Chức năng thẩm mỹ của văn hóa

 

Bên cạnh chức năng giáo dục là chức năng thẩm mỹ - chức năng có tầm quan trọng đặc biệt, nhưng cũng dễ bị coi nhẹ. Cần khẳng định rằng, cùng với nhu cầu hiểu biết, con người có nhu cầu hướng tới cái đẹp. C.Mác viết: “Con người biết nhào nặn vật chất theo quy luật cái đẹp”1. Nhu cầu và năng lực sáng tạo cái đẹp là dấu hiệu phân biệt giữa loài người với loài vật. Cảm xúc thẩm mỹ, tức khả năng biết rung động trước cái đẹp, ở một mức độ nào đó tạo nên giá trị đạo đức của con người.

Lịch sử phát triển của nhân loại chứng minh rằng, mỗi bước tiến của xã hội cũng là một bước con người vươn tới cái đẹp. Thiên nhiên hùng vĩ, thơ mộng luôn gợi mở cho con người những cảm hứng thẩm mỹ. Vai trò của văn hóa nói chung và văn hóa thẩm mỹ nghệ thuật nói riêng là bồi dưỡng khả năng phát hiện ra cái đẹp của thế giới xung quanh. Chức năng thẩm mỹ do đó không tách rời chức năng nhận thức. Con người trong quá trình hoạt động thực tiễn xã hội dần dần sẽ hình thành năng lực và nhu cầu thẩm mỹ, nhu cầu hướng tới cái đẹp để hoàn thiện cá nhân và xã hội. Con người khác động vật ở chỗ không chỉ bị quy định bởi quy luật sinh học mà còn bị chi phối bởi quy luật thẩm mỹ.

Trong mối quan hệ với tự nhiên, con người luôn luôn lao động sáng tạo theo quy luật của cái đẹp. Văn hóa (mà chủ yếu là văn hóa nghệ thuật) sẽ đáp ứng nhu cầu thẩm mỹ của con người, đem đến cho con người những giá trị thẩm mỹ cùng các phương thức hưởng thụ và sáng tạo cái đẹp. Và theo đó, cái đẹp sẽ giúp con người vươn lên trong cuộc sống, phấn đấu cho sự hài hòa, hoàn thiện đời sống cá nhân và đời sống cộng đồng.

 

---

1 C.Mác: Bản thảo kinh tế - triết học 1844, Nxb.Sự thật, H.1962, tr.94.