Chức năng dự báo của văn hóa

 

Gần đây, giới học thuật đề cập nhiều đến chức năng dự báo của văn hóa. Điều này cũng dễ hiểu vì càng ngày con người càng nhận thức ra vai trò chủ thể sáng tạo của mình đối với lịch sử. Con người có nhu cầu nắm bắt tương lai để định hướng hoạt động, nhằm đem lại kết quả như mong muốn. Văn hóa cung cấp cho con người những tri thức, dữ kiện và quy luật để dự báo tương lai. Đó là những tri thức (thông tin), những quy luật (khoa học), những kinh nghiệm lịch sử phóng chiếu vào tương lai và đưa ra những đáp án cần thiết. Từ đó có thể xây dựng những dự án, những lộ trình cho quá trình hoạt động hướng đến tương lai một cách chủ động và tích cực hơn.

Ngày nay, do sự phát triển nhanh chóng của xã hội và khoa học công nghệ nên vấn đề dự báo luôn phải được đặt ra. Điều đó đòi hỏi con người càng cần đến văn hóa như nguồn lực của sự dự báo cho mọi lĩnh vực của cuộc sống và cảnh tỉnh cho con người.

Văn hóa là tổng thể những hoạt động về tinh thần và trí tuệ, là sự phát hiện dần dần những quy luật của tự nhiên, của xã hội và của con người, nhằm mở rộng sự hiểu biết, sức tưởng tượng khám phá và sáng tạo của con người. Chính với ý nghĩa đó, văn hóa có thể đưa ra những dự báo về tự nhiên, xã hội và con người.

Trong mấy thập kỷ qua, sự phát triển ồ ạt như vũ bão của văn minh công nghiệp, hậu công nghiệp, đặc biệt là sự nhảy vọt của các cuộc cách mạng công nghiệp 3.0, 4.0 và 5.0 trên toàn cầu đã có những ảnh hưởng mạnh mẽ đến cuộc sống nhân loại. Bên cạnh những tác động tích cực, các cuộc cách mạng công nghiệp này cũng đem đến những thách thức to lớn và khó lường. Các nhà khoa học đã dự báo về những tấn bi kịch khủng khiếp có thể ập xuống cuộc sống loài người trên trái đất khi sự cân bằng sinh thái bị phá vỡ, quá trình ô nhiễm bầu khí quyển gia tăng, hiệu ứng nhà kính tăng cao, trái đất nóng lên, tư tưởng cực đoan và sự hung hăng của một số nhóm xã hội trong đời sống nhân loại ngày càng tràn lan, thảm họa biến đổi khí hậu toàn cầu, băng tan, nước biển dâng cao, lũ lụt, hạn hán, mất mùa, nạn đói, dịch bệnh lan tràn khắp các châu lục… đang rất khó có thể kiểm soát. Những dự báo đó đang được dần dần chứng thực và cảnh báo nhân loại trong thời đại ngày nay.