu có thể do nhiều nguyên nhân, nhưng trong đó không thể không khẳng định vấn đề đoàn kết cơ học (đoàn kết theo giá trị, xã hội truyền thống) và đoàn kết xã hội hữu cơ (đoàn kết theo giá trị, xã hội hiện đại). Do đó, có thể khẳng định, giá trị vì cộng đồng, niềm tin, sự kết nối, tương trợ lẫn nhau của người Việt Nam đang đem lại những hiệu quả thực tế trước đại dịch COVID-19. (Còn nữa)