Không gian mạng với đời sống văn hóa, tư tưởng

 Không gian mạng là một sản phẩm của công nghệ thông tin và các ứng dụng của internet, đang phát triển mạnh mẽ từng ngày, từng giờ; công nghệ mạng đã tích hợp vào đời sống tinh thần và vật chất của xã hội, không tách rời sản xuất xã hội, làm thay đổi sâu sắc mô hình kinh tế, văn hóa, xã hội, an ninh toàn cầu. Không gian mạng mang lại nhiều cơ hội phát triển cũng như những thách thức cho mọi lĩnh vực đời sống xã hội của các quốc gia. Tại Việt Nam, các hoạt động thông tin, tuyên truyền và định hướng dư luận xã hội được xem là một trong những lĩnh vực đầu tiên chịu sự tác động của không gian mạng. 

Không gian mạng đối có những vai trò gắn kết với đời sống văn hóa, tư tưởng, thể hiện trên những vấn đề sau:

Thứ nhất, không gian mạng có vai trò quan trọng đối với việc xây dựng hệ tư tưởng chủ đạo của đất nước.  Thống kê cho thấy, không gian mạng đang được phần lớn người dân Việt Nam yêu thích và thực hiện các hoạt động giao tiếp xã hội. Không gian mạng cũng là “không gian dư luận” khổng lồ mà ở đó thông tin là sợi dây vô hình liên kết tất cả các thành viên tham gia. Đó là một “ngôi nhà” chung, một “sân chơi” chung, một cộng đồng chung, đồng thời cũng là một không gian riêng mà ở đó, yếu tố cá nhân được thể hiện. Không gian mạng làm cho tính chất nguy hiểm tiềm tàng cũng như phức tạp trên mặt trận tư tưởng được thể hiện sâu sắc và diễn biến ngày càng khó lường.

Đối với mỗi quốc gia, nắm vững đời sống tư tưởng trên không gian mạng là một nhiệm vụ quan trọng để bảo vệ chủ quyền và sức mạnh chính trị của đất nước. Ở nước ta hiện nay, việc xác lập hệ tư tưởng chủ đạo là một nhiệm vụ to lớn, nặng nề mà không gian mạng, với lượng người tham gia đông đảo, chiếm phần lớn dân số của cả nước, là địa chỉ cần ưu tiên triển khai thực hiện. Cần biến không gian mạng thành “mảnh đất màu mỡ” để nuôi dưỡng các “hạt giống” tư tưởng tốt đẹp của chủ nghĩa nhân văn, tiến bộ, hòa bình; thành “mảnh đất vững chắc” để xây đắp, củng cố nền tảng tư tưởng do chủ nghĩa Mác - Lê-nin, tư tưởng Hồ Chí Minh làm nòng cốt; thành “khu vườn tươi tốt” để những “bông hoa” tư tưởng sáng tạo khoe sắc và phụng sự cho sự nghiệp phát triển đất nước theo con đường độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội. Với vị thế chiếm lĩnh như hiện nay, không gian mạng cần được sử dụng, tận dụng và phát huy một cách mạnh mẽ trong xây dựng hệ tư tưởng chủ đạo của đất nước, góp phần xây dựng đất nước Việt Nam hùng cường và thịnh vượng.

Thứ hai, không gian mạng góp phần thúc đẩy phát triển văn hóa, tư tưởng. Việc trao đổi và hội nhập các luồng tư tưởng và các giá trị văn hóa đa dạng vừa làm phong phú thêm đời sống tư tưởng, văn hóa, mở rộng tầm nhìn, vừa thúc đẩy việc tu dưỡng nhân cách và nâng cao trí tuệ con người. Không gian mạng là một nền tảng lớn cho thông tin và dư luận xã hội, trong đó hàng tỷ cư dân mạng được cung cấp thông tin và trao đổi thông tin. Điều này có tác động quan trọng đến cách tìm kiếm tri thức, cách suy nghĩ, cách nhìn nhận về cuộc sống và hoạt động xã hội của họ, đặc biệt là thế hệ trẻ. Do vậy, để xây dựng một quốc gia có không gian mạng thật sự lành mạnh, tích cực, an toàn và phát triển, chúng ta phải có một nền tảng tư tưởng vững chắc, một nền văn hóa đầy sức sống. Chỉ khi đó, mới đủ “sức đề kháng” và phản bác lại các thông tin xuyên tạc, sai trái, hoặc những luồng tư tưởng lệch lạc, phản động; những biểu hiện suy đồi về văn hóa đang được lan truyền, phổ biến trên không gian mạng, gây hoang mang và làm mất lòng tin trong quần chúng nhân dân, làm suy yếu nền văn hóa và hệ tư tưởng chính thống, làm thay đổi các giá trị truyền thống văn hóa, tín ngưỡng, lịch sử của dân tộc, đất nước.

Thứ ba, không gian mạng liên quan đến lợi ích của nhân dân và sự ổn định, phát triển của xã hội. Không gian mạng là nền tảng có tác dụng to lớn, góp phần hỗ trợ và nâng cấp, mở rộng lượng thông tin cần xử lý và lưu trữ, làm tăng tốc độ xử lý, trao đổi thông tin, nâng cao khả năng truy cập đến các nguồn tài nguyên thông tin. Xét về mặt quản lý nhà nước, không gian mạng giúp nâng cao tính linh hoạt trong hoạt động quản lý nhà nước, nâng cao khả năng cơ động của hệ thống bảo đảm cốt yếu cho quốc gia. Tuy nhiên, đi kèm với những ưu thế đó, không gian mạng luôn tiềm ẩn các nguy cơ vô cùng to lớn, đó là: 1- Nguy cơ phá hoại chức năng quản lý nhà nước; 2- Nguy cơ phá vỡ tổ chức và vô hiệu hóa các hệ thống bảo đảm cốt yếu của quốc gia; 3- Nguy cơ định hướng lại ý thức xã hội. 

Thứ tư, không gian mạng đi tiên phong trong cuộc đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng hiện nay. Nhiều tình huống mới và vấn đề mới trong lĩnh vực tư tưởng nảy sinh và gia tăng trên không gian mạng; nhiều quan điểm sai trái, thù địch, tư tưởng phản động, cực đoan cũng được tạo ra và “lên men” trong môi trường không gian này. Ở Việt Nam hiện nay, các thế lực thù địch ở trong nước và nước ngoài đang ra sức sử dụng không gian mạng để bôi nhọ hình ảnh và làm suy giảm vị thế đất nước cũng như hệ thống chính trị nước ta. Nhiều cuộc tấn công mạng và những hành vi gây rối, phá hoại an ninh truyền thống và phi truyền thống trên không gian mạng ngày càng gia tăng với những thủ đoạn vô cùng tinh vi, nguy hiểm, gây thiệt hại nghiêm trọng.

Không gian mạng đã trở thành “vùng lãnh thổ đặc biệt” thứ năm thuộc lãnh thổ quốc gia bên cạnh đất liền, hải đảo, vùng biển, vùng trời của một quốc gia. Có thể nói, nếu không bảo đảm được an ninh không gian mạng thì không thể có an ninh quốc gia; sự an toàn của không gian mạng liên quan trực tiếp đến an ninh tư tưởng và an ninh chính trị của đất nước. Do đó, để bảo vệ an ninh quốc gia từ sớm, từ xa, việc bảo đảm an ninh không gian mạng cần được ưu tiên quan tâm. Đặc biệt, hoạt động thông tin, tuyên truyền, đấu tranh chống các luận điệu xuyên tạc, phản động, bóp méo sự thật, chống phá Đảng và Nhà nước của các thế lực thù địch trên không gian mạng phải được coi là trọng tâm tiên phong trong cuộc đấu tranh tư tưởng trên không gian mạng hiện nay.